خدمات سلامت زناشویی، نیازمند حمایتبیمهها
سمیرا عظیمینژاد
آنقدر رودربایستی کردهایم و بیخود و بیجهت از ارائه آموزشهای زناشویی به زوجها خجالت کشیدهایم که حالا دیگر کارد به استخوان رسیده است. نشان به این نشان که همین چند هفته قبل علیاکبر سیاری، معاون بهداشت وزیر بهداشت، با صراحت اعلام کرد: «63 درصد نارضایتی و سردی زوجها به دلیل مباحث جنسی و نارضایتی آنها از این مقوله است.»
اگر تعارف را کنار بگذاریم و بخواهیم کمی بیپرده حرف بزنیم، واقعیت این است که وقتی فرد در خانواده، مدرسه و حتی در دانشگاه، هیچ آموزش علمی و جامعی درباره زندگی زناشویی نمیبیند، معلوم است که پس از ازدواج مهارت لازم برای داشتن یک زندگی موفق را نداشته باشد.
خیلی از این زوجها حتی پس از تلنبار شدن مشکلات زناشویی هم به دنبال درمان نمیروند و درنهایت، طلاق را بهعنوان بدترین و آخرین راهحل مشکل انتخاب میکنند. درست است که ناآگاهی، حجب و حیای بیشاز اندازه و یا ننگ و عار دانستن مراجعه به پزشک و مشاور برای رفع مشکلات جنسی، از جمله مهمترین دلایل مراجعه نکردن زوجها به مراکز درمانی است، اما در این بین، هزینههای هنگفت مشاوره و درمان مشکلات زناشویی هم زوجها را نسبت به پیگیری درمان دلسرد کرده است. حالا خبرهای تازه از راهاندازی کلینیکهای سلامت جنسی در کشور حکایت دارد؛ مراکزی که قرار است با هزینهای کمتر و با درمانی جامع و کلینگر، ترمز طلاق را در جامعه بکشند. رئیس اداره سلامت خانواده وزارت بهداشت خبر داده که 13 کلینیک سلامت جنسی در بهمن و اسفند سال 94 در استانهای مختلف راهاندازی میشود.
نکته مهم این است که به گفته محمد اسلامی، بیمهها خدمات درمانی و مشاوره این مراکز را تحت پوشش قرار خواهند داد: «آییننامه فرابخشی فعالیت کلینیکهای سلامت جنسی تدوین شده و مطابق آن، در این مراکز خدمات متنوعی از سوی متخصصان روانپزشکی، روانشناسان، متخصصان ارولوژی، زنان، متخصصان داخلی و عفونی و کارشناسان حقوق به مراجعهکنندگان ارائه میشود.» بهمن و حداکثر تا آخر اسفند امسال، وعدهای است که برای افتتاح این کلینیکها داده شده و در فاز اول هم این مراکز درمانی در شهرهای تهران، مشهد، شیراز، ساری و زنجان راهاندازی میشوند. اینکه سازمانهای بیمهگر با همکاری دانشگاههای علوم پزشکی، به یک وحدترویه رسیدهاند و در اقدامی مشترک، ارتقای سلامت زناشویی زوجها را هدف قرار دادهاند، اقدام قابلتحسینی است که حداقل نشان میدهد مشکلات جنسی زوجها دیده شده و دیگر قرار نیست مثل گذشته، اصل این مشکلات کتمان شود.
پیگیریهای ما از وزارت بهداشت نشان میدهد که هنوز تعرفه دقیقی برای خدمات کلینیکهای سلامت جنسی و میزان پوشش بیمهای خدمات ارائهشده در این مراکز تعیین نشده، اما قرار است عمده هزینههای درمانی در این 13 کلینیک، که سال آینده تعداد آنها بیشتر خواهد شد، بر عهده وزارت بهداشت و بیمهها باشد.
درمان مشکلات جنسی، علمیتر میشود
دکتر صفیه عشوری مقدم، متخصص زنان و زایمان، در گفتوگو با آتیهنو درباره ضرورت تاسیس این کلینیکها میگوید: «حضور این کلینیکها قطعا به کاهش آمار طلاق در جامعه کمک خواهد کرد و همچنین از دخالتهای غیرعلمی در مسائل زناشویی زوجها نیز میکاهد، چون بسیاری اوقات به دلایل فرهنگی و یا نبود مراکز تخصصی، خیلی از زوجها به مشورت اطرافیانشان گوش میدهند، اما در اغلب موارد، همین مشورتهای غیرعلمی مشکلات زناشویی زوجها را افزایش میدهد.» به گفته او، حتی گاهی اطرافیان به زوجی که دچار مشکلات جنسیاند پیشنهاد میدهند بچهدار شوند تا مشکلاتشان کمتر شود، اما از این موضوع غافلاند که ازدواج کردن یا بچهدار شدن نمیتواند راهی برای خلاصی از مشکلات روانی یا زناشویی باشد. به همین دلایل، عشوری مقدم تاکید دارد که افزایش تعداد کلینیکهای سلامت جنسی به علمیتر شدن فرآیند درمان مشکلات زناشویی زوجها منجر خواهد شد: «فقط باید مراقب بود که در این کلینیکها مدیریت دقیق و علمی اعمال شود، طوری که درمانگران این کلینیکها با یکدیگر هماهنگ باشند و روند درمانی منظم و هماهنگی برای هر زوج تجویز شود.»
