طبیعت عیلام کهن
رشتهکوههای جوان زاگرس زیباترین مناظر کوهستانی و درهای را در اطراف خود گرد آوردهاند. برای سفر به طبیعت زاگرس گزینههای بسیاری داریم. در اینجا سفر به استان کمتر شناختهشده ایلام را پیشنهاد میکنیم. استانی که مملو از آثار باستانی و طبیعی بکر است و هنوز دست نامهربان انسانها به هوای آن تجاوز نکرده است. در ایلام میتوان سفری به دور از هیاهو با طعم تاریخ و طبیعت داشت.
منطقه حفاظتشده دینارکوه
این منطقه با وسعتی در حدود 40579 هکتار در استان ایلام قرار دارد. دینارکوه به موازات کبیرکوه امتداد یافته است. بلندترین قله این رشتهکوه قله کان صیفی است که 2600 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. دینارکوه بین دو شهرستان آبدانان و دهلران واقع شده و ازجمله کوههای مهم و مرتفع استان به شمار میرود. حیاتوحش این منطقه عبارتاند از کل و بز، خرس و پلنگ و در زیستگاههای جنوبی و نواحی دشتی و تپهماهورها حیواناتی نظیر قوچ، میش و آهو نیز زیست میکنند. در داخل محدوده حفاظتشده دینارکوه چشمههای زیادی جریان دارند که عموما برای مصارف حیاتوحش، دام و شرب روستاییان مورد استفاده قرار میگیرند. تودههای جنگلی منطقه دینارکوه جزو گروه جنگلهای بلوط ایرانی هستند و در منطقه بیشتر با سایر گونههای جنگلی باارزش نظیر بنه، بادامکوهی، زالزالک، انجیرکوهی و کیکم دیده میشوند. جامعه بلوط این منطقه به لحاظ اینکه آخرین نقطه پراکنش بلوط در جنوب غرب کشور است، اهمیت اکولوژیکی زیادی دارد. اگرچه انتخاب منطقه حفاظتشده دینارکوه به دلیل پوشش جنگلی آن است اما وجود درهها، ارتفاعات، تپهماهورها و آبشخورهای این منطقه زیستگاههای بالقوه مناسبی را برای انواع حیاتوحش فراهم کرده است. دینارکوه نیز با وجود آنکه در گستره اراضی کوهستانی مناطق خشک و نیمهخشک کشور قرار گرفته، از زیستگاهها و رویشگاههای متعددی برخوردار است که هریک از آنها توسط یک یا چند گونه گیاهی و جانوری اشغال شده است.
تنگه رازیانه
تنگه رازیانه در ۵۰ کیلومتری جاده ایلام-درهشهر، یکی از مناطق زیبای ژئوتوریسم منطقه، واقع شده که طبیعت بینظیری دارد. تنگه در میان دره عمیقی قرار گرفته که درون آن رودی روان است. 75 هکتار از اراضی تنگه رازیانه در سال ۱۳۸۸ خورشیدی بهعنوان اثر طبیعی-ملی معرفی شد و در همان سال این اثر در فهرست آثار طبیعی ملی ایران قرار گرفت. این ثبت آن را در طبقه دوم سازمان بینالمللی IUCN قرار داده است. جنس سنگهای مسیر تنگه از آهک با ترکیبات کربنات کلسیم است. منشا اولیه این اثر طبیعی ایجاد درز و شکاف بر اثر فرسایش و انحلال لایههای ضخیم آهک بوده است. پوشش سرسبز گیاهی منطقه نیز به زیبایی و بکری منطقه کمک میکند. این تنگه پدیده بسیار جالبی برای مطالعه پژوهشگران علوم زمینشناسی و آبشناسی و زمینشناسی آبهای زیرزمینی (هیدروژئولوژی) است. همچنین به خاطر شرایط اقلیمی خاص و موقعیت طبیعی منحصربهفرد خود میتواند زیستگاه خوبی برای پرندگان مهاجر و بومی و خزندگان منطقه باشد.
غار زینهگان
غار شگفتانگیز زینهگان در 5 کیلومتری جنوب شرقی شهر صالحآباد و در فاصله 52 کیلومتری شهر ایلام قرار دارد. این غار روباز که بیش از یک کیلومتر طول دارد، دارای آب فراوان، دهلیزهای آبگیر، قندیلهای متعدد و آبچکهای طبیعی و بسیار جالب است. هوای داخل غار بسیار سرد و مطبوع است. در حالی که دمای منطقه صالحآباد در تابستان به بیش از 40 درجه میرسد، اختلاف هوای بیرون غار با درون آن تقریبا 50 درجه است، به همین دلیل آن را غار بهشت مینامند. سرخسها، جلبکها، گلها و گیاهان خودروی داخل غار، رنگ سنگها، پیچوخم داخل غار، لبهای بههمدوخته قسمتهایی از سقف غار، همه و همه حکایت از شگفتیهای طبیعت دارد.
تنگه بهرام چوبین
تنگه بهرام چوبین یکی از مهمترین درههای کمعرض و بسیار مرتفع و استراتژیک در ضلع غربی مسیر جاده دره شهر- پلدختر است. این تنگه که آن را شکارگاه بهرام هم میگویند، دارای آثار ارزنده فراوان در قسمت ورودی، پیشانی و ارتفاعات است. آثار قلعه اقامتگاه تابستانی بهرام چوبین، سردار ساسانی، که از سنگ و گچ ساختهشده نیز دیده میشود. علاوه بر زیباییهای وصفناپذیر طبیعی و آثار پلکانهای سنگی بر دیوارههای سنگی و نقاط صعبالعبور داخل تنگه، وجود چهار آبانبار مرتبط به هم که در صخرههای سخت تراشیده شدهاند و هنوز آب آشامیدنی دارند، نشان از اهمیت این منطقه استراتژیک طبیعی در طول تاریخ دارد. تنگه بهرام از شاهکارهای طبیعی و تاریخی ایلام است که در بهار میزبان گردشگران است.