رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی با اعلام اینکه نقشه راه سلامت 1404 سازمان تأمین‌اجتماعی تدوین شده است، این نقشه را برای تبیین چشم‌انداز نظام سلامت الکترونیک در کشور و نیز پایه و اساس دستیابی به پرونده الکترونیک بیماران و پزشکی از راه دور در داخل و نیز عرصه بین‌المللی توصیف کرد که بر اساس آن ارائه خدمات یکپارچه تأمین‌اجتماعی اعم از حوزه‌های درمانی و بیمه‌ای میسر می‌شود.

شهرام طارمی، در وبینار «کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در بخش درمان سازمان تأمین‌اجتماعی» که از سوی مؤسسه عالی پژوهش تأمین‌اجتماعی برگزار شد، به تشریح روند تدوین نقشه راه سلامت سازمان تأمین‌اجتماعی پرداخت و با بیان اینکه همه سازمان‌های بزرگ ارائه‌دهنده سلامت در دنیا، دارای نقشه راه هستند، افزود: «این نقشه حداقل در یک بازه زمانی 10 ساله مشخص می‌کند که نظام سلامت برای الکترونیک شدن به کجا می‌رود.»

وی اظهار کرد: «آنچه که جای آن سالیان سال در ایران و سازمان تأمین‌اجتماعی خالی بود، «نقشه راه» برای رسیدن به اهداف سلامت بود. از این‌رو، در اداره سلامت الکترونیک در مدت 11 ماه فعالیت این اداره، بیش از 10 کشور دنیا مورد مطالعه قرار گرفتند و در این بین، نقشه راه سلامت استرالیا از نظر مفهومی ‌و ایرلند از نظر اجرایی برای تدوین «نقشه راه سلامت» تأمین‌اجتماعی مورد توجه قرار گرفت. علاوه بر آن، نقشه راه سلامت وزارت بهداشت که بسیار جامع و دارای نگاه جامع به نظام سلامت کشور است، برای تدوین نقشه تأمین‌اجتماعی بومی‌سازی و بهره‌برداری شد.»

رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی خاطرنشان کرد: «همچنین استانداردهای جهانی حوزه سلامت مانند حاکمیت بالینی و استانداردهای اعتباربخشی که در کشورها درحال اجرا هستند و نظام سلامت ایران و فرایندهای آن بر اساس این استانداردها به ویژه اعتباربخشی پیاده شده است، در تدوین نقشه راه سازمان تأمین‌اجتماعی لحاظ شد.»

 

تعریف سلامت الکترونیک

طارمی ‌با بیان اینکه سلامت الکترونیک به معنای استفاده از فناوری‌ها برای ارائه خدمات درمانی و در نگاه کلان، «خدمات سلامت الکترونیک» است، تصریح کرد: «اذهان عمومی، فناوری اطلاعات را تنها در نرم‌افزار و شبکه‌های داخلی اجتماعی خلاصه می‌کند. این درحالی است که تعریف کامل و مدینه فاضله‌ای که در نقشه راه سلامت سازمان تأمین‌اجتماعی درنظر گرفته شده، علاوه بر سامانه‌های نرم‌افزاری، سیستم‌های سخت‌افزاری و تجهیزات پزشکی را نیز دربر دارد.»

وی ادامه داد: «به این معنا باید در سازمان به مرحله‌ای دست یابیم که تمام تجهیزات و خدمات تشخیصی مانند سی‌تی‌اسکن، ام.آر.آی، تجهیزات آزمایشگاهی و‌... امکان خروجی دیجیتال داشته باشند و در سامانه‌های تأمین‌اجتماعی ارسال شوند.»

 

ضرورت یکپارچگی پرونده سلامت

رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی با اشاره به راهبرد تأمین‌اجتماعی در تشکیل پرونده سلامت الکترونیک، افزود: «در پرونده سلامت الکترونیک به دنبال آن هستیم تا با سازمان‌ها و مراکزی که در ایران خدمات درمانی تولید می‌کنند بتوانیم داد‌و‌ستد اطلاعاتی داشته باشیم و بیمار در هر جای کشور که خدمات درمانی را به صورت «دورا پزشکی» یا مستقیم دریافت می‌کند، امکان ردیابی داشته باشد و بر اساس آن هر ذی‌نفعی بتواند بهره خود را ببرد.»

