رویکرد «درمانمحور» به «سلامتمحور» تغییر کرد
گام تأمیناجتماعی در مسیر پیشگیری از بیماریها
پیشگیری از بیماریها همواره به عنوان مهمترین اصل در برخورداری افراد جوامع از موهبت سلامت سنجیده میشود. امروزه اهمیت مسأله پیشگیری بهویژه در سالهای اخیر با افزایش هزینههای درمانی که با بنیه اقتصادی بسیاری از افراد جامعه همخوانی ندارد، محور توجه متولیان نظام سلامت و سازمانهای بیمهگر قرار گرفته است. سازمان تأمیناجتماعی با توجه به جایگاه درمانی در کشور و همچنین خرید خدمت درمانی به مسأله پیشگیری از بیماریها پرداخته و برنامهریزیهای مناسبی را در دست اقدام دارد؛ هرچند دسترسی به آمال «پیشگیری» برای حفظ سلامت مردم و کاهش هزینهها نیازمند برخورداری از زیرساختهای مناسب و فرهنگسازی عمیق و گسترده است، اما توجه و تفکر در این مبحث و نیز برداشتن قدمهای اولیه، میتواند راهگشای دستیابی به آیندهای سالم باشد.
مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی با بیان اینکه امروزه رویکرد سازمان از نگرش «درمانمحور» به «سلامتمحور» تغییر کرده، تصریح کرد سازمان تأمیناجتماعی به عنوان نهادی که درمان بیش از نیمی از جمعیت کشور را برعهده دارد، در عرصه پیشگیری و غربالگری بیماریها ورود کرده و برنامه جامعی تدارک دیده است؛ بهویژه اینکه امروزه رویکرد درمانی، سنتی و منسوخ شده و در دنیا به دنبال این موضوع هستند تا اساساً از بیماریها پیشگیری کرده و به تعداد بیماران مزمن نیز افزوده نشود. هوشنگ فولادی با بیان اینکه امروزه پیشرفت علم و تکنولوژی در راستای بهداشت عمومی و جهانی، منجر به پیدایش یکی از بزرگترین دستاوردهای جامعه بشری یعنی افزایش امید به زندگی شده است، افزود: «امروزه در جوامع مختلف اعم از جوامع توسعهیافته و جوامع در حال توسعه، این شاخص یک جهش قابل توجه یافته است.» وی اظهار کرد: «باید توجه داشت که در اثر این شاخص، احتمال بروز بیماریهای مزمن و عوارض ناشی از آن نیز افزایش یافته؛ زیرا افزایش طول زندگی بدون بهبود کیفیت، منجر به درگیر شدن بشر با انواع بیماریها میشود که خود معضل بزرگی است و این دستاورد را تحت شعاع خود قرار میدهد.» مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی تأکید کرد: «اگر به دنبال این هستیم که امید به زندگی و طول عمر را زیاد کنیم، قطعاً باید به دنبال آن باشیم که این افزایش طول زندگی همراه با کیفیت باشد. برای همین به ناچار دنبال پیشگیری از بروز بیماریهای مزمن و شناسایی زودهنگام آنها، درمان به موقع و پیشگیری از عوارض آنها خواهیم بود و هر روز که میگذرد، بیش از گذشته این موضوع اهمیت مییابد.»
