بازار رمزارزها که در این روزها بیتکوین بر آن پادشاهی میکند، مدتهاست در دنیا هر روز با رونق و البته افتوخیزهای بسیاری مواجه میشود. در این میان، بسیاری را به عرش برده و بسیاری را به خاک سیاه نشانده است. این روزها ایرانیها نیز مانند مردم دیگر کشورهای جهان با هیجانات قیمتی و معاملات رمزارزها و کوینهای مختلف مواجه شده و بخشی به آن هجوم آوردهاند که از نظر کارشناسان این رفتار به هیچوجه توصیه نمیشود؛ چراکه بازار رمزارزها بسیار بیشتر از بورس با مخاطرات و ریسک مواجه بوده و مانند میدان مینی پرسود است که مردم باید با هشیاری و دانش بالا به این بازار وارد شوند.
سرمایههای سرگردانی که در پی یافتن راهی برای رهایی از تبعات تورم هستند، پیش از این در بازار مسکن، طلا، سکه و ارز جا خوش کرده بودند اما حالا بورس و بازار رمزارزها به عنوان بازارهای مالی نوین مرجع جذب سرمایهها بودهاند. بر این اساس، اما ریزش بورس و تغییر شرایط در سایر بازارها سبب شده تا بازار رمزارزها بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
کارشناسان معتقدند در این میان بعضی سرمایههایی به سمت بازارهایی سوق مییابند که متشکل است و قاعده و قانون و آییننامهای دارد و سرمایهگذاران از این مجموع قوانین تبعیت میکنند و یا بعضی از بازارها ممکن است هیچ قانونی نداشته و خودالتزام باشند؛ زیرا گاهی اوقات مشاهده میشود در برخی بازارها مانند ارز، زمانی که تلاطمی ایجاد میشود، هیچ سقف و کفی برای آن وجود ندارد. در حال حاضر شرایط بازار رمزارزها نیز این چنین است و هیچ کف و سقفی در این بازار وجود ندارد؛ اما در مقابل در بازار سرمایه سقف و کفی مشخص شده و این بازار هر روز دستخوش نوسانات، تغییرات آییننامهها و مقررات و... میشود و طبیعتاً سرمایهگذاران را به ستوه آورده و از این تغییرات روزمره خسته میکند؛ لذا مردم به سمت بازاری حرکت میکنند که تا حدودی آزادتر و راحتتر بتوانند کار خود را چه با سود و چه با زیان انجام دهند.
اما نکته خطرناک ماجرا اینجاست که رفتاری که این روزها از مردم در بازار رمزارزها سر میزند دقیقاً مشابه همان واکنشی است که به سوددهی بازار سرمایه در سال گذشته نشان دادند. امروزه بسیاری از مردم در پی خسته شدن از ضررهایشان ناشی از افتهای مکرر شاخص بورس، توجهشان به بازار رمزارزها معطوف شده و به بیتکوین و مانند آن پناه آوردهاند.
جالبتر اینکه بسیاری از مردم سهامهایی که با پول وامهای بانکی یا خانه و ماشین فروخته شده خریده بودند را میفروشند و به بازار رمزارزها هجوم میآورند، در حالی که این وضعیت بسیار خطرناکتر از اتفاقات ناخوشایندی است که طی ماهها و سال گذشته در بورس رخ داد و بیم آن میرود که زیانهای مردم هیجانزده بیش از گذشته شود.
رئیس انجمن بلاکچین ایران در این باره معتقد است نگاهی به تاریخچه معاملات رمزارزها نشان میدهد که بازار رمزارزها ریسکی بسیار بالاتر از بازار بورس است؛ چراکه به عنوان مثال در سال 2012 قیمت بیتکوین در یک روز 90 درصد سقوط کرد؛ یعنی قیمت 100 دلار بود و یک روزه به 10 دلار رسید. گرچه تکرار این اتفاق بعید به نظر میرسد، اما باید هوشیار بود.
