آشنایی با سبک زندگی گیاهخواران در «روز گیاهخواری»
فقط سبز باشید!
هنگامی که به ظرف غذای همکارانمان سرک میکشیم؛ انواع میوهها و سبزیها داخل ظرف وجود دارند اما از پروتئین حیوانی، خبری نیست! زرشکپلو با مرغ غذای همکار دیگری است و ظرف غذای آن یکی همکار حاوی تخممرغ پخته، چند برگ کاهو، گوجه و خیار است. ماجرا از چه قرار است؟ این تفاوت به انتخاب الگوی غذایی آنها بازمیگردد. درباره الگوی غذایی گیاهخواری حرف و حدیث زیاد است؛ بعضی آن را خوب و بعضی دیگر آن را نامناسب و آسیبرسان میدانند. به همین دلیل روز جشن «خام گیاهخواری»، پانزدهم تیرماه، را بهانه کردیم تا با انواع رژیم غذایی گیاهخواری آشنا و از نکتههای مثبت و منفی این نوع رژیم غذایی آگاه شویم.
مهتاب خسروشاهی روزنامه نگار
اگر کمی به اطراف خود نگاه کنیم، متوجه میشویم تعداد افرادی که رژیم غذایی گیاهخواری را انتخاب میکنند، رو به افزایش است. این افراد دلایل مختلفی را هم برای گرایش به این نوع رژیم غذایی عنوان میکنند. برای مثال حفظ حقوق حیوانات و یا بوی خاص گوشت حیوانات، اما بسیاری نیز دلیل گرایش به رژیم گیاهخواری را حفظ سلامتی و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مختلف میدانند که البته در مواردی درست هم است.
فقط یک نوع نیست
از نظر آنهایی که گیاهخوار نیستند؛ همه افرادی که به شکل رایج غذا مصرف نمیکنند، گیاهخوار محسوب میشوند اما در واقع گیاهخواری فقط یک نوع نیست.
1- وجترینها را بشناسید: این گروه از گیاهخواران، به سه گروه «لاکتو اوو وجترین»ها و «لاکتو وجترین»ها و « اوو وجترین»ها تقسیمبندی میشوند. هرکدام از این گروهها با اینکه گیاهخوار محسوب میشوند، اما با هم تفاوتهایی دارند.
لاکتو اوو وجترینها: این گروه، علاوه بر انواع میوه و سبزی، محصولات لبنی و تخممرغ نیز مصرف میکنند؛ به این دلیل که عقیده دارند برای تهیه محصولات لبنی و تخممرغ، حیوانی ذبح نشده و آزار نمیبیند.
لاکتو وجترینها: این گروه در کنار مصرف میوه و سبزی، لبنیات نیز مصرف نمیکنند و تخممرغ هم نمیخورند.
اوو وجترینها: این گروه نیز عادت ویژه خودشان را دارند و علاوه بر مصرف میوه و سبزی، تخممرغ نیز مصرف میکنند اما به محصولات لبنی، لب نمیزنند.
2- وگنها چه عادتی دارند: این گروه تقریباً هیچگونه محصول حیوانی مصرف نکرده و فقط از سبزیها و میوهها تغذیه میکنند. این نوع رژیم غذایی بسیار سختگیرانه است.
3- پسکاترینها در میانه: به نیمه گیاهخواران، پسکاترین میگویند؛ به این دلیل که غذاهای دریایی در برنامه غذایی این گروه قرار داشته و از میگو، ماهی و... استفاده میکنند.
4- خام گیاهخواران، فقط گیاه: در بین همه رژیمهای غذایی گیاهخوری، خامگیاهخواران سختگیرترین گروه هستند. به این دلیل که مقید به مصرف میوهها و سبزیها به شکل کاملاً خام بوده و معتقدند هیچ فرایندی، حتی پختن نباید روی گیاهان انجام شود.