ورود تأمیناجتماعی به عرصه پیشگیری
فولادی با اشاره به جایگاه سازمان تأمیناجتماعی در نظام سلامت کشور که درمان بیش از نیمی از جمعیت کشور را برعهده دارد، گفت: «به تبع این موضوع، سازمان ناگزیر است که در عرصه پیشگیری و غربالگری بیماریها ورود کند و برنامه جامعی داشته باشد.» وی تصریح کرد: «در سال 99 این رویکرد در سازمان مطرح شد که علاوه بر توجه به حوزه درمان بیمهشدگان که در دو بخش درمان مستقیم در مراکز ملکی و درمان غیرمستقیم در مراکز طرف قرارداد، ارائه میشود، ما وارد عرصه پیشگیری و غربالگری بیماریها نیز شویم.» مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی ادامه داد: «هرچند سال 99 سال عجیبی بود و بیماری ناشناخته و پیشرونده کرونا حوزه سلامت کشورهای دنیا را درگیر کرد، اما این مسأله باعث غفلت و فراموشی مبحث «پیشگیری» در کشور نشد و در بازنگری تشکیلاتی سازمان که در سال 99 انجام شد، حوزه معاونت درمان با انجام مطالعات گسترده که مبتنی بر اهداف آیندهنگری و آیندهپژوهی بود، همراستا با سیاستهای کلان کشور پیش رفت.» فولادی افزود: «بحث طب سالمندی و بیماریهای مزمن، اکنون جزو برنامههای اولویتدار وزارت بهداشت است و بر این اساس تأمیناجتماعی نیز با تبعیت از سیاستهای خرد و کلان این وزارتخانه، تشکیلات خود را بازنگری و چند اداره جدید احداث کرد.» وی تشکیل اداره بیماریهای مزمن و طب سالمندی را از شاخصترین این ادارهها برشمرد و گفت: «همچنین ادارههایی مانند سلامت الکترونیک، اداره سطحبندی خدمات، اداره پیشگیری و غربالگری در راستای اهداف پیشگیرانه تشکیل و متعاقب آن برنامههای عملیاتی این ادارات تنظیم شد.» مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی با بیان اینکه این برنامهریزی متکی بر پدیده انتقال جمعیتی است، اظهار کرد: «با توجه به تغییر ساختار سنی جمعیت که در حال گذار از گروههای سنی جوان به گروههای سنی بالاتر است، برنامه کاری خود طراحی کردهایم تا انشاءالله بتوانیم به هدف و «گل» سالمندی سالم و موفق دسترسی یابیم.» فولادی با اشاره به اینکه سازمان از قبل نیز برای بیماران مزمن تشکیل پرونده داده و سلامت این بیماران را پایش میکند، ادامه داد: «در حال حاضر 2 میلیون پرونده برای بیماران مزمن ایجاد شده؛ اما باید تأکید کنم رویکرد سازمان از نگرش «درمانمحور» به «سلامتمحور» تغییر یافته و به دنبال آن هستیم که اساساً از ایجاد بیماری پیشگیری شود.» وی تصریح کرد: «بیماران مزمن، زمانی شناسایی میشوند که بیماری در آنها نهادینه و مزمن شده است و ما با تشکیل پرونده بیماران مزمن، درصدد درمان و کنترل بیماریها برمیآییم؛ هرچند این خدمت نیز به حفظ سلامت بیماران و پیشگیری از عوارض بیماری کمک میکند، اما این رویکرد، سنتی و منسوخ شده و امروزه در دنیا به دنبال آن هستند تا اساساً از بیماریها پیشگیری شده و به تعداد بیماران مزمن افزوده نشود.»
برنامههای تحقق رویکرد «سلامتمحور»
مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی با اشاره به برنامههایی که میتواند در تحقق رویکرد «سلامتمحور» مؤثر باشد، افزود: «این امر نیازمند برنامهریزی منسجم در افزایش آگاهی و فرهنگسازی افراد جامعه برای تبعیت از سبک زندگی سالم است. برای مثال، اگر بتوانیم نمک را از سفره غذایی گروههای هدف حذف کنیم، با این اقدام ساده میتوانیم ادعا کنیم از درصد قابل توجهی از افرادی که در معرض بیماری پرفشاری خون هستند، محافظت کردهایم.» فولادی گفت: «پیشگیری از فشارخون بالا، قطعاً عوارض این بیماری را مانند سکتههای قلبی و مغزی و سایر مشکلاتی را که مترتب بر این بیماری است، کاهش میدهد. به طور حتم چنین رویهای بیش از روش شناسایی بیماران فشارخون و تحت درمان قرار دادن آنها، مؤثر خواهد بود.» وی اظهار کرد: «ما همچنین به دنبال آن هستیم تا افراد کمتری دچار بیماریهای مزمن و ناتوانکننده مانند دیابت، بیماریهای قلبی عروقی، اعصاب و روان، بیماریهای تیرویید، آسم، برخی بیماریهای ریوی و فشارخون شوند.» مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی افزود: «اینها بیماریهای مزمنی هستند که برایشان برنامهریزی کرده و تلاش میکنیم تا تدابیر پیشگیرانه اجرا شود. باید توجه داشت که متأسفانه در حال حاضر مرگومیر ناشی از مشکلات قلبی و عروقی گوی سبقت را سوانح و حوادث ربوده و در رتبه اول قرار گرفته است.»