سپهر محمدی میافزاید: «بازار رمزارزها بسیار پرریسکتر و خطرناکتر از بورس است. یکی از دلایل آن این است که دستکاری قیمت در بازار بورس توسط دولت جلوی آن گرفته میشود، اما در بازار رمزارز به گونهای که ایلان ماسک هم به این کار دست میزند و افراد بسیاری با استفاده از تبلیغات و سروصدا قیمتها را بالا و پایین میکنند. البته در این میان ممکن است افراد و سرمایهگذاران سود زیادی کنند اما ضرر زیادی هم متوجه آنهاست.»
محمدی میگوید: «خطر دیگر رمزارزها به نسبت به بازار بورس این است که کلاهبرداریهای بسیاری در آن صورت میگیرد. یعنی شما در بورس نمیتوانید سهامی بخرید که از اصل کلاهبرداری است؛ چراکه سازمانهای ناظر به شدت روی آنها نظارت دارند چنین چیزی امکانپذیر نیست و شاید قیمت آن سهم نزول کند و در اصل و ماهیت آن قرار نیست کلاهبرداری صورت گیرد، اما در بازار رمزارزها بسیاری از پروژهها برای کلاهبرداری آمدند و مانند میدان مین است. بنابراین کسی که در این بازار وارد شود باید با کارشناسان این حوزه مشورت و در این حوزه از نظر فنی و مسائل امنیتی را در نظر بگیرد و پس از آن ورود کند.»
رئیس انجمن بلاکچین ایران در گفتوگوی تفصیلی خود با آتیهنو به سؤالات و ابهامات دیگری که برای مردم در بازار رمزارزها برای مردم به وجود آمده، پاسخ میدهد که آن را در ادامه میخوانید.
***
رمزارزها و بازار آن را چگونه ارزیابی میکنید؟
در سطوح داراییها، انواع مختلفی از داراییها وجود دارند. یک گروه آن داراییهایی در بورس است، اما گروه دارایی جدیدی ایجاد شده که تاکنون وجود نداشتند. اینها داراییهای دیجیتال یا رمزارزها هستند، اما رمزارزها معمولاً ما را دچار اشکال میکنند که حتماً ارز هستند، در حالی که آنها در سه دستهبندی تقسیم میشوند؛ برخی از آنها ارز هستند، برخی از آنها داراییهای مثلی و برخی دیگر توکنهای یا داراییهای غیرمثلی که تنها میتوانید با استفاده از آنها یک اثر هنری را بخرید. به معنا دیگر، اینها دارایی به مفهوم سهام و مانند اینها نیست و اثر هنری بوده که مردم آنها را با استفاده از توکنهای غیرمثلی خریداری میکنند.
البته رمزارزها تقسیمبندی پیچیدهتری هم دارند، اما این تقسیمبندی سادهای بود که در قالب این گفتوگوی کوتاه میگنجد. البته انواع دیگری از دسته سوم رمزارزها وجود دارد که به عنوان مثال برخی از آنها در واقع توکنهای خدماتی است که برای دریافت خدماتی در شبکه رمزارز مورد نظر، مردم از این توکنها دریافت میکنند.
تاریخچه و چگونگی پیدایش رمزارزها از کجا آغاز شد و بر چه پایهای استوار است؟
رمزارزها بر سه ستون استوار هستند. یکی از آنها متننگار یا اوپن سورس است که این فناوری از دهه 80 کار خود را آغاز کرده و در واقع متن نرمافزاری است که همه میتوانند به آن دسترسی داشته باشند. ستون دوم فناوری رمزنگاری است که این مسأله نیز سابقه زیادی دارد و به عبارت دیگر میتوان گفت دانش رمزنگاری از دهه 90 آغاز به کار کرد و خود را نشان داد و نهایتاً ستون سوم رمزارزها، بلاکچین است.