گیاهخواری سالم یا ناسالم؟
درباره رژیم گیاهخواری زیاد شنیدهایم. گروهی معتقدند انسان ذاتاً گیاهخوار بوده و مصرف پروتئینهای حیوانی با معده او سازگاری ندارد. از طرفی امکان دریافت همه موادغذایی از طریق مصرف میوهها و سبزیها وجود دارد. گروه دیگر عقیده دارند بعضی ترکیبهای مغذی فقط در منابع حیوانی وجود داشته و در صورت حذف آنها از رژیم غذایی، دچار کمبود موادمغذی خواهیم شد. به نظر شما نظر کدام گروه درست است؟ میتوان گفت «هر دو گروه»! اما با ملاحظاتی که به آنها اشاره میکنیم.
در فهرست خوبها بنویسید
گیاهخواری میتواند به عنوان یکی از رژیمهای غذایی سالم، انتخاب شود. به این دلیل که با رعایت رژیم غذایی گیاهخواری، خطر ابتلا به بعضی بیماریها کاهش یافته و عوارض ناشی از ابتلا به بعضی دیگر از بیماریها کاهش یافته و کنترل میشوند که از آن جمله میتوان به اضافه وزن و دیابت اشاره کرد. کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی- عروقی؛ کاهش میزان کلسترول بد خون، کاهش و کنترل فشار خون بالا، کاهش میزان چربی خون، کمک به درمان بیماریهای مختلف ناشی از مصرف تنقلات مضر و... اشاره کرد. کنترل میزان استرس و اضطراب نیز از دیگر ویژگیهای رعایت رژیم غذایی گیاهخواری است.
در فهرست بدها بنویسید
منع مصرف موادغذایی پروتئین حیوانی باعث کاهش دریافت میزان کافی اسیدهای آمینه موجود در آنها میشود. این ترکیبهای مغذی فقط در گوشت حیوانات قرار دارند. دشواری رعایت رژیم غذایی گیاهخواری دردسری دیگر است. به همین دلیل هم بعضی افراد طاقت نیاورده و پس از چند سال برنامه غذایی خود را تغییر میدهند. دشواری رعایت این نوع رژیم غذایی میتواند روی روان افراد تأثیر منفی بگذارد. کمبود ریزمغذیها، بهویژه «ویتامین B12»، «ویتامین E»، «کلسیم» و «اسیدچرب امگا 3» در افراد گیاهخوار دیده میشود. اما در گروه خامگیاهخواران، کمبودهای بیشتر و خاصتری دیده میشود که از این موارد میتوان به کمبود آهن، کلسیم، روی، سلنیوم و پروتئین اشاره کرد. کمبود کلسیم، باعث کاهش چشمگیر تراکم استخوانی در خام گیاهخواران شده و بدن آنها را در معرض خطر شکستگی استخوان قرار میدهد. از سوی دیگر، خطر پوسیدگی دندان با فراوانی 97 درصد و اختلالهای قاعدگی تا 30 درصد در بین خام گیاهخواران مشاهده شده است. در زنان، پس از دوران یائسگی، عارضه پوکی استخوان به شدت دیده میشود.
آیا جایگزینی وجود دارد؟
برای رفع کمبودها باید اقدام کرد؛ در غیر اینصورت سلامت بدن به خطر میافتد. شاید در دوره جوانی و آستانه میانسالی، شاهد اختلالهای خاصی نباشیم، اما با گذشت زمان و کاهش ذخیره موادغذایی در بدن، به تدریج عوارض کمبودهای ناشی از رعایت رژیم غذایی خام گیاهخواری دیده میشود؛ اگر کمبودها جبران نشوند. بنابراین برای برطرف کردن نیاز بدن به اسیدچرب امگا (3)، مصرف دانههایی مثل خرفه، سویا، بذر کتان و گردو توصیه میشود. مکملها یا تزریق ویتامینهایی مانند ویتامین (B12) میتوانند به رفع کمبودهای کمککننده هستند. مصرف پروتئینهای گیاهی، حبوبات، غلات، دانهها و جلبکهای دریایی نیز میتوانند کمبود موادمغذی را تا حدی جبران کنند.