طارمی ‌اظهار کرد: «چنانچه این یکپارچگی در دسترسی به اطلاعات بیماران وجود نداشته باشد، پرونده سلامت الکترونیک سازمان به تنهایی نمی‌تواند اطلاعات بیماران خود را جمع‌آوری کند؛ زیرا بسیاری از بیماران تأمین‌اجتماعی به مراکز درمانی دولتی، خصوصی و مطب‌ها مراجعه می‌کنند که عدم درج این اطلاعات منجر به نقص پرونده الکترونیک سازمان می‌شود.»

 

پشتیبانی بین‌المللی از سلامت الکترونیک

وی گفت: «در نیمه سال 2005 در پنجاه‌وهشتمین مجمع سازمان جهانی بهداشت برای ایجاد استراتژی جهانی سلامت الکترونیک، مصوبه‌ای تصویب شد که از آن زمان به بعد، فعالیت‌های زیادی در این حوزه آغاز شد. سازمان جهانی بهداشت، همچنین واحد ناظری را تأسیس کرد تا به گسترش سلامت الکترونیک کمک کند و بخشی از گایدلاین‌های آن را منتشر کند. از طرفی، سازمانی به نام (ITU) نیز تأسیس شد که نهادهای بین‌المللی را در پیاده‌سازی سلامت الکترونیک کمک کند.»

 

زمینه‌های سلامت الکترونیک در ایران

رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی، سلامت الکترونیک را استفاده از فناوری اطلاعات برای ارائه خدمات درمانی به‌روز، بهنگام و با کمترین خطاهای طبی تعریف کرد و افزود: «در ایران نیز تقریباً یک سابقه حدود 25 ساله در زمینه پیاده‌سازی نظام سلامت الکترونیک وجود دارد؛ اما نه به صورت یک نظام جامع، بلکه با استقرار سامانه‌های (HIS) در بیمارستان‌ها، مراکز و مطب‌ها توسط بخش‌های خصوصی، مکانیزه شدن فرایندهای درمان انجام و پس از آن و در سال 1390 یک نقشه نظام سلامت 1404 توسط وزارت بهداشت تدوین و در سال 98 ویرایش جدید شد.»

طارمی‌ با بیان اینکه نقشه راه سلامت سازمان تأمین‌اجتماعی نیز برگرفته از این سند است، تصریح کرد:‌ «با توجه به اینکه نقشه راه سلامت کشور، جامع‌نگر بود ما برای استفاده در سازمان نیازمند بومی‌سازی و استحصال نقاط قوت و ضعف خود بودیم. همچنین لازم بود تا از تجارب سایر سازمان‌های بیمه‌ای مانند بیمه سلامت ایران و خدمات درمانی ارتش نیز استفاده کنیم؛ اما متأسفانه بسیاری از سازمان‌ها فاقد هرگونه نقشه راه سلامت بودند و برحسب ضرورت، شروع به الکترونیک کردن برخی از فرایندها کرده بودند و در نتیجه نقشه راه سلامت، به صورت جزیره‌ای است.» 

 

چالش سازمان‌های‌ بیمه‌گر

وی با تأکید براینکه چشم‌انداز نقشه نظام سلامت سازمان به گونه‌ای ترسیم شده که در آینده بتواند منافع مشترک ذی‌نفعان را پوشش دهد، ادامه داد: «یکی از چالش‌هایی که اکنون تمام سازمان‌های بیمه‌گر با آن مواجه‌اند، عوامل جمعیت‌شناختی است. افزایش سن یا پیر شدن افراد جامعه، افزایش بیماری‌های مزمن را سبب شده که به تبع آن، مسأله افزایش تقاضای درمان مطرح است.»

رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی افزود:«در نتیجه، خدمات مراقبت‌های بهداشتی و درمانی نسبت به گذشته پیچیده‌تر شده است و با فرایندهای پیچیده، خطاهای بزرگتری می‌تواند رخ دهد. چالش دیگر این است که افزایش تقاضای درمان، به نوبه خود افزایش هزینه تولید خدمات درمانی را در پی دارد که این هزینه‌ها بردوش سازمان‌های بیمه‌گر قرار دارد.»

 

جزیره‌ای بودن سامانه‌های سلامت

طارمی ‌با اشاره به بیش از 80 سامانه که در زمان‌های مختلف در سازمان تأمین‌اجتماعی طراحی شده و درحال اجرا هستند، اظهار کرد: «متأسفانه این سامانه‌ها فاقد یکپارچگی بوده و برای انجام امور موردی و به صورت جزیره‌ای طراحی شده‌اند. برای مثال، بخش درمان با بخش بیمه داد و ستد اطلاعاتی ندارند. همچنین بخشی از دستگاه‌ها و تجهیزات پزشکی تشخیصی سازمان، خروجی آنالوگ دارند و برای تبدیل شدن به خروجی دیجیتال نیاز به سرمایه‌گذاری زیادی وجود دارد.» 