بلاکچین یک فناوری است که محتوای دیتابیسهای قدیمی را به نحوی که بتواند در اختیار همه باشد، در دسترس عموم قرار میدهد تا همه بتوانند در آن بر اساس یک روش اجتماعی بنویسند و به همین سبب به آن فناور (BLT) یا بلاکچین اطلاق میشود. میتوان گفت این سه فناوری با هم جمع شدند و در نتیجه رمزارزها را تشکیل دادهاند.
در واقع رمزارزها یک گونه دارایی جدیدی است که در سیستم بانکی و بورس قرار ندارند و بر بستر بلاکچین و اینترنت نقلوانتقال میشوند. به بیان دیگر، میتوان گفت بلاکچین و رمزارزها اینترنت دارایی و ارزش آن به شمار میروند و چیزهایی که ارزشمند است را از طریق شبکه اینترنت به هم متصل میکنند.
چه شد که بازار رمزارزها اینقدر پررونق شد و امروز همه از آن صحبت میکنند؟
برای پاسخ به این سؤال باید به سؤال دیگری پاسخ داد که چه شد که پولها پشتوانه خود را در دنیا از دست داد و در واقع ارتباط پول با طلا از بین رفت و در نتیجه آن کشورها بدون پشتوانه شروع به چاپ پول کردند؟ این اتفاق یک قسمت این قضیه است و از سال 2002 که بیتکوین ارائه شد، بخشی از ایده رمزارز بیتکوین این بود که باید امکان چاپ بیرویه در آن نباشد؛ لذا با استفاده از فناوری متن بازی که یکی از ستونهای تکنولوژی بیتکوین به شمار میرود، امکان چاپ بیرویه آن غیرممکن شد و بر این اساس کسی نمیتواند در داخل متن بیتکوین دست ببرد و آن را به صورت بیرویه چاپ کند؛ لذا بیتکوین محدود است و تعداد آن بر اساس الگوریتم مشخصی که از سالها قبل تعیین شده فقط ماین و تولید میشود.
به عبارت دیگر، بیتکوین به یک اقتصاد مستقل از همه کشورهای جهان تبدیل شده که افرادی که برای بیتکوین و با آن کار میکنند و قیمت بیتکوین برای آنها ارزش پیدا کرده است. همچنین میتوان اینگونه فرض کرد که کشور جدیدی به نام بیتکوین به کشورهای جهان اضافه شده که تعدادی کارمند و کارگر دارد و با واحد پولی این کشور حقوق آنها پرداخت میشود. از سوی دیگر نیز کارمند و کارگرهای این کشور جدید برای استخراج بیتکوین تلاش میکنند.
ارزش این رمزارزها چگونه محاسبه میشود و آیا به تصور برخی ممکن است تحولات سیاسی و اقتصادی خاصی بر بازار رمزارزها و صعود افول آنها اثر بگذارد؟
ارزش رمزارزها را بازار تعیین میکند. یعنی ممکن است یک نفر برای خرید یک رمزارز به بازار تهران، سنگاپور، آمریکا یا هر کشور دیگری مراجعه کند، اما ارزش رمزارزها را بازار مشخص میکند؛ بخصوص کسانی که این رمزارزها را معین میکنند بر اساس قیمتهای بازار آنها را ارائه میکنند. البته این تعریف برای بیتکوین قابل قبول است؛ چراکه بسیاری از رمزارزها اساساً ماینینگی ندارند که بتوان آنها را اینگونه تعریف کرد. به عنوان مثال رمزارز تتر معادل یک دلار است و ماینینگی ندارد.
اگر بیتکوین را کشوری تلقی کنیم، اگر روزی بیتکوین به قدرتی برسد که بتواند برای ارزهای جهانی موجود تصمیم بگیرد، این سؤال برای مردم به وجود آمده که آیا این امکان وجود دارد که صاحبان قدرت و ثروت در دنیا جلوی آن را بگیرند و آن را زمینگیر کنند؟
به دلیل خاصیت و ماهیت غیرمتمرکز بودن دیگر نمیتوان جلوی پیشرفت بیتکوین را گرفت و تقریباً غیرممکن است؛ مگر اینکه کسی بیاید و ادعا کند که میتواند اینترنت را در همه جای دنیا متوقف کند. حتی اگر چنین امکانی هم وجود داشته باشد، در حال حاضر امکان جدیدی برای اجرا و انتقال بیتکوین وجود دارد که بدون اینترنت نیز کار میکند؛ یعنی شما میتوانید با استفاده از ماهوارهها و شبکههای وایفای خصوصی خانگی و انواع شبکههای مختلف بیتکوین را اجرا کنید و نقلوانتقال آن را انجام دهید. بنابراین توقف رمزارزها غیرممکن است.
