مشاور آتیهنو پاسخ می دهد:
چگونه حقوق بازنشستگی بیشتری بگیریم؟
محمد حسین قشقایی - کارشناس تامین اجتماعی
بدون تردید بازنشستگی بخشی از دوره زندگی هر انسان است که از آن گریزی نیست. سازمانهای بازنشستگی تلاش میکنند تمامی نیازهای فرد و خانواده را در طول زندگی پاسخ دهند. اما برای اینکه هنگام بازنشستگی از نظر تامین مخارج زندگی فرد دچار مشکل نشود، باید در طول خدمت و اشتغال به فکر تامین اندوخته لازم باشد. ایجاد سابقه در سازمانهای بیمهای و تامیناجتماعی یکی از بهترین گزینهها در این زمینه به شمار میرود و میتواند فرد را در هنگام تقاعد و بازنشستگی از هر نظر بینیاز و تامین کند. برای اینکه در زمان بازنشستگی بتوان از حقوق و مستمری کافی برخوردار شد رعایت موارد زیر توصیه میشود:
انطباق حقوق و مزایای مشمول کسر حقبیمه با حقوق دریافتی بیمهشده
متغیر تاثیرگذار در میزان حقوق بازنشستگی، میانگین حقوق و مزایای مشمول کسر حقبیمه یا کسور بازنشستگی در دو سال آخر اشتغال است. در این ارتباط لازم است بیمهشده در طول مدت اشتغال به میزان و نحوه پرداخت حقبیمه به سازمان تامیناجتماعی حساسیت لازم را داشته باشد و از پرداخت حقبیمه براساس حقوق واقعی توسط کارفرما مطمئن شود. چهبسا افرادی که قبل از بازنشستگی از حقوق بالایی برخوردار بودهاند، ولی به دلیل اینکه حقبیمه آنها متناسب با حقوقشان پرداخت نشده، از مستمری کمی بهرهمند میشوند، بهطوری که توان تامین هزینههای زندگی را همچون گذشته از دست میدهند. متاسفانه در حال حاضر بیشتر مستمریبگیران سازمان تامیناجتماعی حداقلبگیرند. لازم به توضیح است که حداقل حقوق کارگری هرساله توسط شورای عالی کار تعیین میشود که در سال 94 این رقم ماهیانه 712 هزار تومان است. دستمزد مبنای پرداخت حقبیمه نباید از حداقل رقم مزبور کمتر باشد. سقف دستمزد مشمول کسر حقبیمه نیز در سال جاری 7 برابر حداقل حقوق معادل 4 میلیون و 984 هزار تومان است. هرچه دستمزد مبنای کسر حقبیمه به این مبلغ نزدیکتر باشد، طبعا حقوق بازنشستگی فرد بیشتر خواهد بود.
کارگران و بیمهشدگان باید به این موضوع توجه داشته باشند که بیشتر حقبیمه ناشی از اشتغال آنها (معادل 23 درصد) توسط کارفرما پرداخت میشود و آنها فقط 7 درصد حقبیمه را میپردازند، بنابراین پرداخت حقبیمه بر مبنای حقوق واقعی به نفع آنهاست. نکته دیگر در این ارتباط توجه به افزایش حقوق در طول خدمت است، که باید به صورت تدریجی و در چارچوب مقررات افزایش یابد.
سنوات پرداخت حقبیمه
مدتزمان پرداخت حقبیمه از دیگر عوامل تاثیرگذار بر حقوق بازنشستگی است. اگرچه در حال حاضر و با اصلاحات اخیر امکان بازنشستگی با ده سال سابقه نیز وجود دارد ولی باید توجه داشت که مبلغ دریافتی این افراد ناچیز خواهد بود و حقوق کامل بازنشستگی زمانی پرداخت میشود که سنوات پرداخت حقبیمه به 30 سال تمام برسد. درواقع پیشفرض معمول برای سنوات پرداخت حقبیمه برای احراز بازنشستگی 30 سال سابقه است و سوابق کمتر از سنوات مذکور، بازنشستگی پیشازموعد خواهد بود که نه برای سازمان تامیناجتماعی و نه برای بیمهشده بهصرفه و بهصلاح نخواهد بود. ضمن اینکه سقف سابقه قابلقبول برای تاثیرگذاری بر حقوق بازنشستگی 35 سال است، بنابراین در محاسبه مستمری در صورتی که بیمهشدهای بتواند این سقف را پر کند از مستمری بیشتری برخوردار میشود. سابقه بیشتر از 35 سال در محاسبه مستمری تاثیری ندارد. فرمول بازنشستگی عبارت است از: میانگین متوسط حقوق دو سال آخر بیمهشده، ضرب در سنوات پرداخت حقبیمه (حداکثر 35 سال)، تقسیم بر 30.
