اسب «تروما» چهارنعل میتازد!
سمیرا عظیمینژاد
انگار همهچیز دست به دست هم داده تا هزینههای درمان در ایران سر به فلک بکشد. از یک طرف کشور ما در زمره 10 کشور نخست حادثهخیز جهان است و از سوی دیگر، پیشگیری از وقوع حوادث در ایران، خیلی اوقات فقط به برگزاری همایشها و نشستهای مختلف خلاصه میشود. «تروما» یا همان آسیبهای ناشی از حوادث و سوانح نیز قوز بالای قوز شده و به افزایش سرسامآور هزینههای درمان در ایران دامن زده است. در تعریفی علمی هر نوع ضربه و جراحت، شوک و حادثه و آسیب وارد شده به بدن تروما (Trauma) محسوب میشود. به گفته کارشناسان نظام سلامت، «تروما» سالانه حداقل ۱۲ هزار میلیارد تومان به کشور خسارت میزند و هر 20 دقیقه یک ایرانی به علت تروما فوت میکند. تصادف، سوختگی، سقوط از ارتفاع و حوادث حین کار را باید مهمترین اشکال تروما در کشور به حساب آورد که مجموعه این حوادث به طور مستقیم هزینه بیمهها، مردم و نظام سلامت را افزایش میدهد؛ آن هم در حالی که میشود با رعایت یک سری اصول ساده مراقبتی و پیشگیرانه، از تبعات سرسامآور تروما جلوگیری کرد. جدای از هزینههای درمان، آسیبهای روانی و اجتماعی پس از تروما هم خود حدیث مفصلی است که میتواند بهراحتی بنیان خانوادهها را از هم بپاشد.
پیشتر دکتر سیدتقی نوربخش، مدیرعامل سازمان تامیناجتماعی، تاکید کرده بود که فقط سالانه حدود هزار میلیارد تومان صرف هزینههای درمان مصدومان تصادفها میشود: «به طور طبیعی باید آماری حدود 100 هزار مجروح تصادفی داشته باشیم. حال اگر هزینه درمانی را که به طور متوسط برای هر مجروح خرج میشود ۱۰ میلیون تومان لحاظ کنیم، با عددی قریب به هزار میلیارد تومان هزینه درمانی به صورت سالیانه مواجه خواهیم شد.»
به اعتقاد نوربخش، اگر هزینهای را که برای درمان افراد مجروح میشود به صورت پیشگیرانه در امور زیربنایی هزینه کنیم، علاوه بر کاهش تصادفات، شاهد کاهش رنج و اندوه ناشی از عواقب تصادفات نیز خواهیم بود.
خانهنشینی اجباری، کولهبار درد بر دوش
روحالله اسفندی کارگر ساکن مهرشهر کرج است که آتش «تروما» دامن او را هم گرفته. روحالله تا همین پارسال به کار بنایی مشغول بود، اما حالا بعد از یک سال از آن اتفاق تلخ، بهسختی میتواند با عصا راه برود: «هرروز با ماشین یکی از اقوام که او هم با ما همکار بود، سر کار میرفتیم. یک روز که خیلی عجله داشتیم، تصادف بدی کردیم و حالا بعد از گذشت یک سال از آن اتفاق، هنوز کمرم تیر میکشد و نمیتوانم بدون عصا راه بروم.» در طول این یک سال، روحالله هم کار و درآمدش را از دست داده و هم به قول خودش مجبور شده همه پساندازش را صرف درمان و خرج خوردوخوراک روزانه بکند: «حس میکنم 10 سال از زندگی عقب افتادم. نمیدانم اگر زودتر سر پا نشوم، چطور خرج زندگیام را دربیاورم.» عمران چگینی و خانوادهاش هم هنوز داغدار جوان ازدسترفتهشان هستند، اگرچه شاید کلمه تروما تا حالا به گوششان نخورده باشد: «برادرم از داربست محل کارش افتاد و قطع نخاع شد. در طول چند سال، هر دوا و درمانی که فکرش را بکنید انجام دادیم و حاضر بودیم داروندارمان را بفروشیم تا محمد دوباره راه برود، اما او روزبهروز حالش بدتر از قبل میشد و آخر سر هم سال گذشته فوت کرد.» زخم محمد 34ساله هنوز برای عمران تازه است، آنقدر که به قول خودش، دوست دارد یک دل سیر داربستها را کتک بزند تا شاید کمی دلش آرام بگیرد.