هیجاناتی که اکنون در بازار وجود دارد را چگونه ارزیابی میکنید و نوسانات آن چقدر میتواند برای مردم و خطرناک باشد؟ مردمی که در گذشته بدون اطلاعات و دانش کافی به بازار سرمایه وارد شدند، برای وارد شدن به بازار رمزارزها چه کاری باید انجام دهند؟
نگاهی به تاریخچه معاملات رمزارزها نشان میدهد که بازار رمزارزها ریسکی بسیار بالاتری از بازار بورس دارند؛ چراکه به عنوان مثال در سال 2012 قیمت بیتکوین در یک روز 90 درصد سقوط کرد؛ یعنی قیمت 100 دلار بود و یک روزه به 10 دلار رسید. گرچه تکرار این اتفاق بعید به نظر میرسد، اما باید هوشیار بود که مردم آن چیزی را که میتوانند از دست بدهند بدون اینکه سطح و سبک زندگیشان عوض شود را وارد این بازار کنند. یعنی اینکه مردم اگر ماشین، خانه و امکانات رفاهی دارند و پولی را که تأثیری در زندگی آنها ندارد را برای خرید رمزارزها اختصاص دهند، اما اگر مردم بخواهند مانند بازار سرمایه ماشین و خانهشان را بفروشند و وارد این بازار کنند بهشدت به آنها هشدار میدهیم و به هیچوجه آن را توصیه نمیکنیم.
بنابراین میتوان به صراحت گفت که بازار رمزارزها بسیار پرریسکتر و خطرناکتر از بورس است. یکی از دلایل آن این است که جلوی دستکاری قیمت در بازار بورس توسط دولت گرفته میشود، اما در بازار رمزارزها به گونهای است که حتی ایلان ماسک هم به این کار دست میزند و افراد بسیاری با استفاده از تبلیغات و سروصدا قیمتها را بالا و پایین میکنند. البته در این میان ممکن است افراد و سرمایهگذاران سود زیادی هم ببرند اما ضرر و زیان زیادی هم متوجه آنهاست.
خطر دیگر رمزارزها به نسبت به بازار بورس این است که کلاهبرداریهای بسیاری در آن صورت میگیرد. یعنی شما در بورس نمیتوانید سهامی بخرید که از اصل کلاهبرداری است؛ چراکه سازمانهای ناظر به شدت روی آنها نظارت دارند و چنین چیزی امکانپذیر نیست. در واقع شاید قیمت آن سهم نزول کند، اما در اصل و ماهیت آن قرار نیست کلاهبرداری در بازار سرمایه صورت گیرد، اما در بازار رمزارزها بسیاری از پروژهها برای کلاهبرداری آمدهاند و مانند میدان مین است.
مردم چگونه باید وارد این بازار شوند که از خطرات و ریسکهایی که از منظر دستکاریهای قیمتی و خطرات امنیتی در امان باشند؟
کسی که در این بازار وارد میشود باید با کارشناسان این حوزه مشورت کند و در این حوزه مسائل فنی و امنیتی را در نظر بگیرد و پس از آن ورود کند. البته پروژههای بسیاری در بازار رمزارزها است که خلاقیت زیادی را ایجاد کرده، مشکلات بسیاری را هم حل کرده و سودهای زیادی برای صاحبان آن متصور شده است. بنابراین مردم باید با دانش کافی و مشورت با کارشناسها وارد این عرصه شوند.
