printlogo


گذر
لزوم شناسایی تهدیدها و فرصت‌های پیش رو
لطفعلی بخشی - استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی

اقتصاد ایران در سال آینده تهدیدها و فرصت‌هایی پیش رو دارد. برای بهره‌گیری از فرصت‌ها و مقابله با تهدیدات باید خوب آن‌ها را شناخت و به پیشوازشان رفت. یکی از تهدیدات پیش روی اقتصاد در سال آینده اثرپذیری اقتصاد کشور از کاهش بهای نفت در بازارهای جهانی است. به هر حال با وجود تلاش‌هایی که برای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی در اقتصاد ایران انجام شده، هنوز می‌توان گفت اقتصاد ایران به نفت وابسته است. کاهش قیمت نفت به معنی کاهش منابع ارزی است و این مسئله دست دولت را برای پیشبرد برنامه‌های عمرانی می‌بندد. بنابراین دولت باید برای مقابله با این تهدید آماده باشد. یکی از فرصت‌هایی که در مقابل این تهدید قرار می‌گیرد، فراهم شدن فضا برای جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی از یک سو و تحریک سرمایه‌های داخلی از سوی دیگر است. دولت می‌تواند از فضای مناسب ایجادشده برای جذب سرمایه‌های خارجی و جایگزین کردن آن در پیشبرد پروژه‌های عمرانی استفاده کند و با این تاکتیک، یک فرصت را  مقابل یک تهدید قرار دهد و بتواند اثرات مخرب آن را مدیریت کند.
 البته برای تحریک سرمایه‌گذاری به طور کلی، یعنی چه در مورد سرمایه‌های خارجی و چه سرمایه‌های داخلی، نیاز به حذف قوانین مزاحم در فضای کسب‌وکار به صورت جدی وجود دارد. چند روز پیش در جایی خواندم که یکی از فعالان اقتصادی گفته بود، بیش از هزار و 600 قانون مزاحم کسب‌وکار در حال حاضر شناسایی شده است. جدا از صحت این ارقام، یک تهدید جدی در این میان نمایان می‌شود و آن هم بوروکراسی طولانی و حوصله‌سربر است که مانع شکل‌گیری سرمایه‌گذاری می‌شود. بنابراین دولت باید برای مقابله با این تهدید هم تمهیداتی بیندیشد. آنچه مسلم است اینکه در حال حاضر یکی از مهم‌ترین مشکلات پیش روی اقتصاد ایران بیکاری است. کشور به صورت خیلی جدی نیازمند اشتغال‌زایی است. ایجاد اشتغال هم نیازمند سرمایه‌گذاری است. بنابراین می‌توان گفت یکی از تهدیدهای مهم پیش روی اقتصاد ایران افزایش بیکاری است.
یکی دیگر از مشکلات مهم پیش روی اقتصاد ایران، که می‌تواند تهدیدی بسیار جدی تلقی شود، گسترس فساد است. در سال‌های اخیر شاهد افزایش این پدیده شوم در عرصه‌ اقتصادی بوده‌ایم و حالا که قرار است سرمایه‌گذاری‌های خارجی وارد کشور شوند باید به صورت جدی با این پدیده مبارزه کرد. در غیر این صورت همه آثار قابل‌تصور را به کام مردم و دولتمردان تلخ خواهد کرد. مبارزه با فساد در این دولت به صورت جدی باید پیگیری شود. از این نظر می‌توان گفت وجود فساد ‌ اقتصادی یک تهدید بالقوه و مبارزه جدی با آن به نوعی یک فرصت است. به این معنا که رفع آن می‌تواند موجب بازگشت اعتماد به سطح جامعه و همچنین بخش‌های مختلف اقتصادی شود. در همین حوزه باید به قاچاق هم اشاره کرد. پدیده قاچاق که زیرمجموعه فساد اقتصادی است، یکی از مهم‌ترین تهدیدات پیش‌روی اقتصاد ایران است که باید برای رفع آن برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد. سرمایه‌هایی که به کشور می‌آید می‌تواند وضعیت اقتصاد را بهتر کند. در حال حاضر ماشین‌آلات، تکنولوژی و ناوگان هوایی ما قدیمی است، بنابراین باید این‌ها را جایگزین کرد و صنایع را نوسازی کرد. در این صورت است که بهره‌وری بالا می‌رود و  میزان سوددهی در بخش‌های مولد هم می‌تواند افزایش یابد. در چنین شرایطی عرضه زیاد می‌شود و قیمت‌ها پایین می‌آید. همچنین دلارهایی که از محل پول‌های بلوکه‌شده به دست می‌آید می‌تواند قیمت دلار را پایین بیاورد. این‌ها مجموعه‌ای از تهدیدها و فرصت‌هاست که می‌توان به فهرستشان اضافه کرد. آنچه مهم است شناسایی این تهدیدات و فرصت‌ها و برنامه‌ریزی برای رویارویی با آن‌هاست که باید به صورت جدی در دستور کار قرار بگیرد.