سیمای خسته اما امیدبخش پرستاران
سمیرا عظیمینژاد
تصور ارائه خدمت در نظام سلامت بدون توجه به نقش پرستاران، تصوری محال است. فقط در صورت همکاری مستمر و دلسوزانه پزشک و پرستار است که این دو نیروی مکمل میتوانند دردی را از دوش بیمار بردارند. روز پرستار شاید بهترین بهانه باشد تا از دغدغههای تیمارگرانی صحبت کنیم که خود از زخمهای چندین ساله رنج میبرند. نقطه تلخ ماجرا اینجاست که به گفته محمد شریفی مقدم، قائممقام سازمان نظام پرستاری، هماکنون 14 هزار پرستار بیکار داریم، آماری که البته محمد میرزابیگی، معاون پرستاری وزیر بهداشت، آن را رد میکند و معتقد است: «اگر پرستار حاضر باشد در نقاطی از کشور خدمت کند که در آنجا نیاز به پرستار داریم، هیچ پرستاری بیکار نخواهد ماند.»
اما از نگاه بسیاری از پرستاران، مشکل فقط به محل خدمت پرستاران ختم نمیشود. سختی و فرسودگی این شغل در حدی بالاست که بسیاری از پرستاران عطای پرستاری را به لقایش بخشیدهاند. به طوری که یا خانهنشین شدهاند و یا در مشاغلی غیر از حرفه تخصصیشان کار میکنند. آنهایی هم که هنوز دل از پرستاری نکندهاند و تحت هر شرایطی حاضر نمیشوند حرفه مقدس پرستاری را رها کنند، از متناسب نبودن حقوق و دستمزدها با میزان سختی شغل گلایه دارند. از نگاه آنان، تناسب منطقی بین دستمزد پرستاری و سختی شغل وجود ندارد، در حالی که بسیاری از ارائهدهندگان خدمات در مراکز درمانی، سختی شغل بسیار پایینتری دارند، اما در عوض حقوقشان از اغلب پرستاران بسیار بالاتر است.
خیلی زود پیر میشویم
فائزه ملکوتی پرستار یکی از مراکز درمانی تامیناجتماعی در همدان است که به قول خودش، احساس میکند تمام زندگیاش وقف بیماران شده است: «از آنجا که پرستاران بیشترین ارتباط را با بیماران دارند، هر مشکلی که در بیمارستان وجود داشته باشد، بیمار از چشم پرستار میبیند. در حالی که خود پرستار هم با همان کمبودها و نارساییها مشغول ارائه خدمت است، اما از منظر سازمانی، توانی برای اصلاحات کلی سیستم ندارد.» او به آتیهنو از مشکلاتش میگوید و از آتیه شغلی که به آن عشق میورزد: «اغلب پرستاران در بخشهای مختلف، به جای چندین پرستار کار میکنند و حتی گاهی به جای بهیار و همراه بیمار هم زحمت میکشند. به همین دلیل فرسودگی شغلی پرستاران بالاست و انگار خیلی زودتر از هم سن و سالهایمان پیر میشویم.» دریافتی این پرستار با تمام مزایای شغلیاش به 2 میلیون و 600 هزار تومان در ماه میرسد، اما خودش میگوید اگر کسی شیفتهای سنگین ما را تجربه کرده باشد، میداند که واقعا این حقوق، پول عمر و جوانی ماست.
قوانین حمایتی خاک میخورد
دکتر یعقوب جعفری، عضو شورای عالی نظام پرستاری کشور، در گفتوگو با آتیهنو از منظر دیگری به دغدغههای پرستاران نگاه میکند و میگوید: «برخی قوانین فعلی برای حمایت از پرستاران سالهاست که به حال خود رها شدهاند. مثلا قانون تعرفهگذاری خدمات پرستاری حدود هشت سال است که مسکوت مانده و اجرا نشده است، در حالی که ما انتظار داریم حداقل قوانین مصوب مجلس برای حمایت از پرستاران بیچونوچرا اجرا شود.
«تعرفههای خدمات پرستاری در حال حاضر در شورای عالی بیمه است و جلسات کارشناسی آن انجام شده و کارشناسان نیز در این جلسات شرکت داشتهاند و این تعرفهها در دستور کار است.» اینها آخرین اخبار از وضعیت اجرای قانون تعرفهگذاری خدمات پرستاری است که معاون پرستاری وزیر بهداشت به آن اشاره میکند؛ قانونی که در صورت اجرای موفق آن، عدالت در پرداختیها را برای پرستاران به ارمغان خواهد آورد. همچنین در شرایطی که به گفته معاون پرستاری وزارت بهداشت، هماکنون در کل کشور به 100 هزار پرستار نیاز داریم، جعفری تاکید میکند: «برای سال 95، فقط مجوز استخدام هزار پرستار صادر شده است. این تعداد مجوز استخدام حتی برای یک استان هم کافی نیست و این پیام را میرساند که در سال 95 هم بیشتر مراکز درمانی کشور باید با مشکل کمبود پرستار کنار بیایند.»