همچنین مردم اگر معاملات و حجم سرمایهشان بالاست حتماً از ولتهای سختافزاری استفاده کنند. یعنی اینکه برای نقلوانتقال حجم زیادی پول به نرمافزارهای موبایلی اعتماد نکنند و حتماً از ولتها یا همان کیف پولهای سختافزاری که شبیه یک فلشمموری یا دانگل هستند، استفاده کنند. این ولتهای سختافزاری بهشدت امن هستند؛ چراکه اگر گوشی همراه زمین بخورد و از بین برود، ممکن است دیگر به آن دسترسی نداشته باشید یا آنکه اگر تلفن همراهتان ویروسی شود ممکن است پول شما را از ولتتان خارج کند.
مردم این ولتهای سختافزاری را چگونه تهیه کنند که مطمئن باشد؟
یکی از ستونهای تکنولوژی رمزارزها موضوع متن باز است؛ بنابراین ولتهایی اعتبار دارند که متنشان باز باشد، یعنی افراد مختلفی در آن ولت وارد شده باشند، آن ولت را چک و تأیید کرده باشند که آن ولت امنیت دارد و در این زمینه ولتهای سختافزاری و نرمافزاری بسیاری وجود دارد که متنباز هستند و امنیت بالایی دارند.
در حال حاضر ولتهایی که در بازار ایران وجود دارد و مرسوم هم است، ولتهای خارجی و ایرانی خوبی هم هستند و کیفیت بالایی دارند و مشکلی از نظر امنیتی ندارند که میتوان با یک جستوجو ساده در اینترنت آنها را شناخت.
در بازار رمزارزها چگونه میتوان بهترین انتخاب را انجام داد و در واقع در این بازار چگونه میتوان یک رمزارز خوب را خریداری کرد؟ آیا هنوز هم اگر یک چندهزارم بیتکوین را خریداری کنیم بهتر از خریداری یک رمزارز کوچک و به اصطلاح تازه به دوران رسیده نیست؟
مردم باید توجه کنند که در بازار رمزارزها (مانند هر پروژه دیگری که یک نفر میخواهد در آن سرمایهگذاری کند) به طمع نیفتند و هیجانی نشوند و اینگونه تحلیل نکنند که به دلیل رشد دیروز و روزهای گذشته حتماً امروز هم رشد بالایی خواهد کرد و باید حتماً به تاریخچه رمزارز توجه کنند.
همانطور که گفتم در سال 2017 بیتکوین تا حدود 20 هزار دلار بالا رفت و در سال 2018 تا نزدیک 3 هزار دلار سقوط کرد و اینها مواردی است که باید همه به آن توجه کنند. در حال حاضر بازار رمزارزها صعودی و دلچسب است اما بدون شک حمام خونی مانند آنچه در بورس داشتیم در بازار رمزارزها نیز خواهیم داشت که البته چه زمانی اتفاق خواهد افتاد، هنوز مشخص نیست.
در شرایط کنونی بیتکوین تا هشت رقم اعشار دارد و مردم اگر مایل باشند میتوانند بیتکوین تهیه کنند. برای انتخاب پروژه مناسب تنها نباید به این موضع توجه کرد که صرفاً چون رشد قیمتی داشته این کار را انجام دهند و مردم باید تیم آن را بشناسند و گذشته آنها و پروژه را بررسی کنند و با دقت و مطالعه وارد این موضوع شوند و اگر خودشان نمیتوانند از کارشناسان کمک بگیرند.
