دانایی، توانایی است
چگونه یک جوشکار حرفهای شویم؟
معمولترین تصویری که از آنها در ذهنمان داریم، ماسکی به روی صورتشان است و جرقههایی که به اطرافشان شعله میکشد. صدای «جززززز» سوختنی به گوش میرسد اما در همان حال نقطههایی به هم جوش میخورند. درواقع نقطهجوش این مهارت، نقطه اتصالی است که در میان دروپنجره و لولهها و اسکلت ساختمانها ایجاد میکند. صحبت از مهارتی به نام جوشکاری است. از قدیمیترین مهارتهای عرصه صنعت و فن. مهارتی که هم در آموزشگاههای سطح شهر میتوان آن را آموخت و هم تا مقطع دکتری در دانشگاههای ملی ارائه میشود. دستمزدهای قابلتوجهی هم بعضا بابت این مهارت پرداخت میشود. از حقوق وزارت کار گرفته تا دستمزدهایی که مهندسان این فن در شرکتهای بزرگ و پروژههای ملی دریافت میکنند که گاه تا 10 میلیون تومان هم میرسد. در این گزارش میپردازیم به زیروبم مهارت جوشکاری. از آموزشها گرفته تا هزینههایی که باید بابت این آموزشها پرداخت شود و زمینههای اشتغال این افراد و دستمزدهای قابلتصوری که در این حوزه وجود دارد.
طلا غلامی
تحصیلات لازم و نحوه ورود به جوشکاری
شاگردی کردن نزد استادکار یعنی شیوه استاد-شاگردی یکی از روشهای یادگیری حرفه جوشکاری است، اما با توجه به اینکه جوشکاری امروزه شغلی تخصصی شده و با توجه به کاربرد آن در صنایع مختلف، شاخههای زیادی در آن شکل گرفته، برای موفقیت در آن به آموزش حرفهای نیاز است. علاقهمندان میتوانند پس از گذراندن سال اول دبیرستان وارد شاخه کارودانش در رشتههای مختلف جوشکاری شوند. پس از دو سال تحصیل موفق به دریافت دیپلم در این رشته میشوند. هنرجویان رشته جوشکاری علاوه بر دریافت دیپلم فنی از آموزشوپرورش موفق به دریافت گواهینامه مهارت از اداره فنیوحرفهای وابسته به وزارت کار و امور اجتماعی میشوند. دانشآموزان فارغالتحصیل رشته جوشکاری میتوانند در رشتههای مختلف جوشکاری (بازرسی جوش، مهندسی تکنولوژی جوشکاری، جوشکاری و...) در دانشگاهها (آزاد و علمی-کاربردی) ادامه تحصیل دهند. دانشآموزان رشته ریاضی فیزیک میتوانند در گرایش جوشکاری رشته کاردانی فنی مکانیک در دانشگاهها ادامه تحصیل دهند. رشتههای مهندسی مکانیک و مواد نیز ارتباط نزدیکی با شغل جوشکاری دارند، بهطوری که مهندسی مواد در سطح کارشناسی ارشد گرایش جوشکاری دارد.
