بانک جهانی در جدیدترین گزارش خود با بررسی وضعیت تکنولوژی اطلاعات و گسترش استفاده از وسایل ارتباط از راه دور، اعلام کرد که هزینه استفاده از تلفن‌همراه در ایران بسیار ارزان است و ایرانی‌ها تنها نسبت به سریلانکایی‌ها و بنگلادشی‌ها هزینه بیشتری برای استفاده از این خدمات پرداخت می‌کنند. در این گزارش 167 کشور جهان بررسی شده‌اند و نکته قابل‌توجه این است که حتی در فقیرترین مناطق جهان و ایران نیز بخش قابل‌توجهی از مردم به تلفن همراه و دیگر وسایل ارتباط از راه دور دسترسی دارند.

در سریلانکا هزینه سبد ماهیانه استفاده از موبایل شامل 30 تماس تلفنی و ارسال 100 پیامک 97/0 دلار است که کمترین رقم در سطح جهان است. این رقم در بنگلادش 42/1 دلار اعلام شده است. این در حالی است که هزینه برقراری 30 تماس تلفنی و ارسال 100 پیامک در ایران 01/2 دلار برآورد شده است و ایران از این نظر در جایگاه سوم جهان قرار گرفته است.

براساس این گزارش تووالو (کشوری در اقیانوس آرام) گران‌ترین تعرفه استفاده از موبایل را دارد، به‌طوری که هزینه برقراری 30 تماس و ارسال 100 پیامک در این کشور 73/45 دلار است. هلند با هزینه 47/41 دلاری در رتبه دوم و ایرلند با هزینه 33/40 دلاری در رتبه سوم از این نظر قرار گرفته‌اند.

باید گفت عملکرد بازار مخابرات ایران در خاورمیانه با توجه به ظرفیت‌های آن در سطح مطلوبی قرار ندارد، زیرا افزایش ریسک‌های سیاسی و اقتصادی در اثر کاهش ارزش ریال دسترسی به آخرین دستگاه‌ها را با محدودیت مواجه کرده است. کارشناسان می‌گویند از آنجایی که روندی صعودی با آهنگ کند برای اقتصاد ایران پیش‌بینی می‌شود، انتظار می‌رود رشد تولید ناخالص داخلی واقعی از ۶/۰ درصد در سال ۲۰۱۵ در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ به ترتیب به ۹/۲ و ۶/۳ درصد برسد. این مسئله احتمالا تاثیر مثبتی بر بازار تلفن‌همراه دارد و به‌طور بالقوه منجر به جذب بیشتر سرمایه‌گذاری خارجی خواهد شد. بازار تلفن‌همراه با وجود نرخ نفوذ ۱/۱۳۶ درصدی از ظرفیت رشد بالایی برخوردار است. در این مورد می‌توان به خدمات دیتا اشاره کرد که پیش‌بینی می‌شود در 5 سال آینده  به‌طور متوسط با نرخ رشد ترکیبی ۲/۳۶ درصد رشد کند.

 

 درآمدزایی غیرنفتی صنعت مخابرات

در حال حاضر 71 میلیون خط تلفن‌همراه و 30 میلیون خط تلفن ثابت در ایران وجود دارد که در مقایسه با 2/58 میلیون تلفن‌همراه و 8/28 میلیون تلفن ثابت در سال 2012، رشد پرشتابی داشته است. البته آمار اتحادیه بین‌المللی مخابرات  حاکی از کاهش رشد خطوط ثابت تلفن در ایران است. پیش‌بینی شده ضریب نفوذ در این بخش تا پایان سال 2017 حدود 40 درصد باشد. تحلیلگران می‌گویند بازار ارتباطات و مخابرات برای ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و یکی از مهم‌ترین منابع درآمدهای غیرنفتی را تامین می‌کند. توسعه و ارتقای زیرساخت‌های مخابراتی در سال‌های اخیر موردتوجه دولت قرار داشته و جمعیت جوان و آشنا به تکنولوژی ایران مشتاق استفاده از نسل نوین خدمات مخابراتی و ارتباطی است.