مردم این خدمات مشاورهای را چگونه میتوانند دریافت کنند؟
شرکتهایی وجود دارند که این کار را انجام میدهند. از سوی دیگر به بورس پیشنهاد دادهایم که به صورت (ETF) رمزارزها را فهرست کند تا مردم بتوانند روی رمزارزها سرمایهگذاری کنند و برای اینکه پول از سیستم کشور خارج نشود و مردم از منافع افزایش قیمت رمزارزها برخوردار باشند امکان استفاده از (ETF ) هم پیشنهاد خوبی است. البته صندوقهای سرمایهگذاری در زمینه رمزارزها هستند که پول شما را میگیرند و سرمایهگذاری میکنند اما چون هنوز وضعیت لایسنسها مشخص و شفاف نیست، بسیاری از این شرکتهای ایرانی هنوز لایسنس ندارند و طبیعتاً در این میان افراد کلاهبردار هم فراوان هستند و اعتبار آنها را باید از طریق نزدیکان، مشاورهها و سابقه شرکتها جویا شد اما ساختاری برای ردهبندی و اعتبارسنجی وجود ندارد، اما انجمن بلاکچین درباره پروژههایی که مشکوک به کلاهبرداری هستند، اطلاعرسانی میکند و پروژههایی که مطمئن باشیم کلاهبرداری هستند و برای از بین بردن منافع مردم دارند برنامهریزی میکنند، آنها را معرفی میکنیم.
آیا رمزارزها میتوانند روزی به ارز رایج دنیا تبدیل شوند؟ یعنی تا آن حد قابل ماینینگ هستند یا محدودیتهای ذاتی رمزارزهایی مانند بیتکوین مانع از آن خواهد شد؟
نمیتوان در افقی کوتاهمدت و به این زودی این موضوع را متصور بود که رمزارزها جایگزین پول کشورها شوند، اما اتفاقی که میافتد این است که تعداد بسیار زیادی پول خصوصی ایجاد میشود. بر اساس کتب و مقالات اقتصادی پول خصوصی پولی است که شرکتها و سازمانهای مختلف برای مصرفکنندگان تولید میکنند و خودشان در اکوسیستمی که در آن قرار دارند، ارزش قائل هستند و تعداد بسیار زیادی از آنها در آینده ایجاد خواهد شد و این پولهای خصوصی در کنار ارز کشورهای مختلف به وجود خواهد آمد، اما به نظر نمیرسد که حداقل در در یک دهه آینده پول کشوری به خاطر رمزارزها از بین برود؛ اما پول خصوصی بسیاری به وجود خواهد آمد که شرکتهای بزرگ و صنایع مهم برای کسانی که از محصولات و خدماتشان استفاده میکنند، عرضه خواهند شد.
بعضاً مردم این سؤال برایشان به وجود میآید که این حجم از کارمزدهایی که در ایران برای نقلوانتقال رمزارزهای مختلف از آنها دریافت میشود، بسیار بیش از کارمزدهایی است که به عنوان مثال با استفاده از یک حساب بینالمللی از آنها کسر میشود و بعضاً تا حدود 20 درصد هم میرسد. آیا این کارمزدها منطقی به نظر میرسند یا اینکه برخی صرافیهای ایرانی زیادهخواهی میکنند؟
این کارمزدها قطعاً در این اعداد و ارقام نیست، اما از نگاهی و روش دیگری باید به این مسأله توجه کرد که با افزایش قیمت یک رمزارز - مانند بیتکوین - هزینه تراکنش آن نیز بالاتر رفته است. یعنی اینکه اگر قبلاً یک بیتکوین جابهجا میکردید و هزینه آن 2 هزار ساتوشی بود و قیمت آن قابل اغماض بود، الان اون چند ساتوشی کم به دلیل افزایش قیمت بیتکوین هزینه تراکنش هم بیشتر شده، اما به صورت درصدی محاسبه نمیشود و هزینه تراکنش برای خرید یک میلیون یا چند 10 میلیون بیتکوین یکی است.
