پیری جمعیت 

حکومت چین برای مقابله با خطر پیری جمعیت برای اقتصاد آن کشور، سیاست تک‌فرزندی را در سال ۲۰۱۶ لغو و به جای آن محدودیت دو فرزند را اعلام کرد، اما با توجه به هزینه بالای پرورش کودکان که تا امروز نیز ادامه دارد؛ سیاست دو فرزندی نتوانسته نرخ تولد را به شکل قابل ملاحظه و مستمری افزایش دهد.

خبرگزاری رسمی‌ چین پس از اتخاذ این تصمیم جدید در جلسه دفتر سیاسی حزب کمونیست گزارش داد: «این تغییر سیاست همراه با اقدامات حمایتی برای بهبود ساختار جمعیتی کشور و استراتژی مقابله با پیری جمعیت به اجرا گذاشته خواهد شد.»

محور اقدامات شامل کاهش هزینه تحصیل برای خانواده‌ها، حمایت‌های دولتی در زمینه مالیات و مسکن، تضمین حقوق زنان شاغل و مبارزه با «مهریه‌های کلان» اعلام شده است.

 آمارهای دولتی جدید نشان می‌دهند نرخ متوسط باروری زنان چین در سال ۲۰۲۰ حدود یک و 3‌ دهم درصد بوده که مشابه نرخ کشورهایی نظیر ژاپن و ایتالیاست که پیرترین جمعیت جهان را دارند. چین برای مقابله با پیری جمعیت باید این نرخ را به حدود 2 و یک‌دهم درصد افزایش دهد. جامعه‌شناسان چینی معتقدند ‌دلیل کاهش نرخ تولد نه سیاست دو فرزندی بلکه هزینه‌های سنگین پرورش کودکان - از جمله هزینه‌های آموزش و پرورش - است و افزایش این محدودیت از دو به سه فرزند به خودی خود نمی‌تواند این مشکل را حل کند. به گفته کارشناسان، یکی دیگر از عوامل کاهش نرخ باروری این است که بخش اعظم مسئولیت‌های مربوط به پرورش کودکان روی دوش زنان است و اگر مردان در محیط خانواده بخشی از این مسئولیت را بپذیرند و در محیط کار نیز حمایت لازم از مادران صورت بگیرد به احتمال فراوان اکثر زنان چین به داشتن فرزند دوم و سوم ترغیب خواهند شد.

 

کاهش نرخ باروری

در یک نظرسنجی که خبرگزاری رسمی ‌چین در مورد فرزند سوم انجام داده از مجموع ۳۱ هزار شرکت‌کننده حدود ۲۹ هزار نفر با قاطعیت گفته‌اند که هرگز به این موضوع فکر نخواهند کرد. 2 هزار نفر دیگر نیز که ظاهراً به طور کلی مخالف چنین تصمیمی ‌نیستند، اما آن را به عوامل گوناگون مشروط کرده‌اند. این در حالی است که نتایج این نظرسنجی پس از مدت کوتاهی از روی وب‌سایت این خبرگزاری حذف شد.

نتایج تازه‌ترین سرشماری جمعیتی در چین که معمولاً هر 10 سال یک‌بار انجام می‌شود و ماه گذشته میلادی منتشر شد نشان می‌دهد که در دهه گذشته جمعیت این کشور از دهه پنجاه میلادی تاکنون شاهد کمترین رشد بوده و اکنون یک میلیارد و 410 میلیون نفر است. 

برخی از کارشناسان حوزه جمعیت‌شناسی معتقدند که اگر این روند ادامه یابد جمعیت چین قبل از ثروتمند شدن این کشور، پیر خواهد شد و حکومت خیلی دیر مشکل کاهش نرخ زاد‌و‌‌ولد را در دستور کار قرار داده است. دفتر سیاسی حزب کمونیست چین در عین حال اعلام کرد که به مرور سن بازنشستگی را افزایش خواهد داد اما جزییات این سیاست را اعلام نکرد.

این در حالی است که «نینگ جیزه»، رئیس اداره ملی آمار چین گفت در این کشور در سال گذشته ۱۲ میلیون نوزاد متولد شده که این آمار نسبت به تولد ۱۸ میلیون نوزاد در سال ۲۰۱۶ کاهش قابل توجهی داشته است. وی گفت که عدد فعلی نیز ‌قابل توجه است. نینگ گفت که «پایین آمدن نرخ باروری نتیجه طبیعی توسعه اجتماعی و اقتصادی چین است.» با پیشرفت بیشتر کشورها به دلیل تحصیلات یا اولویت‌های دیگر مانند شغل، نرخ زاد‌و‌ولد در میان شهروندان نیز کاهش می‌یابد. در برخی دیگر از کشورها از جمله کره‌جنوبی و ژاپن نیز با وجود مشوق‌های دولتی برای فرزندآوری، نرخ زاد‌و‌ولد کاهش یافته است. چین از سال ۱۹۷۹ برای کنترل جمعیت سیاست تک‌‌فرزندی را به اجرا گذاشته بود، اما در پی کند شدن رشد جمعیت در سال ۲۰۱۶، این قانون را به داشتن حداکثر دو فرزند افزایش داد. کسانی که از این قانون تبعیت نمی‌کردند، جریمه یا از کار اخراج و در مواردی هم مجبور به سقط جنین می‌شدند.  بیانیه دولت چین توجه‌ بسیاری را در رسانه‌های اجتماعی ایجاد کرد. هشتگ «این هم بچه سوم» یک میلیارد بار از سوی کاربران چینی به کار گرفته شد. بسیاری از کاربران و فعالان در رسانه‌های اجتماعی این پرسش را مطرح کردند که آیا زمان برای اجرای این سیاست مناسب است یا خیر.  

یک کاربر در این زمینه نوشت: «من محصول سیاست تک‌فرزندی دولت هستم. من پیش‌تر از والدینم مراقبت کرده‌ام. حالا از کجا انرژی بیاورم که دو بچه را بزرگ کنم؟» این در حالی است که یک کاربر دیگر در این رابطه گفت: «من حاضرم سه فرزند داشته باشم، اما دولت باید 5 میلیون یوان (18 میلیارد تومان) به من بدهد تا حاضر شوم چنین کاری کنم!»