گرههای اقتصاد ایران زیر ذرهبین
منصور اولی
حالا نوبت بخش خصوصی است تا با استفاده از ظرفیتهای آزادشده پس از اجرای توافق هستهای، راه را برای دورهای از شکوفایی اقتصادی کشور باز کند. سهشنبه هفته گذشته، تنها دو روز پس از اجرایی شدن لغو تحریمها، حسن روحانی رئیسجمهور به همراه وزرای اقتصادیاش در همایش «اجرای برجام، فصلی نو در اقتصاد ایران» با رویکرد ترسیم سیاستها و برنامههای دولت برای دوران پساتحریم شرکت کرد. در این همایش نمایندگان بخشهای مختلف اقتصادی حضور داشتند و هرکدام به فراخور راهکارهای خود را برای خارج کردن اقتصاد کشور از رکود ارائه دادند. دعوت از بخش خصوصی، کنار رفتن حداکثری دولت از فعالیتهای اقتصادی، تهیه منابع مالی لازم برای بخشهای مختلف اقتصادی با دعوت از سرمایهگذران خارجی در کنار تاکید بر زدودن قوانین زائد ازجمله محورهایی بود که روحانی در سخنانش بر آنها تاکید کرد و قول داد دولت حامی همهجانبه بخش خصوصی در فعالیتهای اقتصادی شود. روحانی در بخشی از سخنانش گفت: «تحریم رفت؛ راه طولانی توسعه و ساخت ایران را باید با هم طی کنیم و بخش خصوصی رقابتی و غیررانتی، در این عرصه مسئولیت سنگینی دارد.» رئیسجمهوری همچنین با اشاره به اینکه امروز مسئله اصلی ما رفع کامل رکود، رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال است، تصریح کرد: «برجام آغاز حرکت شتابان اقتصادی در کشور است.»
رهایی اقتصاد از زندان
روحانی برای تشریح وضعیت فعلی اقتصاد کشور مثالی زد و گفت: «اقتصاد ایران همانند جوان و انسان بیگناهی است که 12 سال در زندان، با غل و زنجیر نابحق و نابجا نگه داشته شده باشد.» او اجرایی شدن توافق هستهای را مانند باز شدن این غل و زنجیرها دانست و گفت: «کار سخت و دشواری از امروز آغاز شده، چراکه ما از اقتصادی که 12 سال تحرک نداشته انتظار داریم در میدان رقابت حاضر شود و با آنهایی که هیچوقت زندان و زنجیر ندیدهاند، رقابت کند.»
بدهی دولت پرداخت میشود
بدهی سنگین دولت به پیمانکاران وصندوقهای بیمهای، بخش دیگری از سخنان حسن روحانی را به خود اختصاص داد، که نشان از اهمیت این مسئله دارد. در حال حاضر دولت بالغ بر 350 هزار میلیارد تومان به بخشهای مختلف بدهی دارد. ازجمله بالغ بر 100 هزار میلیارد تومان به سازمان تامیناجتماعی، 100 هزار میلیارد تومان به بانکهای مختلف و دهها هزار میلیارد تومان به پیمانکاران. انباشت این بدهی و خطرات ناشی از تسویه نشدن آنها همیشه از سوی کارشناسان مورد توجه ویژه قرار داشته و به دولت توصیه کردهاند که این بدهیها را تسویه کند. این موضوع در سخنان هفته گذشته روحانی بهخوبی بازتاب داشت. روحانی با تاکید بر ضرورت رفع مشکلات ناشی از تحریمها برای بانکهای کشور و برطرف شدن مسائل مربوط به بدهکاران و طلبکاران، افزود: «امروز دولت خود در سرلیست بدهکاران است، در شرایط جدید دولت بدهکار بدحساب، باید به دولت خوشحساب تبدیل شود.» روحانی یکی از برنامههای دولت در برنامه 5 ساله را در راستای حل مسئله بدهکاری و طلبکاری دولت با بخش خصوصی و پیمانکارها و بانکها برشمرد و خاطرنشان کرد: «این معضل باید از پیش پا برداشته شود. پیشبینیها و اقدامات لازم برای این کار در بودجه سال 95 لحاظ شده است.»
بیکاری تکاندهنده است
افزایش نرخ بیکاری میان جوانان و زنان تحصیلکرده از محورهای دیگری بود که در سخنان رئیسجمهوری منعکس شد. نرخ رسمی بیکاری در فصل پاییز 7/10 درصد است. بیکاری حدود 30 درصدی جوانان ازجمله دغدغههایی بود که روحانی به آن اشاره و تصریح کرد: «در دوران پساتحریم این موضوع به شکلی ویژه مورد توجه قرار میگیرد.» منتهی از دید رئیسجمهور، «تا زمانی که اقتصاد در دست دولت است و بخش خصوصی رقابتی و غیررانتی نداریم، نمیتوانیم مسائل اقتصادی را حلوفصل کنیم.» وی گفت: «متاسفانه در سالهای آخر دهه هشتاد، که بیشترین درآمد ارزی را در تاریخ ایران داشتیم، میزان واردات افزایش یافت در حالی که در همین دوران اشتغال خالص ما صفر بوده است.» رئیسجمهوری در ادامه بر مشکل بیکاری و تلاش برای اشتغال پایدار تاکید کرد و گفت: «امروز یکی از بزرگترین مسائل کشور اشتغال جوانان است و ارقام بیکاری جوانان تحصیلکرده تکاندهنده است. برای ایجاد اشتغال و رفع بیکاری راهی جز رونق اقتصادی نیست.»
روحانی اضافه کرد: «اگر بخواهیم برای جوانان بیکار اشتغال ایجاد کنیم به رشد اقتصادی 8 درصدی نیاز داریم و اگر بخواهیم رشد 8 درصدی داشته باشیم و تمام امکانات داخلی به میدان بیایند به سالانه حدود 50 میلیارد دلار جذب سرمایه خارجی نیاز داریم. کارآفرینان و بخش خصوصی کشور باید سرمایه خارجی را جذب کنند و دولت هم باید به سهم خود، سرمایه و تکنولوژی بیاورد.» روحانی نتیجهگیری کرد: «به غیر از این راهی نداریم. دولت باید قدمبهقدم به نفع بخش غیردولتی از اقتصاد عقبنشینی کند.»
معکوس شدن معادله اقتصاد و سیاست خارجی
هزینهزا بودن سیاست خارجی در سالهای گذشته ازجمله محورهایی بود که روحانی بخشی از سخنانش را بدان اختصاص داد. او با بیان اینکه اقتصاد همواره به بخش سیاست خارجی یارانه داده است، گفت: «این دولت میخواهد کاری کند که سیاست خارجی به اقتصاد یارانه بدهد و امروز روزی است که شرایط آن تحقق پیدا کرده است.»