به اعتقاد او برای زوجی که از زندگی زناشویی خود رضایت ندارد، تحمل مشکلات مالی، اختلاف عقیده و سایر مشکلات زندگی سختتر خواهد شد و به همین دلیل هم طلاق افزایش پیدا میکند: « سلامت جنسی روابط زوجها به تحکیم خانواده، آرامش و امنیت در جامعه منجر میشود و قطعا با گسترش این کلینیکها، سلامت اجتماعی و روانی آحاد مردم نیز ارتقا پیدا میکند.»
مشارکت بیمهها، برگ برنده کلینیکهای سلامتزناشویی
دکتر حبیب آریامنش، متخصص اورولوژی، نیز در گفتوگو با آتیهنو، راهاندازی کلینیکهای سلامت جنسی را اقدامی مطلوب میداند و میگوید: «فعالیت کلینیکهای سلامت جنسی، یک تجربه جهانی است. در بسیاری از کشورهای توسعهیافته نمونههای فراوانی از این کلینیکها وجود دارد.»
به گفته این متخصص، پیروی ایران از این تجربه موفق جهانی را باید به فال نیک گرفت و تعداد این مراکز را افزایش داد. آریامنش، حضور پررنگ بیمهها در این کلینیکها را نقطه مثبت این مراکز درمانی میداند و میگوید: «قطعا پوشش بیمهای خدمات کلینیکهای سلامت زناشویی، موجب میشود که هزینههای درمانی زوجها کمتر شود و میزان مراجعه برای رفع مشکلات زناشویی هم افزایش پیدا کند.» البته این متخصص اورولوژی تاکید دارد که باید در کنار راهاندازی این کلینیکها، آموزش مسائل زناشویی و پیشگیری از مشکلات جنسی هم در اولویت قرار بگیرد، به شکلی که همه نهادهای آموزشی و فرهنگساز در این عرصه مشارکت داشته باشند: «اگرچه زوجها یک دوره چندساعته آموزش قبل از ازدواج میبینند، اما باید این آموزشها علمیتر و باکیفیتتر ارائه شود، به طوری که واقعا مانع از بروز مشکلات جنسی و زناشویی در زوجها شود، نه اینکه فقط مجموعهای از آموزشهای تئوری و بسیار کوتاهمدت به زوجها ارائه شود که در زندگی زناشویی هم کاربرد چندانی نداشته باشد.»
روزهای بهتری در راه است
یکی از عمده سازمانهای همکار برای پیشبرد طرح کلینیکهای سلامت جنسی، سازمان تامیناجتماعی است که بخش عظیمی از منابع مالی و پوشش بیمهای این طرح مترقیانه را تقبل کرده است. پیشتر نیز دکتر محمدعلی همتی، روانپزشک و معاون درمان سازمان تامیناجتماعی، درباره وضعیت سلامت جنسی در کشور تاکید کرده بود: «متاسفانه یکی از مهمترین مسائلی که در کشور از آن غفلت شده، مسائل و مشکلات جنسی است؛ این مشکلات متاسفانه بیشتر در میان زوجهایی دیده می شودکه کمتر فرصت طرح موضوع را پیدا میکنند، یا خجالت و حجابهای اجتماعی مانع بیان این مسائل میشود.» به گفته معاون درمان سازمان تامیناجتماعی، متاسفانه بسیاری از بحثها، مشاجرات و طلاقها به دلیل زمینه اختلالهای جنسی است. نیاز است که در کشور ما به مسئله سلامت جنسی توجه ویژهای شود. البته همتی درباره میزان آمار این اختلالات که باعث معضلاتی مانند افزایش طلاق در کشور میشود، تاکید دارد: «شاید درصد مشخصی را در این مورد در جامعه ایرانی نتوان عنوان کرد ولی جوامع دیگر که بررسیهای دقیقی دارند عددهای قابلتوجهی ذکر میکنند، بنابراین نظام سلامت کشور ما نیز باید به این مسئله توجه ویژهای داشته باشد.»
وی درباره وضعیت کنونی ارائه خدمات در زمینه سلامت جنسی در کشور خاطرنشان کرد: «کلینیکهای معدودی برای مسائل جنسی در کشور داریم که عنوان آنها نیز همان کلینیکهای جنسی است، مثلا بیمارستان مصطفی خمینی یک کلینیک در این خصوص دارد، یکی دو مورد مراکز مشابه نیز برای جانبازان در بیمارستان خاتمالانبیا (ص) برای ارائه مشاوره وجود دارد.»
حال با افتتاح کلینیکهای جدید سلامت جنسی در سال پیش رو، میتوان امیدوار بود که با همکاری گسترده بیمهها و دانشگاههای علوم پزشکی، تحولی بزرگ در سلامت جنسی زوجهای ایرانی ایجاد شود.
پیگیریهای آتیهنو از سازمان تامیناجتماعی و وزارت بهداشت نشان میدهد که هنوز قرارداد قطعی برای تعیین میزان پوشش بیمهای خدمات کلینیکهای سلامت جنسی منعقد نشده است. در عین حال انتظار میرود تا قبل از افتتاح این کلینیکها، تعرفههای این مراکز تعیین شود تا مردم با آرامش خاطر و به دور از دغدغه مالی به این کلینیکهای سلامت جنسی مراجعه کنند.