تأثیرات بارشهای کم در سال کمآب چه میزان است؟
خسارت ۴۰ هزار میلیاردی خشکسالی به کشاورزی
سال خشکی را پشت سر میگذاریم. بارشها در سال آبی جاری بسیار کم است و این قطعاً بر میزان تولیدات محصولات بخش کشاورزی اثرگذار است. بر اساس گزارشهای منتشر شده تا بیستم اردیبهشتماه امسال، ۱۴۲ میلیمتر بارندگی در کشور به ثبت رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۲ درصد کاهش یافته است. افت بارشها به کم شدن حدود ۲۰ درصدی ذخیره آب در مخازن سدهای کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل و خالی ماندن حدود ۵۸ درصد کل ظرفیت عملیاتی سدهای مخزنی کشور منتهی شده است. اردیبهشت ماه سال جاری مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی با استناد به کاهش شدید ریزشهای جوی در حوضههای اصلی آبریز و اثر آن بر مخازن سدها، بر ضرورت آمادگی برای سازگاری با خشکسالی در بخشهای مختلف کشور تأکید و آثار و پیامدهای این موضوع را آسیبشناسی کرد.
بر اساس این گزارش، تنش آبی در شش استان بیش از مناطق دیگر است. در نیمی از مناطق ششگانه آبی کشور، آب ورودی به سدها شدیداً کاهش یافته است. استانهای «اصفهان»، «هرمزگان»، «سیستان و بلوچستان»، «اردبیل»، «فارس»، «مرکزی» و «خراسان رضوی» از جمله استانهای در معرض تنش آبی هستند. اتاق بازرگانی ایران نیز در گزارشی با اشاره به بروز تنش آبی در کشور نسبت به توقف رشد مثبت بخش کشاورزی هشدار داده است.
خسارت ۴۰ هزار میلیاردی خشکسالی
خشکسالی در سال جاری علاوه بر توقف رشد تولید، خسارات جبرانناپذیری به بخش کشاورزی وارد میکند. این پدیده باعث میشود تمام هزینههایی که کشاورزان برای تهیه بذر، بذرپاشی و آمادهسازی زمین در مراحله اولیه کاشت انجام میدهند، بیثمر باقی بماند. نخستین برآوردها از میزان خسارات وارده به بخش کشاورزی شوکآور است. پرویز اوسطی، عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیطزیست مجلس شورای اسلامی در اینباره گفت: «مراکز استانهای کشور رقم بیش از ۴۰ هزار میلیارد تومان خسارت ناشی از تنش رطوبتی و میزان بارش را اعلام کردهاند.»
وی افزود: «در زمینه بررسی مشکلات عشایر، کمیسیون کشاورزی نشستی را داشته است. خشکسالی رخ داده یکی از موارد نادر در ۵۰ سال گذشته است. تغییر اقلیم واقعیتی است که باید آن را بپذیریم. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد معترف است که باید تغییر اقلیم را پذیرفت؛ به این معنا که احتمال «ترسالی» شدید و «خشکسالی» غیرطبیعی وجود دارد. این موضوع شرایط جدیدی است که باید به درستی مدیریت شود.»
نماینده مردم قروه و دهگلان ادامه داد: «میزان خسارات خشکسالی در ماههای آینده افزایش مییابد؛ زیرا ما افزایش دما را نیز شاهد هستیم. باید اعتبارات کافی برای جبران خسارت ناشی از خشکسالی، تأمین و وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی از نظر تئوری و علمی به کشاورزانی که نیازمند کمک هستند، مساعدت لازم را به عمل آورند.»
اوسطی با بیان اینکه بخش عمدهای از تولیدکنندگان بخش کشاورزی که در خشکسالیها آسیبپذیر هستند محصولات خود را بیمه نکردهاند، گفت: «باید برای جبران خسارت کشاورزان از اعتبارات سازمان مدیریت بحران کشور استفاده کرده و دولت باید استمهال و تمدید وامهای بانکی کشاورزان را اجرایی کند.»
وی با تأکید بر اینکه امیدواریم سال زراعی آتی پرباران باشد تا کاهش سطح آب پشت سدها جبران شود، عنوان کرد: «در شرایط خشکسالی باید مراقب ذخایر گیاهی و جانوری خود باشیم و این موضوع نیازمند اقدامات تحقیقاتی و پژوهشی است. افزایش دمای بیش از سطح نرمال و طبیعی احتمال آتشسوزی در مراتع و جنگلهای کشور را بسیار بالا میبرد.»
نماینده مردم قروه و دهگلان در مجلس شورای اسلامی افزود: «با توجه به کاهش میزان بارشها، باید در زمینه اقدامات سازهای در حوضه آب کشور تجدیدنظر کنیم و به سمت آبخیزداری و آبخوانداری حرکت کنیم، زیرا در شرایط بحرانی بسیار کمککننده است.»
این نماینده مردم در مجلس با تأکید بر اینکه پتانسیل تبخیر سالانه آب در کشور حدود ۲ هزار میلیمتر است، گفت: «به جای ذخیره آب در پشت سدها بهتر است با استفاده از سازههای آبخیزداری و آبخوانداری آبهای موجود را به داخل سفرههای زیرزمینی نفوذ دهیم تا میزان تبخیر کاهش یابد.»
کاهش ۴۰ درصدی برداشت علوفه
کاهش بارشها فقط آسیب به بخش کشاورزی را به همراه نداشته است. بر اساس اعلام ترحم بهزاد، مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری، خشکسالی باعث شده علوفه قابل برداشت در مراتع کشور نسبت به میانگین بلندمدت ۴۰ درصد کاهش یابد.
به گفته وی، در سالهای گذشته چنین کاهشی بیسابقه بوده و این در شرایطی است که حیاتوحش و ۷۹ میلیون واحد دامی به این علوفه وابسته هستند. خشکسالی بخشهای مختلفی را تحت تأثیر قرار میدهد که یکی از این بخشها مراتع کشور است که فقر شدیدی را بر اثر این کاهش بارشها تجربه میکند.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری اعلام کرد: «فقر پوشش گیاهی مراتع اثرات مختلفی را بر خاک، حیاتوحش، دام و به تبع آن زندگی دامداران و عشایر میگذارد.»