جایگاه زبان فارسی از نگاه یک ایرانشناس غربی
بیشتر ایرانشناسان تاریخ و هنر ایران را موضوع مطالعه خود قرار دادهاند و نخستین یافتههای باستانشناسی و تاریخی ایرانزمین مرهون پژوهشهای آنهاست. اگرچه برخی از آنها مانند ادوارد برون، رینولد نیکلسون به زبان فارسی و شاعران کلاسیک پرداختهاند، اما کمتر ایرانشناسی به زبان فارسی و نقش جهانی آن توجه کرده است.
برت فراگنر اتریشی یکی از معدود ایرانشناسان مشهوری است که در کتابی با عنوان «فارسیزبانی» به بررسی قلمروی زبان فارسی و دلایل اهمیت آن در تاریخ بخش بزرگی از جهان پرداخته و سعی میکند نشان دهد زبان فارسی زمینههایی برای ایجاد همدلی و کندوکاو در خود داراست.
فراگنر در بخشی از مقدمه خود بر این کتاب عنوان داشته که متن حاضر حاصل اندیشیدن دائمیاش درباره جایگاه زبان فارسی به مثابه پدیدهای در گذشته و حال است: «این واژه وضعیتی است که نهتنها کیفیت کاربرد زبان فارسی را در قلمروی جغرافیایی نشان میدهد، بلکه نشاندهنده مکانی خاص و حتی مفهومی مکانی زمانی است و حتی به این هم اندیشیدهام که باید به جای این واژه از قلمروی ذهنی با عنوان «سرزمین فارسیزبانان» استفاده کرد.»
فراگنر در بخش نخست این کتاب درباره مسئله قلمرو و قومیت و هویتهای گروهی در بخش شرقی جهان اسلام در دوره پیشامدرن به اظهارنظر پرداخته است و چهار گروه شعوبیه، کردها، ترکها و فارسها را به طور مجزا مورد بررسی قرار داده است. او در ادامه در فصلی مجزا با عنوان زبان فارسی نو به بررسی میزان نقش تعیینکننده این زبان در ایجاد منطقهای تاریخی و بزرگ پرداخته و برای همین منظور به سراغ برخی از نشانههای فارسی نو رفته است.
پژوهشی در زبان فارسی بهعنوان نخستین زبان اسلامیشده، پژوهش در آن بهعنوان یک زبان میانجی و الگوی پیدایش دیگر زبانهای ادبی اسلامی نیز از دیگر بخشهای این اثر به شمار میرود.
نویسنده در ادامه کتاب، زبان فارسی را از منظر زبانی برای آمدوشدهای فرامنطقهای در غرب، میانه و جنوب آسیا و نقش آن در تکامل زمانی و مکانی و قلمروهای گوناگون آن در جهان اسلام مورد بررسی قرار داده و از این منظر به سنتهایی مانند شاهنامهنگاری و تاریخنگاری فارسی نگاهی جدی انداخته است.
بخش پایانی این کتاب نیز با عنوان انزوا و پایان فارسیزبانی به بررسی چهارچوبی موضوعی برای پژوهشهای ایرانشناسی و اسلامشناسی پرداخته است.
این کتاب را انتشارات علمی و فرهنگی با ترجمه سعید فیروزآبادی در ۱۰۸ صفحه و با قیمت ۱۶ هزار تومان منتشر کرده است.