آیا چینیها بهآسانی بازار ایران را به اروپاییها واگذار میکنند؟
چشمانداز احیای صنعت خودرو
آزاده افتخاری
صنعت خودروسازی در ایران پس از نفت و گاز، بزرگترین بخش اقتصادی ایران است و 10 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد. در سالهای اخیر، تحریمهای اقتصادی و کاهش ارزش ریال، قیمت قطعات وارداتی خودروها را افزایش داد و درنتیجه صنعت خودروسازی را با مشکلاتی روبرو کرد. گزارش سال 2015 بانک جهانی نشان میدهد تولید سالانه خودرو در ایران از 6/1 میلیون دستگاه پیش از تشدید تحریمها به 700 هزار خودرو در سال 2012 کاهش یافت. به دنبال کاهش تولید خودرو در ایران، مشاغل زیادی در بخش خودروسازی از دست رفت و حدود 4 درصد از نیروی کار این حوزه بیکار شدند. بانک جهانی همچنین پیشبینی کرده است تولید خودرو در ایران در دو سال آینده به سطح پیش از تحریمها بازگردد.
پایگاه اینترنتی المانیتور در گزارشی در این زمینه نوشت: «حسن روحانی، رئیسجمهور ایران، پس از اجرای توافق هستهای، نخستین سفر خود را به ایتالیا و فرانسه انجام داد تا بتواند معاملات عمدهای با شرکتهای ایرباس، پژو سیتروئن و رنو امضا کند. توافق با شرکتهای خودروسازی فرانسه یک پیشرفت بزرگ برای تولیدکنندگان خودرو در ایران خواهد بود. درنتیجه ازسرگیری همکاری ایران و خودروسازان فرانسوی، گامی به سوی افزایش تقاضای داخلی و بهبود بازار اشتغال است.» به نوشته این وبسایت، بهبود بخش خودروسازی در ایران میتواند همزمان از برخی مشکلات بکاهد. مسعود نیلی، مشاور رئیسجمهور در امور اقتصادی، معتقد است: «تقاضای پایدار پیشنیاز رشد پایدار است. بنابراین تشویق مقامات برای احیای صنعت خودروسازی میتواند راهکار سریعی در حل مشکلات اقتصادی ایران باشد.» نیلی همچنین سال گذشته میلادی از دولت خواست در نوعی فناوری که به مصرف زیاد انرژی مرتبط است، سرمایهگذاری کند. این فناوری میتواند به کاهش آلودگی هوا کمک کند، زیرا 80 درصد از آلودگی تهران و دیگر کلانشهرها را خودروها ایجاد میکنند. درواقع ایدههای وی به ایران کمک خواهد کرد در دوران پساتحریم با یک تیر چند نشان بزند.
در ادامه گزارش المانیتور آمده است: «اگر این فناوری نو به دست بیاید، میتواند در خودروهای جدید استفاده شود و به ایران در حل معضل آلودگی هوا و ایجاد هزاران شغل کمک کند. دولت ایران در مذاکره با شرکتهای پژو سیتروئن و رنو اعلام کرد اگر خودروسازان فرانسوی میخواهند وارد بازار ایران شوند، باید فناوری خود را در اختیار شرکای ایرانی نیز قرار دهند. این در حالی است که برخی مردم ایران به قابلاعتماد بودن این شرکتهای فرانسوی مشکوک هستند. حتی برخی این دو خودروساز فرانسوی را خائنانی میدانند که در دوران تحریم به ایران پشت کردند. اشاره این افراد به خروج پژو از ایران در زمانی است که محدودیتهای مالی آمریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران به اوج خود رسید. البته مقامات این شرکتهای خودروسازی نیز میگویند دلیل خروج آنها از ایران احتمال مواجهه با جریمههای سنگین بوده است.»
به هر ترتیب هماکنون شرکت پژو سیتروئن فرانسه موافقت کرده به منظور بهبود تجهیزات کارخانه ایرانخودرو، طی 5 سال مبلغ 439 میلیون دلار در این کارخانه سرمایهگذاری کند. به دنبال آن، تا اواخر سال آینده میلادی ایرانخودرو قادر خواهد بود سالانه 100 هزار خودرو پژو 208، 301 و 2008 تولید کند.
بنز، بامو و آئودی در راه ایران
دیگر خودروسازان اروپایی نیز نمیخواهند از حضور در بازار ایران عقب بمانند و بهآسانی گوی سبقت را در دست فرانسویها قرار دهند. خبرگزاری رویترز چندی پیش از تمایل ورود آئودی به ایران خبر داد که البته هیچگاه تجربه حضور در ایران را نداشته است. در خبر رویترز آمده است اولین ورود آئودی به بازار ایران بدون ریسک نخواهد بود اما این خودروساز آلمانی پس از برداشته شدن تحریمها، بازار خودروهای لوکس در ایران را همراه با ظرفیتی در حال رشد میبیند.
