در روز ملی کودک، نگاهی داشته باشیم به نیازهای کودکان کار
دستهای کوچک و بارهای بزرگ
جثههای کوچکی دارند. لباسهای رنگارنگ، اما آلوده به گردوخاک و رنج زندگی. چشمهایی مهربان اما جَری و رنجدیده دارند و کاری را که باید با سماجت دنبال میکنند. «کودکان کار»، کودکان کار تجسم کامل رنجند. آنان آسیبهای جسمی و روانی بسیاری را تحمل میکنند و این آسیبها در دختربچهها، بیشتر دیده میشود. شانزدهم مهرماه، «روز ملی کودک» در کشور ما نامگذاری شده است. به همین دلیل سراغ آسیبهای جسمی و روانی کودکان کار رفتهایم؛ قشری از جامعه که کم نیستند و بسیاری از کارفرمایان نیز به هزار و یک دلیل، خواهان حضور آنها در محیط کارند. این نکته را نیز فراموش نکنیم که مفهوم کودک کار نباید با «خیابانی» مترادف قرار گیرد. به این دلیل که شکل کار و شرایط این دو گروه متفاوت است؛ هرچند در مواردی نیز مشابه است.
بر اساس آمار صندوق حمایت از کودکان یونیسف، تا ابتدای سال 2020 میلادی، آمار کودکان کار در سراسر جهان، 160 میلیون نفر بوده که با شروع اپیدمی ویروس کرونا، 9 میلیون نفر دیگر نیز به این آمار اضافه شده است (از هر 10 کودک یک نفر). نیمی از این آمار، در مشاغل بسیار سخت در حال کار هستند و این سختی به حدی است که سلامت جسمی و روانی آنها به شکل جدی در معرض تهدید است. دلایل متعددی نیز برای تبدیل شدن کودکی به کودک کار وجود دارد که از آن جمله میتوان به فقر اقتصادی، فقر فرهنگی، اعتیاد و بیماری لاعلاج سرپرست خانوار، جمعیت بالای خانواده و... اشاره کرد. سختی کار یا آسیبهای جسمی و روانی مرتبط به این نوع زندگی به حدی است که بسیاری از این کودکان درسن کم به کام مرگ فرو میروند.
تهدیدها را بشماریم
اگر بخواهیم فهرستی از آسیبهای جسمی و روانی کودکان کار تهیه کنیم، سرفصل این فهرست متعلق به سوءاستفاده جسمی، جنسی و روانی از کودکان است. بازماندن از تحصیل، ابتلا به بیماریهای مختلف جنسی و جسمی، اختلالهای روانی مختلف از خفیف تا حاد، تغذیه نامناسب، اختلال خواب، هراس دائمی و تحمل استرس و اضطراب بالا از دیگر آسیبهای کودکان کار است. آمار کودکان کار در بین مهاجران، بیش از کودکان بومی هرکشور است.
کرونا به جان کودکان کار
کدام کودک کار را دیدهاید که سرچهارراه در حال فروختن گل یا پاک کردن شیشه باشد و ماسک به صورت داشته باشد؟ بر اساس آمار صندوق حمایت از کودکان یونیسف، حدود 9 میلیون کودک کار در سراسر جهان در معرض خطر ابتلا به ویروس کرونا قرار دارند. آمار بالای ابتلا به کرونا به عواملی چون عدم تزریق واکسن کرونا، تغذیه نامناسب و نقص در عملکرد سیستم ایمنی، عدم رعایت نکتههای ایمنی- بهداشتی، عدم امکان درمان درصورت ابتلا و سوءاستفاده جنسی و انتقال ویروس از فرد مبتلا یا ناقل مرتبط است.
کمک کنیم
تنها راهکار ممکن، تلاش برای فراهم کردن امکان تزریق واکسن و تغذیه مناسب کودکان کار است.
جسمی که جان ندارد
کودکان کار معمولاً از سن بسیار پایین به کار گرفته میشوند؛ به همین دلیل فرصت رشد و تغذیه مناسب را ندارند. از سوی دیگر، آنها معمولاً به کارهایی گماشته میشوند که از توان جسمی آنها خارج است و همین مسأله نیز به ساختار اسکلت استخوانی و ماهیچههای آنها آسیب وارد میکند. اختلال در رشد قد، وزن، کیفیت و سلامت دندانها و موها، ابتلا به بیماریهای پوستی، اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن، بلوغ زودرس بهویژه در دختران، اختلال در سلامت چشمها از جمله مشکلات جسمی کودکان کار است.
کمک کنیم
1- کارفرما مسئول است: اگر کودکانی تحت پوشش شما هستند، به تغذیه آنها رسیدگی کنید. این رسیدگی شامل تأمین وعدههای اصلی غذا همراه با میانوعده است.
2- تناسب: کاری را برای کودکان در نظر بگیرید که متناسب با توان آنها باشد. منظور از تناسب، توجه به سن، جنسیت، مهارتهای احتمالی و توان بدنی کودک است.
3- کنترل: لازم است سلامت جسمی کودکان مورد توجه قرار گیرد. بنابراین انجام آزمایشهای لازم پزشکی، بررسی وضعیت سلامت کودکان و پیگیری و درمان آسیبهای جسمی یا روانی آنها بسیار مهم است.
4- ورزش و تفریح: ورزش، علاوه بر کمک به حفظ سلامت جسمی کودکان کار، به تخلیه بار روانی آنها نیزکمک میکند. امکان انجام بعضی تفریحها نیز از دیگر نیازهایی است که باید توسط کارفرمایان تأمین شود.
روانی که خسته است
کودکان کار به دلیل فشارهای مختلف روانیای که از سمت خانواده- اغلب دارای خانوادههای نابهسامان و بدسرپرست هستند- کارفرما، افراد مختلف، اجتماع و... به آنها وارد میشود، به لحاظ روانی بسیار آسیبپذیر بوده و اغلب آنها با آسیبهای عمیق روانی روبهرو هستند. این آسیبهای روانی معمولاً با پرخاشگری، عصبانیت، سرکشی، نافرمانی، سکوت، بیماریهای جسمی بهویژه بیماریهای گوارشی، پرخوری یا بیاشتهایی، گرایش به رفتارهای پرخطر مانند سوءمصرف مواد و... دیده میشوند. از شاخصترین آسیبهای روانی این کودکان که نیاز به درمان و دخالت درمانگر دارد، میتوان به استرس و اضطراب، اختلال استرس پس از حادثه (PTSD)، تغییرات خلقی واضح، بیماریهای روانتنی، ناتوانی در برقراری ارتباط اجتماعی مناسب و بروز رفتارهای ضداجتماعی، اختلال خواب و خوابگردی اشاره کرد.
کمک کنیم
1- توجه: اگر به هر شکل با کودکان کار در تماس هستید، به تغییر وضعیت و نشانههای جسمی- روانی آنها دقت کنید.
2- گفتوگو: اگر خودتان میتوانید با کودک آسیبدیده صحبت کنید تا بتوانید علت را شناسایی کنید.
3- مشاوره: شرایط مشاوره و کمک گرفتن از روانشناس یا روانپزشک را فراهم کنید تا کودکان بتوانند از روان سالمی برخوردار شوند.