وی گفت: «در نتیجه اتصال این سامانه‌ها پیگیری می‌شود تا ما بتوانیم دنیای کاغذی را از کارکنان بگیریم و دنیای الکترونیک را ارائه دهیم که همه این موارد مستلزم آموزش کارکنان است که باید انجام شود. به‌ویژه اینکه بر اساس تجربه بین‌المللی، استراتژی درست این است که همه فرایندها به صورت جامع نگریسته شود. اما باید توجه داشت سلامت الکترونیک یک پروژه نیست که با انجام آن تمام شود بلکه یک فرایند پویا است و مهندسی فرایندها در گذر زمان باید بازنگری شود.»

 

ضرورت ایجاد ارتباط بین خدمات

طارمی ‌با بیان اینکه سازمان در شش فاز خدمات درمانی و بیمه‌ای ارائه می‌دهد، ادامه داد: «برای راه‌اندازی نظام سلامت الکترونیک در تأمین‌اجتماعی باید بین فازهای خدمات ارتباط برقرار شود. این فرایندها شامل مرحله قبل از تولد،  دوران بارداری، تولد، قبل از اشتغال، اشتغال، بازنشستگی و فوت است.»

وی در تشریح این مراحل و ضرورت یکپارچگی خدمات، افزود: «قبل از تولد، خدمات درمانی قبل از بارداری و خدمات درمانی حین بارداری را ارائه می‌‌دهیم و در زمان تولد نیز خدمات درمانی حین تولد ارائه می‌شود. همچنین قبل از اینکه فرد شاغل شود از خدمات درمانی برخوردار می‌شود. حین اشتغال نیز خدماتی مانند حوادث ناشی از کار، معاینات ادواری، کمیسیون‌های پزشکی، خدمات درمانی سلامت‌محور، بیماری‌های مزمن و خاص، اسناد پزشکی، استعلاجی و استراحت‌های پزشکی وجود دارد.»

رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی اظهار کرد: «پس از بازنشستگی نیز معاینات بدو بازنشستگی، خدمات درمانی سلامت‌محور، بیماری‌های مزمن، غربالگری و طب سالمندی ارائه می‌شود. در حوزه درمان غیرمستقیم نیز حدود 50 هزار مرکز، طرف قرارداد وجود دارد که برای سازمان خدمات درمانی تولید می‌کنند. در این بخش نیز خدمات اسناد پزشکی و کمیسیون‌های پزشکی ارائه می‌شود و در پایان نیز خدمات فوت بیمه‌شده قرار دارد.» 

 

ضرورت ایجاد کدینگ مشترک 

طارمی‌ با اشاره به هدف نقشه راه سلامت سازمان تأمین‌اجتماعی که فازهای مختلف خدمات به صورت یکپارچه دیده شود و سامانه‌های مختلف با هم در ارتباط باشند، یکی از زمینه‌های لازم برای برقراری این ارتباط را توجه به استانداردهای خدمات عنوان کرد که مبحث «کدینگ» خدمات در این حوزه قرار دارد. 

وی گفت: «پیش از این «کدینگ» خدمات مانند کدینگ دارو، کدینگ دستور مصرف، کدینگ آزمایشگاه، کدینگ تصویربرداری و‌... یکپارچه نبود و هر بیمه‌گذار و بخش خصوصی از کدینگ خاص خود استفاده می‌کرد و این عدم برخورداری از زبان مشترک «کد» تبادل اطلاعات را در دنیای الکترونیک دچار مشکل می‌کرد اما برای ایجاد نظام سلامت الکترونیک لازم است،‌تمام مولفه‌های خدمات کدینگ یکسان داشته باشند.» رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی تصریح کرد: «استاندارد اعتباربخشی نیز باید در طراحی و معماری نرم‌افزارهای سلامت الکترونیک دیده شود. همچنین استانداردهای ایزوها و استانداردهای فنی نیز رعایت شود. در حال حاضر تقریبا هیچکدام از نرم‌افزارهایی که در ایران در حوزه خدمات درمانی تولید می‌شود، برای نابینایان طراحی نشده و در این صورت بیمه‌شدگان نابینا امکان دسترسی به پرونده سلامت الکترونیک خود را نخواهند داشت.» 