بازار کار و وضعیت استخدام
استخدام جوشکار در موسسات تولیدی و صنعتی بزرگ مانند شرکت نفت، گاز، پتروشیمی، ماشینسازی، خودروسازها، شرکتها و کارخانههای سازنده قطعات صنعتی مانند قطعات خودرو، تجهیزات و ماشینآلات کشاورزی، لوازمخانگی، کارگاههای کوچک و بزرگ تولیدی از قبیل دروپنجرهسازی آهنی و آلومینیومی، لولهکشی شوفاژ و حرارت مرکزی، لولهکشی گاز خانگی و تجاری، ساخت انواع کابینت، میزتحریر، کمد و فایل، جوشکاری و صافکاری انواع خودروها امکانپذیر است. چون معمولا کار جوشکاری در صنایع مختلف به هم شباهتهای زیادی دارد، جوشکار میتواند بهراحتی در صنایع گوناگون فعالیت کند. او میتواند به پستهایی مانند سرکارگر، مسئول شیفت یا مدیر کارگاه ساخت ارتقا یابد. با کسب تجربه بیشتر نیز امکان کسب پستهایی در بخشهای بازرسی جوشکاری، کنترل کیفیت یا تست غیرمخرب وجود دارد. بسیاری از جوشکارانی که تحصیلات دانشگاهی دارند، بهعنوان تکنسین و بازرس جوش مشغول به کار میشوند. همچنین جوشکاران باتجربه در صورت داشتن سرمایه لازم میتوانند به صورت مستقل کار کنند و کارگاه جوشکاری راه بیندازند. با توجه به اینکه جوشکاری از مشاغلی است که تقریبا در همه صنایع به آن نیاز است، بازار کار خوبی برای جوشکاران در کشور وجود دارد و آینده شغلی مناسبی پیش روی آنهاست.
آموزشها و هزینهها
برای برآورد هزینههای مربوط به آموزشهایی که در زمینه جوشکاری وجود دارد، با یکی از آموزشگاههای سطح شهر تماس گرفتیم. مسئول امور ثبتنام این آموزشگاه در مورد دورههای مختلفی که برگزار میکنند، به آتیهنو میگوید: «براساس بازار کار جوشکاری آرگون وCO2 بیشترین خواهان را دارند و این آموزشگاه نیز در این زمینه فعالیت بیشتری دارد.» وی دورههای مربوط به جوشکاری آرگون را از جوشکاری مبتدی تا جوشکاری لوله معرفی میکند و میگوید: «مدتزمان این دورهها تا سه ماه است و بین 900 هزار تا 2 میلیون و 700 هزار تومان هزینه دارند.» وی همچنین در مورد جوشکاری CO2 میگوید: «این دوره آموزشی دو ماه است و هزینه مورد نیاز برای شرکت در آن 2 میلیون تومان است. 85 درصد از کلاسها آموزش عملی دارند و 15 درصد تئوری جوشکاری.» نوع دیگری از جوشکاری، که وی به آن اشاره دارد، جوشکاری برقی است که با الکترود صورت میگیرد. دوره آموزشی این نوع جوشکاری از دورههای دوهفتهای شروع میشود و تا دورههای سهماهه افزایش مییابد و کسی که دوره سهماهه را میگذراند، توانایی جوش لولههای بزرگ نفتی و گازی را دارد. هزینه قابل پرداخت برای این دورهها نیز بین 800 هزار تا 2 میلیون و 800 هزار تومان است. وی همچنین به درآمدهای حاصل از جوشکاری اشاره میکند و میگوید: «موسسات کاریابی که با ما تماس میگیرند، معمولا به دستمزدهایی بین یک میلیون و 500 هزار تا 3 میلیون تومان اشاره میکنند. اما جوشکارهایی هم هستند که با تخصص آرگون و در مناطقی مانند جنوب کشور بین 3 تا 8 میلیون تومان دستمزد میگیرند.» وی حداقل مدرک تحصیلی برای شرکت در چنین دورههایی را دیپلم میداند.
از دیپلمه تا دکترا
در ارتباط با جوشکاری و بازار کار این مهارت و اینکه چه زمینههایی برای شاغل شدن جوشکارها در ایران وجود دارد، امیر حسینی، از کارشناسان این حوزه، به آتیهنو میگوید: «از آنجایی که جوشکاری دارای رستههای متنوعی است به همین نسبت مشاغلی مختلفی نیز میتوان در ارتباط با آن تعریف کرد.» وی ادامه میدهد: «در حال حاضر جوشکارها در چندین حوزه مشغول به کار هستند یا حداقل میتوانند مشغول به کار باشند؛ حوزه ساختمان، کارگاههای ساخت مخازن و تجهیزات، جوشکاری پروژهای مثلا احداث یک کارخانه، جوشکارهای حاضر در کارخانههای بهرهبرداری مانند کارخانههای تولید فولاد و سازندگان پالایشگاهها که جوشکارها میتوانند در بخش نگهداری و تعمیر این کارخانهها مشغول به کار شوند و جوشکارهایی که بهاصطلاح به آنها جوشکارهای دروپنجره و به تعبیری غیرصنعتی میگویند.» وی دستمزد احتمالی یک جوشکار را بسیار متنوع و تحت تاثیر عواملی چون میزان مهارت، تخصص، تجربه و... میداند و اضافه میکند: «مثلا جوشکارهای پروژهای دستمزدی بین حقوق وزارت کار تا 5 میلیون تومان نصیبشان میشود.»
