اگر نخواهیم از کادر درمان قهرمان بسازیم و هرچه انجام میدهند را پای وظیفه شغلی- انسانی آنها بگذاریم، نمیتوانیم چشم روی آمار بالای مرگومیر پزشکان و پرستاران ببندیم. متخصصان عفونی، داخلی، ریه و بیهوشی بیش از تخصصهای دیگر در معرض بیماری و حتی مرگ ناشی از تماس با ویروس کرونا قرار داشته و دارند. یکی از مهمترین دلایل آن هم، آمار بالای مراجعه به این تخصصها در طول دوره شیوع بیماری کروناست، اما این به معنای مصون بودن سایر رشتههای تخصصی از خطر ابتلا به ویروس کرونا نیست. اول شهریورماه، روز پزشک نامگذاری شده است. به همین بهانه به بررسی آسیبهای جسمی و روانی پزشکان در دوره کرونا پرداختهایم. کادر درمانی خسته است و دیگر توان مقابله با این حجم بیماری و مرگ را ندارد.
استفاده از ماسک، شیلد، دستکش و... همگی ابزاری است برای مراقبت در مقابل انتقال ویروس کرونا؛ اما واقعیت این است که حجم بالای آلودگی با ویروس کرونا، بهویژه در بیمارستانها و بیمارستانهای مرکز کرونا، خطر ابتلا به ویروس کرونا را به شدت افزایش میدهد. در واقع، بار آلودگی هوای تنفسی در مراکز درمانی، خطر بزرگی برای کادر درمان و بهطور خاص متخصصان داخلی، عفونی و ریه است. متخصصانی که به طور مستقیم با ویروس در تماس هستند. شاهد این گفتهها، آمار بالای مرگ پزشکان در سراسر جهان است. بنابراین نخستین و بزرگترین خطر، مرگ کادر درمان در اثر مجاورت با حجم بالایی از آلودگی است.
جسمی که جان ندارد
حتماً این شرایط را تجربه کردهاید که در روزهای پرکار، حتی فرصت مصرف وعدههای غذایی را هم نداشتهاید. حالا پزشکی را تصور کنید که علاوه بر استرسی که تحمل میکند، دچار شرایط تغذیه به خاطر حجم بالای کار نیز شود. این مسأله باعث افت فشار خون، غش، اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن و بالا رفتن خطر ابتلا به بیماری، ضعف در بینایی، ضعف در حرکات عمومی بدن و شوک شود. این خطر همه اعضای کادر درمان را تهدید میکند.
چه باید کرد؟
تنها راهکار ممکن، فراهم کردن شرایط مناسب برای تغذیه آماده کادر درمان در طول روز است. علاوه بر تغذیه، لازم است آب کافی در اختیار آنها قرار گیرد. غذاهای آماده قابل گرم شدن، بهترین گزینه هستند. سعی کنید در ساعتهایی از روز، شیفت را به همکارتان سپرده و برای مصرف غذا حتماً زمانی را در نظر بگیرید.
روانی که رنجور است
شاید به نظر برسد پزشکان نسبت به بیماری مراجعان، بستری شدن و مرگ آنها، بیتفاوت هستند؛ به این دلیل که روزانه تعداد زیادی مراجعه دارند، اما حقیقت این نیست. پزشکان نسبت به بیماران خود، حساس هستند. از مرگ آنها غمگین شده و زمانی که روند درمان آنها به خوبی طی میشود، شاد میشوند. در دوره کرونا، مرگ از زندگی پیشی گرفت و پزشکان، مرگ را بیش از هر زمان دیگری احساس کردند. آمار بالای مرگومیر هموطنان با وجود تلاشهای آنها، اثر منفی بسیار شدیدی روی روان پزشکان گذاشته و میگذارد. در همین دوره، آمار خودکشی پزشکان، کم نبود. به این رنج، مرگومیر همکارانشان را نیز اضافه کنید تا به میزان تأثیر منفی شدید مرگهای ناشی از کرونا پی ببرید. از سوی دیگر، باید استرس و اضطراب بالایی را تحمل کنند که این مسأله نیز بشدت روان آنها را میآزارد.
