چرا برخی بانک های اروپایی در مراوده مالی با ایران تعلل میکنند؟
اروپا، ناراضی از اشکال تراشی آمریکاییها
با اجرای توافق هستهای و لغو تحریمها، تصور عمومی بر این بود که بهزودی درهای ایران به روی سرمایهگذاری و تجارت خارجی باز میشود. اما با برجا ماندن برخی محدودیتهای نقلوانتقال مالی به نظر میرسد زمان بیشتری برای جذب این سرمایهها مورد نیاز است.
بانکداران ایرانی و آمریکایی میگویند برخی بانکهای آمریکایی به بانکهای اروپایی، آسیایی و بانکهای خاورمیانه در مورد تجارت با ایران هشدار داده و مدعی شدهاند حسابهای دلاری آنها در صورت معامله با ایران با مشکل مواجه خواهد شد. مقامات خزانهداری آمریکا نیز در نشستهایی که در کشورهای عربی منطقه خلیجفارس داشتهاند، هشدارهای مشابهی را مطرح کرده و مدعی شدهاند با وجود لغو بسیاری از تحریمها فعلا زمان مناسبی برای ازسرگیری روابط مالی با ایران نیست. یک کارشناس در این زمینه به فایننشال تایمز میگوید: «برای بانکهای آمریکایی چیزی تغییر نکرده است.»
این در حالی است که ایران و شش قدرت جهانی اجرای توافق هستهای را آغاز کردهاند و به دنبال آن بسیاری از تحریمها برچیده شده است. اما ادامه برخی تحریمهای غیرهستهای آمریکا علیه ایران مانع از آن میشود که بسیاری از بانکهای بینالمللی روابط خود را با بانکهای ایران از سرگیرند. مهمترین دغدغه این بانکها در خطر افتادن منافع خود در ایالاتمتحده و همچنین مواجهه با جریمههای سنگین است. از سوی دیگر قوانین آمریکا روابط بانکهایی را، که به نقلوانتقال وجه بر پایه دلار نیاز دارند، نیز شامل میشود و به این ترتیب این قانون طیف وسیعی از بانکهای خارجی را دربرمیگیرد.
یک بانکدار ایرانی میگوید: «بانکهای اروپایی، آسیایی و حتی بانکهای ترکیه و عمان که با آنها تماس گرفتهایم، از هشدار آمریکا سخن میگویند. آنها تاکید میکنند واشنگتن هشدار داده است که تمامی نقلوانتقالهای مالی با ایران، حتی اگر با دلار انجام نشود، مورد نظارت و بررسی دقیق قرار دارد.» او میافزاید: «همه این بانکها میگویند به همکاری با ایران علاقهمندند اما در عین حال نمیخواهند حسابهای دلاری خود را در بانکهای آمریکا با مشکل مواجه کنند.»
تفسیرهای متفاوت
این در حالی است که حسن روحانی، رئیسجمهور ایران، در سفر به پاریس توافقنامههای متعددی را با شرکتهای ایرباس و پژو منعقد کرد. او از بانکهای فرانسوی خواست به تجارت کشورشان کمک کنند و تهدید کرد در صورت کنارهگیری این بانکها، قراردادها نیز به خطر میافتند. مقامات غربی میگویند، شاید بانکهای فرانسوی علاقهمند به کشف موقعیتهای جدید در ایران باشند، اما ریسک تحریمهای آمریکا همچنان بالاست. بانکهای فرانسه پیشازاین میلیاردها دلار جریمه بابت همکاری با کشورهایی مانند ایران پرداخت کردهاند. برای مثال موسسه مالی BNP (پاریبا) در سال ۲۰۱۴ مجبور به پرداخت ۸ میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار غرامت شد. همچنین سخنگوی «دویچه بانک» آلمان به خبرگزاری فرانسه گفته است، میداند که تحریمهای آمریکا و اروپا علیه ایران برداشته شده اما این بانک در تصمیم خود برای عدم معامله با ایران تجدیدنظر نخواهد کرد. این بانک در نوامبر گذشته محکوم به پرداخت جریمهای بالغ بر ۲۵۸ میلیون دلار به دلیل نقض تحریمهای آمریکا در معامله با ایران و سوریه شد. خبرگزاری فرانسه نیز در گفتوگو با چند نماینده بانکهای اروپایی گزارش داده است که بانکهای اروپا همچنان برای آغاز رابطه مالی با ایران تردید دارند و این در شرایطی است که بنگاههای اقتصادی هرروز قرارداد جدیدی با ایران میبندند. براساس اعلان رسمی کاخ الیزه، فرانسه بالغ بر ۱۵ میلیارد دلار با ایران قرارداد تجاری و تفاهمنامه امضا کرده است. اجرای این قراردادها نیاز به سرمایهگذاری کلان بانکها دارد، اما زمانی که این قراردادها به مرحله سرمایهگذاری و پرداخت پول برسد و پای بانکها به میان آید، تردیدهای بانکهای اروپایی آشکار خواهد شد. یک وکیل متخصص امور تجاری در واشنگتن، میگوید: «قوانین مربوط به تحریم ایران در آمریکا مبهم است و بانکهای اروپایی تنها با خطر ریسک تحریمهای بالقوه مواجه نیستند، بلکه نکات مهم دیگری نیز در مرحله اجرا در قوانین بانکهای بینالمللی وجود دارند.» یک منبع آگاه در یکی از بانکهای مهم فرانسه به این خبرگزاری گفت: «درست است که تحریمها علیه ایران برداشته شدهاند، اما هنوز موضوعات زیادی وجود دارد که روشن نیستند.» این مقام مطلع تاکید کرد: «تفسیر آمریکا و فرانسه از وضعیت کنونی با هم یکی نیست. با این حال وزیر تجارت خارجی فرانسه از آمریکا خواسته تا درباره لغو تحریمهای ایران شفافسازی کند.» در عین حال یکی از اعضای موسسه تحقیقاتی مطالعات استراتژیک و بینالمللی فرانسه میگوید: «ناروشن ماندن این وضعیت خیلی به ضرر آمریکا نیست.» تیری کاویل میگوید: «این مسئله میتواند سیاست آمریکا باشد که همچنان بگوید: مراقب باشید، اوضاع پیچیده است.»
