نروژ؛ الگوی باز توزیع مناسب درآمدها
حامد رسولی
براساس فهرست منتشرشده از سوی برنامه توسعه سازمان ملل، بهترین کشور جهان برای زندگی همچنان نروژ است. تحقیقات این سازمان نشان میدهد نروژ بهترین کشور جهان از نظر توزیع برابر و مناسب درآمد میان اقشار مختلف جامعه، برابری زن و مرد، تعادل اجتماعی میان خارجیها و شهروندان این کشور است. تلاش دولت این کشور برای توزیع درآمد سرشار نفت در میان اقشار مختلف جامعه و افزایش کیفیت زندگی و بالا بردن کیفیت تحصیل و دانش موجب شده در دهه گذشته این کشور در رتبه نخست فهرست بهترین کشورهای جهان قرار بگیرد. پس از کشور نروژ، استرالیا در رتبه دوم این فهرست و سوئیس در رتبه سوم قرار دارد. رتبه چهارم هم متعلق به دانمارک است. در انتهای این لیست هم کشورهای نیجر، جمهوری آفریقای مرکزی، اریتره و چاد قرار دارند. اما وضعیت بیمه سلامت و خدمات آن در کشوری که لقب بهترین کشور جهان برای زندگی را یدک میکشد، چگونه است؟ باید گفت سطح بیمه سلامت در نروژ بسیار خوب و توسعهیافته است و به همین دلیل نظام بیمه درمانی نروژ همواره در رده 10 کشور برتر جهان قرار داشته است. سیستم مراقبتهای بهداشتی عمومی نروژ پوشش جهانی دارد و از طریق درآمدهای مالیاتی کشور و توسط یک طرح بیمه ملی تامین میشود. مراقبتهای بهداشتی برای همه شهروندان قابلدسترسی است.
به طور کلی، مسئولیت ارائه خدمات بهداشتی و درمانی در نروژ با شهرداری است. هر شهرداری موظف به ارائه خدمات بهداشتی اولیه به ساکنان منطقه تحت پوشش خود در قالب درمانگاه پزشک عمومی است. مراقبتهای تخصصی توسط مناطق سلامت ارائه میشود. نروژ موافقتنامههای امنیت اجتماعی دوجانبهای با کشورهایی مانند استرالیا، بوسنی و هرزگوین، کانادا، کرواسی، مجارستان و ایالاتمتحده آمریکا و... دارد. همچنین یک قرارداد امنیت اجتماعی بین تمام کشورهای شمال اروپا و ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا و همچنین سه کشور انجمن تجارت آزاد اروپا وجود دارد که نروژ نیز عضو آن است. عضویت در طرح بیمه ملی (تامیناجتماعی) از طریق محل اقامت یا اشتغال ممکن است. اعضای بیمه ملی که مقیم نروژ باشند میتوانند بدون قطع شدن بیمه، 12 ماه متوالی را خارج از کشور سپری کنند.
الگوی بیمه درمانی نروژ برای جهان
نروژ در ترویج اهداف توسعه هزاره بهخصوص اهداف ۴ و ۵ آن (کاهش مرگومیر کودکان و بهبود سلامت مادران) فعال است و کمک به واکسیناسیون هزاران کودک در کشورهای درحالتوسعه مانند هند را دنبال میکند. در نروژ بهداشت بهعنوان هدفی مستقل در سیاستهای بینالمللی در نظر گرفته شده است. توزیع عادلانه سلامت در بین گروههای اجتماعی همواره در دستور کار مقامات بیمه درمانی این کشور قرار دارد و نروژ برای افزایش پرسنل بخش درمان تلاش میکند. خدمات نظام سلامت نروژ نیز شامل مراقبتهای اولیه (توسط پزشکان عمومی، فیزیوتراپها، و ماساژورهای ستون فقرات)، مراقبت بیمارستانی، مراقبتهای سیار، خدمات دندانپزشکی برای کودکان و گروههای تعریفشده اولویتدار است. البته مشخصا جراحیهای زیبایی شامل این خدمات رایگان نمیشوند. به طور کلی مراقبتهای اولیه، مراقبتهای پیشگیرانه (نظیر غربالگریها، چکآپها، و واکسیناسیونها) و مراقبتهای پرستاری توسط شهرداریها انجام میشوند و به همین دلیل بودجه این خدمات محلی است و دولت مرکزی نقشی در آنها ندارد.