قیمت انواع ابزارها و دستگاهها
بسته به اینکه تخصص افراد در کدام رسته جوشکاری باشد، به دستگاهها و ابزارهای متفاوتی با قیمتهای متنوعی نیاز دارند. مثلا اگر کسی در حوزه جوشکاری آرگون تخصص داشته باشد یکی از دستگاههای مورد نیازش دستگاه جوش آرگون است که با داشتن مشخصات فنی متنوع و طیف گستردهای از قدرت آمپر، قیمت متنوعی هم دارد و از دستگاهی با 200 آمپر به قیمت 700 هزار تومان شروع میشود و تا دستگاهی با 400 آمپر به قیمت 15 میلیون تومان هم میرسد. دستگاه دیگری که باید در بساط هر جوشکاری باشد، اینورتر است. اینورتر هم با برندهای مختلف در بازار یافت میشود و بهطور متوسط بین 400 تا 800 هزار تومان قیمت دارد. انبر جوشکاری از دیگر ابزارهای مورد نیاز این مهارت است که بین 20 تا 50 هزار تومان قیمت دارد. همچنین کلاه و ماسک جوشکاری نیز از پرکاربردترین تجهیزات شغل جوشکاری به شمار میروند که از جوشکار ساده تا جوشکارهایی با تخصص دانشگاهی و فنی باید از آنها استفاده کنند. این تجهیزات در بازار بین 50 تا 350 هزار تومان قیمتگذاری شدهاند.
دستمزد جوشکاری در جهان
اینکه جهان کسبوکارها سمتوسوی مهارتی به خود میگیرد، مورد اتفاق کارشناسان زیادی است. در این صورت دیگر نیاز نیست کسی بخش عمدهای از عمرش را پشت نیمکت دانشگاهها تلف کند بلکه با یک دیپلم ساده نیز میتواند در کلاسهای جوشکاری البته در سطح ساده شرکت کند و حدود یک سال زمان صرف کند تا اصول جوشکاری را بیاموزد. در همه جهان هم داستان بر همین منوال است و جوشکاری ازجمله مشاغل فنی است که از درآمد خوبی برخوردار است. هرچه جوشکار از تجربه، تخصص و مهارت بیشتری برخوردار باشد، دستمزد بیشتری میگیرد. بررسی سایتهای مرتبط با شغل جوشکاری نشان میدهد که این شغل در کشورهای پیشرفته خواهان زیادی دارد و دستمزدهای قابلتوجهی هم بابتش پرداخت میشود. سرعت رشد این شغل در آمریکا بین سالهای 2010 تا 2015 بیش از 15 درصد بوده است. در این کشور برای هر ساعت جوشکاری بین 12 تا 18 دلار پرداخت میشود. درآمد سالانه یک جوشکار در این کشور بسته به میزان مهارت، تجربه و تخصص و میزان انجام کار بین 27 تا 65 هزار دلار در سال است. این دریافتی سالانه در کشوری مانند استرالیا تا 60 هزار دلار است و در انگلیس برای افراد تازهکار بین 20 تا 27 هزار دلار در سال و برای افراد باتجربه و باسابقه بین 35 تا 45 هزار دلار در سال است. این رقم برای متخصصان تحصیلکرده جوشکاری به 62 هزار دلار در سال هم میرسد.