سلامت روان، از رویکرد داخلی تا استانداردهای جهانی
علی اطاعتی
در بسیاری از کشورهای جهان، رشته مشاوره زیرمجموعه گروه روانشناسی است، اما در کشور ما رشته مشاوره را زیرمجموعهای از علوم تربیتی تعریف کردهاند. همچنین جذب دانشجوی بالینی، یعنی آن دسته از رشتههایی که دانشجو با سلامت جسم و روان بیمار سروکار دارد، در اغلب کشورها در زمره وظایف متولی نظام سلامت است، اما اینجا متولی آموزش روانشناس بالینی، وزارت علوم است؛ یعنی وزارتخانهای که هیچ وظیفه و مسئولیت مستقیمی در حوزه نظام سلامت ندارد. در کشورهای توسعهیافته، عمده بودجه سلامت روان صرف مسائل پیشگیری میشود تا از حاد شدن اختلالات روانی جلوگیری شود و سلامت روانی جامعه ارتقا یابد، اما در ایران عمده خدمات روانشناسی در مرحله آخر کار ارائه میشود، جایی که در آن بیشترین منابع سلامت روان برای مداوای بیماران نیازمند به تخت روانپزشکی صرف میشود. نبود برنامهای پیشگیرانه و پایش نکردن سلامت روانی شهروندان، موجب شده بسیاری از اختلالات روانی به مرحله خطرناک برسند، در حالی که میتوان با صرف بودجهای بسیار کمتر، از جدی شدن اختلالات روانی جلوگیری کرد. حتی گفته میشود ریشه بسیاری از بیماریهای جسمی، در اختلالات روانی نهفته است. مثلا اگر به شهروندان آموزش درستی داده شود تا بتوانند بر اضطراب خود غلبه کنند، خودبهخود از بروز بسیاری از سکتهها جلوگیری میشود. در نظام سلامت کشورهای توسعهیافته، توانستهاند با تمرکز بر سلامت روانی، سلامت اجتماعی و سلامت معنوی، فرآیندی را پیش ببرند که در آن سلامت جسمی شهروندان هم ارتقا پیدا کند. از آنجا که ارائه خدمات اجتماعی وظیفه دولت است، در اغلب کشورهای توسعهیافته، ارائه خدمات مشاوره را هم بخشی از خدمات اجتماعی به شهروندان به حساب میآورند.
به همین دلیل هم در اغلب این کشورها، خدمات مشاوره و روانشناسی تحت پوشش بیمه قرار دارد، اما در کشور ما هنوز پوشش بیمهای خدمات روانشناسی و مشاوره، تعریف نشده و بودجهای برای این امر در اختیار بیمهها قرار داده نشده است.