سوختگی، پرهزینهترین ترومای ایرانی
دکتر هادی احمدی آملی، فوقتخصص جراحی عمومی و عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، ید طولایی در درمان تروما دارد. احمدی در گفتوگو با آتیهنو، درمان انواع تروما را بسیار سخت و پرهزینه میداند: «بیمارهای تروما در زمانهای طولانی، تختهای بیمارستانی را اشغال میکنند و به همین دلیل هزینههای درمانشان خیلی زیاد میشود.» به گفته او، تروما در اغلب موارد نیروهای جوان جامعه را هدف قرار میدهد و درواقع، کارایی نیروهای فعال جامعه را از بین میبرد: «تروما هم به فرد حادثهدیده و هم به کلیت جامعه آسیب میزند.» رعایت استانداردهای ایمنی در محیط کار و توجه به مسائل پیشگیرانه، نکاتی حیاتی است که به گفته احمدی، میتواند آمار تروما در کشور را کنترل کند. به اعتقاد این فوقتخصص جراحی عمومی، همچنین ایمنسازی جاده و خودرو، ترویج فرهنگ رانندگی صحیح و وجود قوانین بازدارنده، از دیگر راههایی است که میتواند ترمز تصادفات فوتی و جرحی در ایران را بکشد.
درخصوص پرهزینهترین درمان تروما نیز احمدی آملی، سوختگی را در صدر جدول پرهزینهها قرار میدهد و میگوید: «یک بیمار سوختگی شدید، به دلیل وسعت سوختگی و نیاز به درمانهای متوالی، گاهی مجبور است چندین و چند سال تحت درمان قرار بگیرد که همین مسئله، هزینه درمان این شکل از تروما را مضاعف میکند.»
با فرهنگسازی به جنگ تروما برویم
دکتر احمد آریایینژاد، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در گفتوگو با آتیهنو، مهمترین راه کاهش هزینههای درمانی مرتبط با تروما را آموزش و فرهنگسازی میداند و میگوید: «ما نمیتوانیم بدون ضابطه و برخلاف معیارهای علمی، هزینههای درمان را روزبهروز بالا ببریم، بلکه عاقلانهترین راه این است که با آموزش و فرهنگسازی گسترده در جامعه، پیشگیری را توسعه دهیم و با این کار از هزینههای درمان تروما بکاهیم.»
این نماینده مجلس، تروما را یکی از آسیبهای جدی حوزه اقتصاد سلامت میداند و بر این عقیده است: «اگر زیربنای درستی برای مقابله با مخاطرات و حوادث غیرمترقبه داشته باشیم و همین موضوع را به شکل وسیعی در جامعه آموزش دهیم، شک نکنید که آمار تروما و هزینههای درمان آن کاهش چشمگیری خواهد داشت.»
آموزش پس از تروما هم تعطیل است
اینکه در کشور ما پیشگیری از وقوع تروما مسئلهای تعریفنشده است، جای بحث زیادی دارد، اما مسئله اینجاست که حتی پس از وقوع تروما هم از آموزش کافی برای مدیریت اوضاع بیبهرهایم. متاسفانه به دلیل ناآگاهی بسیاری از شهروندان از مهارتهای امداد و نجات، آمار فوتیها و مجروحان تروما افزایش پیدا کرده است. مثلا در همین حوادث رانندگی یا سقوط از ارتفاع، خیلیها به نیت کمک به فرد مصدوم، او را به شکل غیرعلمی حرکت میدهند، اما درواقع با این کارشان به بیمار آسیب میزنند؛ در حالی که ثابت نکردن مهرههای گردن و کمر بیمار ممکن است باعث شود که بیمار برای همیشه قطع نخاع شود.
یا مثلا هنوز بسیاری از شهروندان با کمکهای اولیه، احیای بیمار و یک سری راههای کاهش تبعات تروما آشنا نیستند. همین ناآگاهی شهروندان موجب شده که هم میزان تروما در کشور افزایش یابد و هم هزینههای درمان بیشتری به نظام سلامت تحمیل شود.