28 سال سابقه بیمه و 51 سال سن دارم. آیا میتوانم با پرداخت مابهالتفاوت حقبیمه تا 30 سال بازنشسته شوم؟
خیر، بیمه بهطور مستمر و با اشتغال ایجاد میشود. در بیمههای اختیاری نیز با پرداخت تدریجی و مستمر حقبیمه سابقه به وجود میآید.
45 سال سن دارم و 22 سال سابقه. بیمه تامیناجتماعی هستم و وضعیت استخدامی بنده تابع قانون مدیریت خدمات کشوری است. ممنون میشوم پاسخ دهید کدامیک از این وضعیتها برای من بهتر است؟ استعفا بدهم و فاصله تا 30 سال را حقبیمه (حداکثری) پرداخت کنم. در این صورت آیا سازمانی که در آن کار میکنم بابت سنوات کاری که داشتهام به من پاداش سنوات میدهد؟ اگر بخواهم از حقوق بالای بازنشستگی برخوردار شوم ماهیانه باید چقدر حقبیمه پرداخت کنم؟ یا بهتر است مستقیما درخواست بازنشستگی با 22 سال سابقه را بدهم؟ در این صورت امکان بیمه اختیاری را دیگر نخواهم داشت؟
افزایش حقوق افراد بهویژه در سالهای پایانی اشتغال باید در چارچوب مقررات باشد، در غیر این صورت محاسبه مستمری بازنشستگی در قانون تامیناجتماعی، براساس میانگین 5 سال آخر خدمت صورت میگیرد که باعث پایین آمدن مستمری میشود. در حالی که در حالت عادی و معمول متوسط حقوق در دو سال آخر ملاک تعیین میزان مستمری بازنشستگی است. ضمن اینکه در صورت استفاده از بیمه اختیاری دستمزد انتخابی برای کسر حقبیمه با توافق شعبه امکانپذیر میشود که برای افرادی که دارای سابقه بیمه قبلی بیش از 10 سال هستند میانگین دستمزد 360 روز آخر اشتغال معیار تعیین حقبیمه خواهد بود. این در حالی است که در بیمه اختیاری برای هر دو سال سپری شدن از زمان بیمهپردازی، متقاضی میتواند فقط 10 درصد به حقوق مبنای بیمه خود اضافه کند. در هر حال امکان پرداخت حقبیمه تا سقف مبنای پرداخت حقبیمه که در حال حاضر 7 برابر حداقل حقوق است وجود دارد ولی این امر مستلزم پذیرش شعبه مربوطه خواهد بود. در مورد حق سنوات نیز لازم به توضیح است که پرداخت حق سنوات هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی پیشبینی شده و کارفرما موظف است در پایان کار کارگر یا کارمند به ازای هرسال اشتغال یک ماه حقوق پرداخت کند. بنابراین در صورت اشتغال در بخش خصوصی پرداخت سنوات خدمت به میزان کارکرد، در چارچوب قانون اجباری است. البته طبق قانون پرداخت پاداش پایان خدمت در زمان خاتمه کار که ناشی از بازنشستگی، استعفا و... است قابلپرداخت است و چنانچه در حین کار پرداخت شود علیالحساب محسوب میشود. باید توجه داشت که به کسی که ترک کار کرده و مقررات مربوط به استعفا را رعایت نکرده، حق سنوات تعلق نمیگیرد. شرایط بازنشستگی در قانون تامیناجتماعی در حال حاضر برای آقایان 50 سال سن و 30 سال سابقه و برای خانمها 45 سال سن و 30 سال سابقه است. در غیر این صورت داشتن 20 سال سابقه و 60 سال سن برای آقایان و 55 سال سن و 20 سال سابقه برای خانمها ضروری است. در این حالت محاسبه مستمری متناسب با سابقه 20 سال خواهد بود. بیمهشده برای درخواست بازنشستگی باید هردو شرط سن و سابقه را توامان داشته باشد، مگر اینکه کل سابقه در مشاغل سخت و زیانآور باشد که با حداقل 20 سال سابقه متوالی و 25 سال سابقه سخت و زیانآور به صورت متناوب میتواند بدون شرط سنی بازنشسته شود. با حداقل ده سال سابقه و 60 سال سن (برای آقایان) و 55 سال سن (برای خانمها) امکان بازنشستگی وجود دارد که متناسب با سنوات پرداخت حقبیمه مستمری پرداخت میشود.