طارمی‌ با اشاره به سایر موارد ضروری برای تشکیل پرونده سلامت‌الکترونیک، ادامه داد: «فرایندهای مربوط به بخش‌های مدیریت و راهبری، کمیته‌ها و جلسات، ارتباط با مشتری‌ها، تولیدات، ارزش‌یابی‌ها، برنامه‌ریزی استراتژیک، شاخص‌ها و در نهایت هوش تجاری باید توسط سیستم‌ها تحلیل و بررسی شود و این تحلیل‌ها نباید توسط نیروی انسانی در گذر زمان انجام شود. از سوی دیگر، در نظام سلامت الکترونیک باید فرایند خدمات ماشین‌آلات و تجهیزات نیز دیده شود و نیز فرایند منابع مالی و منابع انسانی هم لحاظ شود.» 

وی لحاظ شدن اولویت‌های سازمان تأمین‌اجتماعی را در نقشه راه سلامت از دیگر ویژگی این نقشه برشمرد و افزود: «بخشی از این اولویت‌ها، درون‌سازمانی است که سرویس‌هایی مانند سلامت الکترونیک، نسخه الکترونیک، پرونده سلامت الکترونیک و پرونده سلامت بهداشت حرفه‌ای را شامل می‌شود. بخشی نیز برون‌سازمانی و ملی است که مواردی مانند سامانه‌های سپاس، دیتا و سایر اولویت‌های ملی را شامل می‌شود که موظف به ارسال دیتا به این سامانه‌ها هستیم و باید امکان تبادل اطلاعات با این سامانه‌ها نیز فراهم شود.»

 

ضرورت تصویب سند نقشه راه 

رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی با تأکید بر اینکه در نقشه راه سلامت 1404 سازمان تأمین‌اجتماعی بخش‌های بیمه‌ای و درمانی یکپارچه دیده شده است، اظهار کرد: «نقشه راه یک توصیه سیاستی است که برای اجرا، نیازمند تصویب از سوی مسئولان رده‌بالای سازمان است. همچنین باید توجه داشت برای پیاده‌سازی نقشه راه سلامت، ساختار سازمانی به هیچ‌وجه کفایت نمی‌کند و با ایجاد یک معاونت یا اداره‌کل نمی‌توان نقشه راه را راهبری کرد بلکه نقشه راه یک اقدام بین‌بخشی است که نیازمند شورای راهبری است تا با استفاده از واحدهای مختلف پیاده‌سازی شود.» 

طارمی‌ گفت: «همچنین برای تولی‌گری نقشه راه، توصیه و پیشنهاد ما، تشکیل انجمن سلامت الکترونیک در کشور است تا بتواند تمام افرادی را که خدمات سلامت تولید می‌کنند، به طور یکپارچه جلو ببرد و کمیته‌های متعددی نیز باید طراحی شود تا فازهای مختلف سند را اجرایی کند.»

 

اتصال مراکز درمانی تأمین‌اجتماعی

وی با بیان اینکه حدود 400 مرکز درمانی سازمان تأمین‌اجتماعی کاملاً به هم متصل هستند، تصریح کرد: «اطلاعات بیماران در این مراکز به صورت آنلاین داد و ستد می‌شود و پزشکان می‌توانند به پرونده‌های بیماران دسترسی داشته باشند.»  رئیس اداره سلامت الکترونیک سازمان تأمین‌اجتماعی ادامه داد: «خوشبختانه کدینگ خدمات درمانی به سمت یکسان شدن می‌رود و برای این اقدام، عضو کمیته مکسا (مرجع کدینگ سلامت ایران) در وزارت بهداشت هستیم. همچنین بخش زیادی از ارتباطات سازمان با بیمه‌های تکمیلی و بیمه سلامت، به صورت الکترونیک برقرار شده است.» طارمی ‌اظهار امیدواری کرد: «به عنوان بزرگترین سازمان بیمه‌گر و با توجه به تدوین نقشه راه 1404 تأمین‌اجتماعی، باید بتوانیم کمک بزرگی در پیاده‌سازی نقشه راه سلامت الکترونیک کشور داشته باشیم و امیدواریم با توجه به استفاده از کدینگ‌های استاندارد و بین‌المللی خدمات، روزی بتوانیم خدمات سلامت الکترونیک و نیز پزشکی از راه دور را نه‌تنها در کشور بلکه در سایر کشورها برقرار کنیم.»