هرچند در دهه گذشته حجم سرمایه‌گذاری‌های خارجی در صنعت مخابرات ایران کاهش ‌یافته، انتظار می‌رود با لغو تحریم‌ها بار دیگر توجه شرکت‌های بین‌المللی به بازار مخابرات ایران جلب شود. بازاری که با تراکم جمعیتی بالا و تحصیل‌کرده، از ظرفیت‌های زیادی برای سرمایه‌گذاری و درآمدزایی برخوردار است. نگاهی کلی به صنعت مخابرات ایران نشان می‌دهد که این صنعت فضای مناسبی برای افزایش درآمدزایی در اختیار دارد. البته با وجود در دسترس بودن خدمات داده‌های موبایلی، این خدمات سهم کوچکی در درآمد کلی دارند. انتظار می‌رود با گذر زمان و توسعه این خدمات، موبایل دیتا نیز جای خود را در درآمدزایی صنعت مخابرات باز کند. از نگاه کارشناسان گسترش خدمات 3G و 4G می‌تواند عامل موثری در این زمینه باشد. کارشناسان موسسه بیزینس مانیتور معتقدند ارائه تکنولوژی 3G در ایران تاثیر مهمی بر بازار گوشی‌های همراه گذاشته است و نرخ تقاضا برای سرویس‌های 3G در حال افزایش است.

این در حالی است که توسعه پهنای باند ثابت نیز در دستور کار قرار دارد. در حال حاضر حدود 5 میلیون مشترک از این خدمات استفاده می‌کنند. همچنین برنامه‌ریزی‌هایی برای پهنای باند فایبری انجام شده و انتظار می‌رود تا سال 2020 تعداد مشترکان این شبکه به 8 میلیون برسد. احداث خط فیبر نوری اروپا-ایران با طولی معادل 10 هزار کیلومتر در ماه سپتامبر 2013 به پایان رسید و در حال حاضر فعال است. این راه ارتباطی از شهر فرانکفورت آلمان آغاز می‌شود و با عبور از اروپای شرقی، روسیه، آذربایجان، ایران و خلیج‌فارس به عمان ختم می‌شود. این پروژه پهنای باند بین‌المللی ایران را از 72 گیگابایت به 82 گیگابایت در ثانیه رسانده است.

 

 اهمیت افزایش سرعت اینترنت

پرداختن به صنعت مخابرات و ارتباطات ایران بدون توجه به‌سرعت اینترنت و تقویت زیرساخت های آن ناممکن است. در صورت افزایش سرعت اینترنت و کاهش محدودیت‌ها، درآمد این بخش با حال حاضر قابل‌مقایسه نخواهد بود. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که در آینده بسیار نزدیک بخش عمده درآمد صنعت مخابرات جهان نه از طریق صدا بلکه از طریق دیتا تامین می‌شود و ایران نیز برای بهره‌مندی از درآمد مالی فروش دیتا به افزایش سرعت اینترنت نیاز دارد.  البته در حال حاضر ایران تلاش می‌کند نسخه محلی خود را برای خدمات اینترنتی ارائه کند. برای مثال سامانه آپارات قصد دارد جای یوتیوب را در ایران پر کند و با بلاگ‌هایی مانند میهن‌بلاگ به جنگ شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک برود. در سال گذشته نیز اعلام شد، ایرانیان به‌زودی به خدمات پیام‌رسان موبایلی یوز دسترسی پیدا می‌کنند که احتمالا چیزی شبیه واتس‌آپ خواهد بود. از سوی دیگر تجارت الکترونیک در ایران نیز در حال تجربه نسخه‌های داخلی است. برای مثال از آنجایی که استفاده از خدمات ای‌بی یا آمازون در ایران امکان‌پذیر نیست، سایت‌های مشابهی در داخل ایران آغاز به کار کرده‌اند.

 

 کمبود سرمایه‌گذاری

به هر ترتیب صنعت ارتباطات و مخابرات ایران برای پیشرفت و تبدیل شدن به یکی از ارکان‌های مهم تولید درآمدهای غیرنفتی مانند دیگر صنایع ایران به سرمایه‌های خارجی نیاز دارد. به گزارش بیزینس مانیتور، بخش مخابرات ایران دچار کمبود سرمایه‌گذاری است و در صورت لغو تحریم‌ها بازار مخابرات ایران برای رشد دو بخش تکنولوژی‌های بی‌سیم و سیمی ظرفیت بسیار خوبی دارد. کارشناسان بیزینس مانیتور بر این باورند که بروکراسی‌های اداری و شرایط سخت سرمایه‌گذاری موجب می‌شود در صورت برچیده شدن تحریم‌ها نیز روند ورود سرمایه‌گذاران خارجی بخش مخابرات به ایران با مشکل روبه‌رو شود. به همین دلیل این کارشناسان تسهیل قوانین سرمایه‌گذاری خارجی و ایجاد فضای رقابتی برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی را پیشنهاد می‌کنند. کاهش سطح انحصار در بازار مخابرات و محدودیت‌های اینترنتی نیز می‌تواند به افزایش بازده اقتصادی این صنعت در ایران کمک کند.