هزینه تراکنش در بایننس هم برای برداشت هزینه تراکنش را دریافت میکنند. در این حد که20 درصد بوده باید بررسی شود و عمومیت ندارد و صرافیهای ایرانی بسیار خوبی با تکنولوژی بسیار بالایی داریم. ما در حال تلاش هستیم تا امنیت اینها بیشتر شود و در بسیاری از موارد کارمزدشان کمتر از صرافیهای خارجی است، اما اگر کسی شاهد دریافت چنین کامزدهایی است باید بررسی کند و دلیل آن را متوجه شود. شاید صرافی مورد نظر معتبر نیست و دست به تخلف میزند. نمیتوان به سادگی در این زمینه اظهار نظر کرد؛ چراکه هزینه نقلوانتقال تقریباً در همه رمزارزها درصدی نیست یک عدد ثابازار رمزارزها که در این روزها بیتکوین بر آن پادشاهی میکند، مدتهاست در دنیا هر روز با رونق و البته افتوخیزهای بسیاری مواجه میشود. در این میان، بسیاری را به عرش برده و بسیاری را به خاک سیاه نشانده است. این روزها ایرانیها نیز مانند مردم دیگر کشورهای جهان با هیجانات قیمتی و معاملات رمزارزها و کوینهای مختلف مواجه شده و بخشی به آن هجوم آوردهاند که از نظر کارشناسان این رفتار به هیچوجه توصیه نمیشود؛ چراکه بازار رمزارزها بسیار بیشتر از بورس با مخاطرات و ریسک مواجه بوده و مانند میدان مینی پرسود است که مردم باید با هشیاری و دانش بالا به این بازار وارد شوند.
سرمایههای سرگردانی که در پی یافتن راهی برای رهایی از تبعات تورم هستند، پیش از این در بازار مسکن، طلا، سکه و ارز جا خوش کرده بودند اما حالا بورس و بازار رمزارزها به عنوان بازارهای مالی نوین مرجع جذب سرمایهها بودهاند. بر این اساس، اما ریزش بورس و تغییر شرایط در سایر بازارها سبب شده تا بازار رمزارزها بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
کارشناسان معتقدند در این میان بعضی سرمایههایی به سمت بازارهایی سوق مییابند که متشکل است و قاعده و قانون و آییننامهای دارد و سرمایهگذاران از این مجموع قوانین تبعیت میکنند و یا بعضی از بازارها ممکن است هیچ قانونی نداشته و خودالتزام باشند؛ زیرا گاهی اوقات مشاهده میشود در برخی بازارها مانند ارز، زمانی که تلاطمی ایجاد میشود، هیچ سقف و کفی برای آن وجود ندارد. در حال حاضر شرایط بازار رمزارزها نیز این چنین است و هیچ کف و سقفی در این بازار وجود ندارد؛ اما در مقابل در بازار سرمایه سقف و کفی مشخص شده و این بازار هر روز دستخوش نوسانات، تغییرات آییننامهها و مقررات و... میشود و طبیعتاً سرمایهگذاران را به ستوه آورده و از این تغییرات روزمره خسته میکند؛ لذا مردم به سمت بازاری حرکت میکنند که تا حدودی آزادتر و راحتتر بتوانند کار خود را چه با سود و چه با زیان انجام دهند.
اما نکته خطرناک ماجرا اینجاست که رفتاری که این روزها از مردم در بازار رمزارزها سر میزند دقیقاً مشابه همان واکنشی است که به سوددهی بازار سرمایه در سال گذشته نشان دادند. امروزه بسیاری از مردم در پی خسته شدن از ضررهایشان ناشی از افتهای مکرر شاخص بورس، توجهشان به بازار رمزارزها معطوف شده و به بیتکوین و مانند آن پناه آوردهاند.
جالبتر اینکه بسیاری از مردم سهامهایی که با پول وامهای بانکی یا خانه و ماشین فروخته شده خریده بودند را میفروشند و به بازار رمزارزها هجوم میآورند، در حالی که این وضعیت بسیار خطرناکتر از اتفاقات ناخوشایندی است که طی ماهها و سال گذشته در بورس رخ داد و بیم آن میرود که زیانهای مردم هیجانزده بیش از گذشته شود.