تشکیل پرونده بیماران مزمن؛ زمینهساز پیشگیری
فولادی با بیان اینکه هنوز هم روال شناسایی و درمان بیماران مزمن ادامه دارد، ادامه داد: «یکی از نتایج مؤثر پایش بیماران مزمن، علاوه بر مسأله بیماریابی کمک به پیشگیری از عوارض بیماری است. علاوه بر آن دستیابی به اطلاعات بیماران خود میتواند در اجرای برنامه «سلامتمحور» مؤثر باشد.» وی با اشاره به روند پایش بیماران مزمن در پیشگیری از عوارض بیماری، تصریح کرد: «بیماران مزمن با بهرهگیری از متون علمی، شناسایی شده و برای آنها تشکیل پرونده داده میشود تا از خدمات مناسب دارویی و درمانی برخوردار شوند. از سوی دیگر، با تشکیل ادارههای جدید پیشگیری و نیز بهکارگیری نیروهای متخصص مانند (MBH) سالمندی، قدمهای مؤثری در حفظ سلامت بیماران مزمن و جلوگیری از پیشرفت بیماری برداشته شده است.» مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی با بیان اینکه عوارض بیماریهای مزمن سالیانه هزینههای سنگینی را بردوش بیمار و نیز سازمانهای بیمهگر قرار میدهد، افزود: «با تشکیل این پروندهها، سوابق درمانی و دارویی بیماران در مراکز ملکی سراسر کشور با درج کدملی یا کد بیمه بیمار در اختیار پزشکان قرار میگیرد تا بر اساس آن تصمیمگیری مناسبی برای درمان اتخاذ شود.» فولادی با بیان اینکه یکی از حلقههای مفقوده پیشگیری، عدم دسترسی گسترده به سوابق درمانی بیماران است، اظهار کرد: «با توسعه برنامه نسخه الکترونیک در آیندهای بسیار نزدیک، پایگاههای درمانی وزارت بهداشت و تأمیناجتماعی به هم متصل شده و به این ترتیب، سوابق درمانی بیماران در مراکز غیرملکی و حتی خصوصی نیز در اختیار پزشک معالج قرار میگیرد که خود اقدام بسیار بزرگی است.»
شناسایی شایعترین بیماریهای مزمن
و پیشگیری از آن
وی گفت: «یکی دیگر از نتایج مثبت تشکیل پرونده بیماران مزمن، مربوط به بحث شناسایی رنکینگ بیماریهای مزمن برای پیشگیری است. در بررسی پرونده بیماران مزمن مشخص شد که بیماری فشار خون شایعترین بیماری بین بیمهشدهها در سنین میانسالی و پیری است. پس از آن، بیماری دیابت و سپس بیماریهای اعصاب و روان قرار دارد.» مدیرکل درمان مستقیم سازمان تأمیناجتماعی ادامه داد: «با مطالعاتی که انجام شده و در مرحله تکوین و تدوین برای ارائه یک راهکار مناسب در زمینه پیشگیری قرار دارد؛ چنانچه با همین سرعتی که در یک سال اخیر پیش میرویم، ادامه دهیم، در آیندهای نزدیک میتوانیم مجموعه بسیار منسجم و قابل اتکایی را در حوزه درمان و پیشگیری از بیماریهای مزمن در سازمان داشته باشیم.»