هفته گذشته نرخ دلار در بازار آزاد دوباره به کانال 4 هزار تومان بازگشت. افزایش شکاف نرخ آزاد و دولتی دلار در ایران، که با کاهش ارزش ریال همراه است، روند مطلوبی نیست و درصورت تداوم می‌تواند پیامدهایی برای اقتصاد ایران به همراه داشته باشد. نوسان‌های ارزش ریال طی سال‌های اخیر به طور کامل عادی‌سازی شده است. هنگام بروز این نوسان‌ها، ارزش ارزهای خارجی هرروز و گاهی حتی هرساعت بالاتر می‌رود. زمانی که دولت محمود احمدی‌نژاد در سال 2005 بر سر کار آمد، هر دلار آمریکا 820 تومان بود. روزهای قبل از انتخاب حسن روحانی به‌عنوان رئیس‌جمهوری ایران در ژوئن 2013، ارزش دلار به حدود 3 هزار و 600 تومان یعنی چهار برابر رقم سال 2005 رسیده بود. پس از روی کار آمدن دولت حسن روحانی، نوسان ارزش ریال نه‌تنها کمتر شد، بلکه ارزش پول ملی ایران نیز بالاتر رفت. اما طی یک ماه گذشته، ارزش ریال به‌طور ناگهانی رو به کاهش گذاشته است. نرخ دلار برای مدتی نسبتا طولانی حدود 3 هزار و 500 تومان بود، اما در ماه نوامبر وضعیت تغییر کرد. پس از پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ایران نیز از فضای سیاسی پس از انتخاب ترامپ متاثر شد. تقاضا برای دلار در ایران پس از اعلام پیروزی ترامپ نسبت به‌ روز قبل از انتخابات آمریکا افزایش یافت و قیمت هر دلار آمریکا در بازار آزاد به 3 هزار و 700 تومان رسید. در هفته پایانی ماه نوامبر قیمت دلار حتی به 4 هزار تومان رسید. در حالی که برخی کارشناسان معتقدند این جهش ارزش دلار حبابی کوتاه‌مدت است، برخی دیگر معتقدند ارزش واقعی ریال کاهش یافته است.یک اقتصاددان ایرانی و استاد تاریخ اقتصادی در دانشگاه شهید بهشتی، در این باره گفت: «افزایش ارزش ارزهای خارجی مرتبط با شرایط اقتصادی است. طی سه سال گذشته، نرخ ارز به طور طبیعی و مطابق با نرخ تورم موجود افزایش نیافته است. هرچه نرخ ارز دقیق‌تر و به واقعیت نزدیک‌تر باشد، برای اقتصاد کشور بهتر است. این افزایش به طور طبیعی اتفاق افتاده و بنابراین موجب بروز تورم نخواهد شد.» برخی کارشناسان نیز ادعا می‌کنند ارزش ریال در بازار آزاد به طور عمدی پایین آمده تا کسری بودجه در سال مالی پیش رو تامین شود. آن‌ها ادعا می‌کنند این اقدام با بهره بردن از تفاوت قیمت نرخ ارز دولتی و ارز آزاد که هم‌اکنون حدود 20 درصد است، امکان‌پذیر است. به بیان دیگر، از آنجایی که یکی از منابع اصلی تامین درآمد دولت دلارهای حاصل از فروش نفت است، با افزایش ارزش دلار در بازار، دولت می‌تواند ریال بیشتری از تبدیل این ارزها به دست آورد. حسن سلیمی، رئیس گروه سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی ایران، می‌گوید: «دولت تصور می‌کرد می‌تواند نفت را در سال 2017 بشکه‌ای 65 تا 70 دلار بفروشد، اما اکنون مشخص شده که قیمت نفت تا این حد افزایش نخواهد داشت و در حدود 50 دلار باقی خواهد ماند. بنابراین برای جبران کسری بودجه خود نرخ ارز را بالا برده است.» اما ولی‌الله سیف، رئیس بانک مرکزی، این ادعا را صراحتا رد کرده و عواملی همچون افزایش فصلی تقاضا برای دلار همزمان با زیارت اربعین و سال جدید میلادی، چشم‌انداز قیمت نفت و انتخابات آمریکا را در افزایش ارزش دلار دخیل دانسته است. هرچند توافق غیرمنتظره اوپک در 30 نوامبر برای کاهش تولید نفت، که بسیاری آن را دستاورد مهمی برای تهران ارزیابی می‌کنند، روند کاهش ارزش ریال را معکوس کرد، اما این بهبود نسبی ارزش ریال چندان دوام نداشت. با تمدید 10 ساله قانون تحریم‌های آمریکا در کنگره و اعلام کاخ سفید مبنی بر امضای این قانون توسط باراک اوباما، کاهش ارزش ریال دوباره آغاز شد. درنتیجه نوسانات اخیر ارزش ریال، شکاف بین ارز دولتی (3 هزار و 200 تومان) و ارز آزاد بیشتر شده است. این اتفاق می‌تواند تلاش‌های دولت روحانی برای یکسان‌سازی نرخ ارز را با پیچیدگی مواجه کند.

 

* مطالب انتخاب شده از منابع خارجی الزاما بیان‌کننده دیدگاه‌های «آتیه‌نو» نیست