درخواست ایرباس از بانکها
با این حال شرکتهای اروپایی ازجمله ایرباس برای ترغیب بانکها به همکاری با ایران تلاش میکنند. ایرباس که بهتازگی قرارداد فروش 118 فروند هواپیما به ایران را امضا کرده از بانکهای فرانسوی درخواست کرده به جای نگرانی از مجازات احتمالی آمریکا به دنبال کمک به تجارت کشورشان باشند. ایرباس از بانکهای اروپایی خواست احتیاط و نگرانیها نسبت به تعامل تجاری با ایران را کنار بگذارند و تراکنشهای مالی با این کشور را تسهیل کنند تا صادرات شرکتهای اروپایی به ایران نیز روانتر انجام شود. نایجل تیلور، معاون مدیر فروش و تامین مالی ایرباس، به رویتز گفت دولتهای اروپایی و آژانسهای تامین اعتبار صادرات آنها از لغو تحریمها و ازسرگیری روابط تجاری با ایران حمایت میکنند و در چنین شرایطی «نمیتوان فهمید که چرا بانکها به ما پشت کردهاند». در مقابل ماری ان بربت لیانی، مدیر فدراسیون بانکداری فرانسه، در واکنش به سخنان این مقام ایرباس گفت: «چارچوب قانونی آمریکا درباره تحریمها علیه ایران همچنان مبهم است و بانکها برای اینکه قادر به تعامل باشند نیاز به شفافیت و امنیت قانونی دارند.» به گفته او این تغییرات مهم هنوز رخ نداده است تا در پی آن معاملات با ایران تسهیل شود.
محافظهکاری شرکتهای بیمه
بسیاری از تحلیلگران امیدوار بودند با لغو تحریمها ساعت به عقب و پیش از سال 2010 بازگردد. زمانی که موسسههای مالی غیرآمریکایی آماده بودند تجارت ایران با جامعه بینالمللی را از طریق ارزهایی مانند یورو تسهیل کنند. اما هنوز این اتفاق نیفتاده است. از سوی دیگر بانکهای ایران میگویند در برقراری ارتباط دوباره با سیستم بینالمللی پرداخت سوئیفت دچار مشکل نیستند، اما نمیتوانند از هیچ امتیاز دیگری استفاده کنند. یکی از بانکداران ایرانی میگوید: «روشن است که بیش از آنچه گمان میکردیم برای استفاده از سیستم بانکداری بینالمللی به زمان نیاز داریم.» به گزارش فایننشال تایمز، این بانکدار ایرانی در ادامه این نکته را خاطرنشان میکند که سرانجام روابط بانکهای ایران با بانکهای بینالمللی عادی میشود اما زمان آن مشخص نیست. علاوه بر بانکها، بازار بیمه نیز تحت تاثیر ادامه تحریمهای آمریکا قرار دارد. تحقیقات موسسه کلاید نشان میدهد 85 درصد از شرکتهای بیمه در لندن معتقدند این تحریمها انگیزه آنها را برای تجارت با ایران کاهش داده است. کریس هیل، کارشناس این موسسه، میگوید: «حتی بیمهگذاران انگلیسی که هیچ فعالیتی در آمریکا ندارند نیز در مورد ایران بسیار محافظهکارند. وظیفه اصلی این بیمهگذاران در روابط تجاری ایران و اروپا، ایجاد پوشش بیمهای برای این تجارت است و بدون این بیمهها تجارت نیز دشوار میشود.»
امید به بازگشت عقلانیت
اگرچه دولت روحانی با آرامش در پی حل مسالمتآمیز موضوع از طریق گفتگو است و منتظر بازگشت عقلانیت به تصمیمات حاکمیت آمریکاست و مسئولان بانکی ایران نیز از گشایشهای جدید در مراودات بانکی بینالمللی خبر میدهند، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، چندی پیش در گفتوگو با سایت تحلیلی «المانیتور» در پاسخ به تاثیر برجام بر آینده روابط ایران و آمریکا گفت: «متاسفانه از واشینگتن پیامهای ضدونقیض و اکثرا منفی میآید. محدودیتهای مربوط به روادید، که مجلس نمایندگان تصویب کرده بود و سنا نیز آن را تصویب کرد، ازجمله این پیامهای منفی است. از نگاه ما، چنین طرحهایی هماهنگ با تعهدات آمریکا در برجام نیست. ما منتظر خواهیم ماند تا ببینیم دولت ایالاتمتحده چگونه به تعهدات خود در قالب برجام عمل خواهد کرد.»
منابع:خبرگزاری فرانسه، فایننشال تایمز