ویژگیهای نظام سلامت نروژ
خدمات بهداشت عمومی در نروژ توسط مالیات تامین میشود. خدمات درمانی بهگونهای طراحی شده که به طور یکسان در دسترس همه شهروندان- بدون در نظر گرفتن موقعیت اجتماعی و یا اقتصادی - قرار دارد. به بیان دیگر همه مردم به صورت برابر و بدون توجه به طبقه اجتماعی، وضعیت شغلی، قومیت، و محل زندگی از خدمات بهداشتی در سطح کشور استفاده میکنند. شهروندان اتحادیه اروپا و افراد مقیم هم میتوانند از این خدمات بهره ببرند، اما افراد دیگر مانند گردشگران و مسافران باید برای دریافت خدمات درمانی هزینه پرداخت کنند.
بخش بهداشت عمومی نروژ یکی از بزرگترین ارائهدهندگان خدمات در نروژ است. همچنین سیستم مراقبتهای بهداشتی یک سیستم دولایه سازمانیافته است. این مسئولیت بهوضوح بین شهرداری و دولت تقسیم میشود. شهرداریها مسئول تمام خدمات بهداشتی اولیه هستند. این خدمات شامل ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماریها و صدمات و همچنین تشخیص، درمان و توانبخشی است. در این طرح تمام ساکنان یک منطقه شهرداری، حق برخورداری از یک پزشک عمومی را دارند.
این در حالی است که دولت مسئول خدمات بهداشتی و درمانی در حوزه تخصصی ازجمله بیمارستانهای جسمی و روانی است. دولت خدمات درمانی تخصصی را در چهار منطقه ارائه میکند. هر منطقه دارای یک شرکت بهداشت منطقهای است که به طور کامل در تملک دولت است. آنها مسئول ارائه مراقبتهای بهداشتی ویژهای به ساکنان این مناطق هستند. بیماران در نروژ حقی قانونی برای مراقبتهای بهداشتی دارند. قانون حقوق بیماران در زمینه مراقبت و رابطه بین بیمار و خدمات بهداشتی را تضمین میکند. در نظام بیمه درمان نروژ میتوان آزادانه بیمارستان انتخاب کرد و سیستمی جدی برای پیگیری شکایتهای پزشکی وجود دارد. در صورتی که بیماران به واسطه خطای پزشکی دچار خسارت شوند، این سیستم جبران ضرر آنها را تضمین میکند.
سرانه هنگفت بیمه درمان
نروژ در زمره کشورهایی است که هزینه زیادی برای بخش بهداشت و درمان متحمل میشوند. دستکم یکچهارم بودجه کشور صرف هزینههای درمانی میشود و بودجه بیمارستانها نیز همواره در حال افزایش است. براساس آمار موسسهCommonWealth ، از بین کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه (OECD)، نروژ بعد از ایالاتمتحده بیشترین هزینه را (حدود 6 هزار و 140 دلار آمریکا) به ازای هر شهروند برای خدمات سلامت صرف میکند. این هزینه از محل مالیاتهای مردم تامین میشود. در سال 2013، حدود 15 درصد از کل هزینههای سلامت خارج از بودجه دولت بود و مستقیما از جیب مردم پرداخت شده بود، که نشانگر رشد بخش خصوصی در بخش سلامت است. البته هنوز 88 درصد مردم تحت پوشش خدمات بهداشتی دولتی هستند و از بیمه کارفرمای خود استفاده میکنند.
با وجود تمامی ویژگیهای مثبت نظام سلامت نروژ، این کشور سیستم درمانی تمامعیار و بینقصی ندارد. زمان انتظار طولانی برای دسترسی به خدمات درمانی یکی از معضلات این سیستم است. از سوی دیگر، جمعیت نروژ بهسرعت در حال پیر شدن است و تا سال 2040 تعداد افراد بالای 80 سال دوبرابر میشود. به همین دلیل از هماکنون باید برنامهریزیهای دقیقی برای تامین نیازهای درمانی یک جامعه سالمند صورت بگیرد.
البته همین افزایش امید به زندگی نشاندهنده عملکرد مثبت و مطلوب سیستم بیمه سلامت نروژ است. برخی تحلیلگران بر این باورند که افزایش سطح مراقبتهای درمانی پیشگیرانه میتواند در کاهش هزینههای درمان بیماریهایی که در آینده مزمن میشوند، موثر باشد. دیابت که یکی از مشکلات جهان و نروژ است، بخش عمدهای از هزینههای بیمه درمان را به خود اختصاص میدهد.