البته پیشتر قرار شد برای حل این مشکل از بخش خصوصی کمک گرفته شود و استخدام شرکتی پرستاران بهعنوان راهحل این موضوع مطرح شد، ولی این عضو شورای عالی نظام پرستاری کشور عنوان میکند: «استخدام شرکتی پرستاران هم تاکنون نتوانسته باعث ترغیب پرستاران شود و پرستاران ترککارکرده را به بیمارستانها بازگرداند، زیرا در این شرکتها تسهیلات و امنیت شغلی چندانی وجود ندارد و احتمال بیکاری پرستاران بالاست.» دکتر فرزاد فیروزی، مدیر درمان تامیناجتماعی استان خراسان جنوبی، یکی از عمده دلایل مشکلات فعلی پرستاری در کشور را مدیریت نشدن جذب نیروهای پرستار میداند و به آتیهنو میگوید: «طی سالیان متوالی شاهد بودهایم که در بسیاری از مراکز درمانی با مجوزهای استخدامی، پرستار کافی جذب نشده است، اما با همان مجوزهای استخدامی به جذب نیرو در بخشهای پشتیبانی، انتظامات، کارپردازی، امور مالی، حسابداری، کارشناسی، بایگانی، اداری و... اقدام شده است.»
به دلیل همین تورم نیروی غیردرمانی در نظام سلامت است که حالا سازمان مدیریت و برنامهریزی مجوز استخدام پرستاران جدید را صادر نمیکند، در حالی که اگر پرستاران به تعداد کافی جذب مراکز درمانی شوند، هم سختی کار و فرسودگی شغلی پرستاران فعلی کاهش مییابد و هم مشکل بیکاری پرستاران حل خواهد شد. جدای از آن، بدیهی است که با افزایش تعداد نیروهای پرستار در مراکز درمانی، رضایت عمومی بیماران هم افزایش مییابد، زیرا دیگر پرستار مجبور نیست با یک دست چندین هندوانه را بلند کند.
سیمای پرستاری در سازمان تامیناجتماعی
هماکنون حدود 14 هزار نفر در تیم پرستاری مراکز درمانی سازمان تامیناجتماعی مشغول خدمت هستند. در تهران و اصفهان تعداد پرستاران شاغل در مراکز درمانی سازمان تامیناجتماعی بیش از سایر نقاط کشور است. مریم گیلوری، رئیس گروه پرستاری اداره کل درمان مستقیم سازمان تامیناجتماعی، در گفتوگو با آتیهنو تاکید دارد که به دلیل استقرار نظام هماهنگ در سازمان تامیناجتماعی، پرستاران این سازمان به نسبت پرستاران سایر مراکز درمانی اوضاع بهتری دارند: «با توجه به هماهنگی بالایی که بین همه اجزا، ساختار و مدیریت این سازمان وجود دارد، پرستاران شاغل در مراکز درمانی این سازمان تکلیفشان را میدانند و شرح وظایفشان کاملا روشن است. در سازمان معیار مشخصی برای بازنشستگی و یا ارائه سایر خدمات رفاهی به پرستاران وجود دارد. مثلا در همه 70 بیمارستان سازمان تامیناجتماعی، یک راهنمای بالینی یکسان وجود دارد که همین موضوع، کار را برای پرستاران راحتتر میکند. این راهنمای بالینی نحوه خدمترسانی پرستار و کادر درمان را به طور دقیق مشخص کرده است.» البته گیلوری از مشکلات همقطارانش غافل نیست و خاطرنشان میکند که موضوع سختی کار این گروه از پرستاران چندان دیده نمیشود. مثلا اگر معیار سختی کار پرستاران را به نسبت حقوقشان محاسبه کنیم، شاید برای سختی کار آنها مبلغی بیش از 50 یا 60 هزار تومان پرداخت نشود: «باید میزان محاسبه سختی کار آنها، رقمی معقول و منطقی باشد تا پرستاران برای حضور در شیفتهای سخت و طولانیمدت انگیزه داشته باشند.»
اختلاف درآمدها پس از اجرای طرح تحول سلامت
یکی از عمده گلایههای پرستاران از اختلاف کارانه دریافتی بین پرستاران و پزشکان پس از اجرای طرح تحول سلامت است. با اجرای گام سوم طرح تحول سلامت و افزایش 120 تا 300 درصدی تعرفه بسیاری از خدمات پزشکی، درآمد بسیاری از پزشکان با ارتقای چشمگیری مواجه شد، اما در عین حال افزایش دریافتی پرستاران در مقایسه با افزایش دریافتی پزشکان اصلا قابلمقایسه نیست. معاون پرستاری وزیر بهداشت در حمایت از افزایش تعرفه پرستاران تاکید میکند که کارانه پرستاران نسبت به سال 92 به طور میانگین دو تا 5/2 برابر افزایش یافته است، اما محمد شریفی مقدم، قائممقام سازمان نظام پرستاری، چندان با این استدلال موافق نیست و به آتیهنو میگوید: «اختلاف درآمد بین پزشک و پرستار پس از اجرای طرح تحول سلامت بیشتر از قبل شده است. حتی برفرض دوبرابر شدن افزایش کارانه پرستاران، مایلیم خود مسئولان وزارت بهداشت پاسخ بدهند که پس از اجرای طرح تحول سلامت، اختلاف درآمد بین پزشک و پرستار چند برابر بیشتر شده است؟»جدای از همه اینها، نباید فراموش کرد که با اتکا به آمارهای رسمی، سالانه 700 تا هزار نفر از نیروهای پرستاری نیز از کشور خارج میشوند و شغل پرستاری را در کشورهای توسعهیافته پی میگیرند، در حالی که شاید اگر امکانات و تسهیلاتی مناسب با سختی شغل پرستاران به آنها اعطا میشد، به احتمال قوی هیچ پرستاری خانهنشینی، فعالیت اداری یا مهاجرت به خارج از کشور را به کار پرستاری در مراکز درمانی کشور ترجیح نمیداد.