وزیر صنعت و تجارت آلمان میگوید: «به دنبال تحریم چندساله ایران، اکنون که این تحریمها لغو شده بازار ایران عطش بالایی دارد تا سالهای گذشته را جبران کند. به همین دلیل شرکتهای آلمانی قادر خواهند بود تا حدود 10 میلیارد یورو صادرات به ایران داشته باشند.» سخنگوی این شرکت به رویترز گفت: «نمایندگان این برند در حال مذاکره با مقامات تهران و امکانسنجی حضور در این بازار مملو از ظرفیت و فرصتها هستند.» او ادامه داد: «تا پیش از این هرگز با ایران رابطه تجاری نداشتهایم، ولی اکنون شرایط اقتصادی، سیاسی و بازار خودروی ایران جذابیتهای زیادی دارد.» در ادامه این خبر به دایملر، رقیب تازهوارد آئودی، اشاره شده که اخیرا همکاری خود را با ایرانخودرو دیزل آغاز کرده است. همچنین سخنگوی برند بامو نیز با اشاره به ظرفیت فوقالعاده این بازار برای خودروهای لوکس گفت: «هرگونه ورود به بازار ایران در آینده، مشروط به تصمیمات سیاسی و پیشرفتهای اقتصادی خواهد بود.» او ادامه داد: «بخش خودرو در ایران ظرفیتهای بسیار زیادی دارد که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.»
آیا چین از سهم خود دست میکشد
در حالی که بحث ورود شرکتهای اروپایی و خودروهای باکیفیت آنها به بازار ایران مطرح است، برخی تحلیلگران این پرسش را مطرح میکنند که آیا خودروسازان چینی بهآسانی از منافع سرشاری که در جریان تحریمها و یکهتازی در بازار ایران به دست آوردند، چشمپوشی میکنند.
خبرنگار خبرگزاری شینهوا، که بهتازگی از شرکتهای خودروسازی ایران دیدار کرده، میگوید: «خودروسازی بهعنوان بااستعدادترین بخش اقتصادی ایران با ارزش حدود 10 درصد تولید ناخالص ملی، بزرگترین بخش صنعت ایران است.» به گفته او سایپا دومین خودروساز بزرگ ایران است که به همراه ایرانخودرو 90 درصد از بازار ایران را در اختیار دارند. این شرکت بزرگ شریک داخلی گروه برلیانس است و احتمال میرود خط تولید این خودرو تا ماه می سال جاری میلادی راهاندازی شود. کی یومین، رئیس هلدینگ خودرویی برلیانس چین، میگوید: «ایران مهمترین شریک گروه برلیانس در خاورمیانه است و سیاست ما برای شرکای خارجی «ابتدا تجارت، بعد سرمایهگذاری» است. ما تجارت با سایپا را در سالهای گذشته توسعه دادهایم و مراحل اولیه این رابطه انجام شده است. مرحله گذار از تجارت به سرمایهگذاری در سال 2013 انجام شده و مراحل ساخت خطوط تولید دو سال به طول انجامید.»
به این ترتیب به نظر نمیرسد چین که در سالهای اخیر جای پای خود را در بازار خودروی ایران محکم کرده است بهآسانی این منبع درآمد و سود سرشار را به رقبای اروپایی خود واگذار کند. البته برخی تحلیلگران بر این باورند که از آنجایی که مردم ایران به کیفیت علاقهمندند، خودروهای اروپایی را ترجیح میدهند و احتمالا اروپاییان برای رقابت با خودروهای ارزان چینی مدلهای ارزانقیمتتری را وارد بازار ایران خواهند کرد. گروهی دیگر از کارشناسان نیز میگویند: «شرکتهای اروپایی و رقبای آسیای شرقی به دلیل رعایت تحریمها تاکنون هیچ سرمایهگذاری در ایران انجام ندادهاند و به همین دلیل برای استفاده از بازار ایران در ابتدای راه هستند، در حالی که شرکتهای چینی سالهاست در این کشور حضور دارند.» رویترز در ادامه مینویسد: «تقاضای بالقوه و بالفعل در بازار خودروی ایران در سطح بالایی قرار دارد و ایران میتواند به هاب آینده منطقه تبدیل شود. از سوی دیگر با برداشته شدن تحریمها درهای بازار ایران به روی شرکتهای خارجی باز میشود و با توجه به تعرفه بالای خودرو در ایران، برد با شرکتهایی است که در این کشور خط تولید داشته باشند.»
منابع:رویترز، شینهوا، المانیتور