چه باید کرد؟
کمی استراحت: شرایط به شکلی است که امکان مرخصی و استراحت وجود ندارد. اما سعی کنید در ساعتهایی که احتمالاً در محل کار نیستید، از اخبار فاصله گرفته و استراحت کنید.
تخلیه کنید: با هر روشی که میتوانید و میدانید، حسهای منفی تجمع یافته در درون خود را تخلیه کنید. از نوشتن، حرف زدن، نقاشی، ورزشهای رزمی، پیادهروی و... کمک بگیرید. مانع گریه خود نشوید؛ حتی در محل کار.
کمک بگیرید: از روانپزشک یا روانشناس نیز کمک بگیرید.
آسیبهای ریز و درشت میآیند
پزشکان به پوشیدن لباسهای خاص برای حضور در اتاق عمل و بخش مراقبتهای ویژه عادت دارند. استفاده از لباس و ماسک و دیگر تجهیزات محافظتی، مقطعی است اما با شیوع کرونا، بهویژه آنهایی که در مراکز بیمارستانی ویژه کرونا فعالیت میکنند، باید از پوشش کامل شامل لباس، روکش کفش، دستکش، کلاه، ماسک، شیلد و... به طور دائمی استفاده کنند. به همین دلیل با عوارضی مانند تنگی نفس، تعرق بالا و از دست رفتن آب بدن، آسیبهای پوستی مانند اگزما و بیماریهای قارچی و ریزش مو در حین کار روبهرو هستند.
چه باید کرد؟
نفس بکشید: به هر شکل ممکن به ازای هر دو ساعت استفاده از ماسک در فضای باز رفته و نفس بکشید. این کار خطر تپش قلب، ایست قلبی، کمبود اکسیژن و سردرد، سرگیجه و تهوع ناشی از آن را کاهش میدهد.
مراقبت کنید: طبیعی است که پس از بازگشت به منزل، دوش میگیرید. پس از دوش گرفتن، به دستها کرم بزنید. در صورتی که بخشهایی از بدن دچار سوختگی ناشی از تعرق شده، از پودر بچه برای ترمیم استفاده کنید.
سلامت مو: موها را تا حد ممکن کوتاه کنید تا زیر وسایل محافظتی آسیب نبینند.
لباس مناسب: حتماً از لباس نخی، زیر لباس محافظ استفاده کنید تا میزان تعرق بدن کاهش یابد.
بنوشید: در حین و پس از اتمام کار، آب کافی بنوشید. برای اینکه مدت طولانیتری آب بدن تأمین شود از شیر، دمنوش، آبمیوه طبیعی و... استفاده کنید.
خوابی که به چشم نمیآید
پزشکان به کشیک عادت دارند، اما وضعیت کشیکها و آمادهباش در دوره کرونا، متفاوت از کشیک عادی است. از سوی دیگر، استرس و اضطراب و تکانههای روانی که در این دوره خاص تحمل میکنند، محرکهایی دیگر است. بنابراین پزشکان ممکن است با اختلال خواب روبهرو شوند. این اختلال سلامت جسمی و روانی آنها را به خطر میاندازد.
چه باید کرد؟
ارائه راهکار به پزشکان، زیره به کرمان بردن است! اما با بروز نخستین نشانههای اختلال خواب، اقدامهای درمانی را انجام دهید.
اختلال پس از سانحه را درمان کنید
اشاره کردیم که پزشکان در دوره کرونا به چه دلیل دچار بار مضاعف روانی شده و میزان استرس و اضطراب بالایی را تحمل میکنند. اما یکی از مسائلی که شاید نادیده گرفته شود، درگیری با اختلال «استرس پس از سانحه» یا (PTSD) است. این آسیب روانی معمولاً زمانی اتفاق میافتد که فرد شوک روانی را تحمل کرده که بیش از توان و ظرفیت او بوده است. پزشکان با نشانههای این بیماری آشنا هستند. اما نکته مهم، توجه کردن به این علائم و نادیده نگرفتن آنها و اقدام برای درمان این اختلال است. این عارضه به دلیل آمار بالای مرگومیر بیماران و همکاران، در دوره کرونا، ایجاد میشود.