رئیس انجمن بلاکچین ایران در این باره معتقد است نگاهی به تاریخچه معاملات رمزارزها نشان میدهد که بازار رمزارزها ریسکی بسیار بالاتر از بازار بورس است؛ چراکه به عنوان مثال در سال 2012 قیمت بیتکوین در یک روز 90 درصد سقوط کرد؛ یعنی قیمت 100 دلار بود و یک روزه به 10 دلار رسید. گرچه تکرار این اتفاق بعید به نظر میرسد، اما باید هوشیار بود.
سپهر محمدی میافزاید: «بازار رمزارزها بسیار پرریسکتر و خطرناکتر از بورس است. یکی از دلایل آن این است که دستکاری قیمت در بازار بورس توسط دولت جلوی آن گرفته میشود، اما در بازار رمزارز به گونهای که ایلان ماسک هم به این کار دست میزند و افراد بسیاری با استفاده از تبلیغات و سروصدا قیمتها را بالا و پایین میکنند. البته در این میان ممکن است افراد و سرمایهگذاران سود زیادی کنند اما ضرر زیادی هم متوجه آنهاست.»
محمدی میگوید: «خطر دیگر رمزارزها به نسبت به بازار بورس این است که کلاهبرداریهای بسیاری در آن صورت میگیرد. یعنی شما در بورس نمیتوانید سهامی بخرید که از اصل کلاهبرداری است؛ چراکه سازمانهای ناظر به شدت روی آنها نظارت دارند چنین چیزی امکانپذیر نیست و شاید قیمت آن سهم نزول کند و در اصل و ماهیت آن قرار نیست کلاهبرداری صورت گیرد، اما در بازار رمزارزها بسیاری از پروژهها برای کلاهبرداری آمدند و مانند میدان مین است. بنابراین کسی که در این بازار وارد شود باید با کارشناسان این حوزه مشورت و در این حوزه از نظر فنی و مسائل امنیتی را در نظر بگیرد و پس از آن ورود کند.»
رئیس انجمن بلاکچین ایران در گفتوگوی تفصیلی خود با آتیهنو به سؤالات و ابهامات دیگری که برای مردم در بازار رمزارزها برای مردم به وجود آمده، پاسخ میدهد که آن را در ادامه میخوانید.
***
رمزارزها و بازار آن را چگونه ارزیابی میکنید؟
در سطوح داراییها، انواع مختلفی از داراییها وجود دارند. یک گروه آن داراییهایی در بورس است، اما گروه دارایی جدیدی ایجاد شده که تاکنون وجود نداشتند. اینها داراییهای دیجیتال یا رمزارزها هستند، اما رمزارزها معمولاً ما را دچار اشکال میکنند که حتماً ارز هستند، در حالی که آنها در سه دستهبندی تقسیم میشوند؛ برخی از آنها ارز هستند، برخی از آنها داراییهای مثلی و برخی دیگر توکنهای یا داراییهای غیرمثلی که تنها میتوانید با استفاده از آنها یک اثر هنری را بخرید. به معنا دیگر، اینها دارایی به مفهوم سهام و مانند اینها نیست و اثر هنری بوده که مردم آنها را با استفاده از توکنهای غیرمثلی خریداری میکنند.
البته رمزارزها تقسیمبندی پیچیدهتری هم دارند، اما این تقسیمبندی سادهای بود که در قالب این گفتوگوی کوتاه میگنجد. البته انواع دیگری از دسته سوم رمزارزها وجود دارد که به عنوان مثال برخی از آنها در واقع توکنهای خدماتی است که برای دریافت خدماتی در شبکه رمزارز مورد نظر، مردم از این توکنها دریافت میکنند.
تاریخچه و چگونگی پیدایش رمزارزها از کجا آغاز شد و بر چه پایهای استوار است؟
رمزارزها بر سه ستون استوار هستند. یکی از آنها متننگار یا اوپن سورس است که این فناوری از دهه 80 کار خود را آغاز کرده و در واقع متن نرمافزاری است که همه میتوانند به آن دسترسی داشته باشند. ستون دوم فناوری رمزنگاری است که این مسأله نیز سابقه زیادی دارد و به عبارت دیگر میتوان گفت دانش رمزنگاری از دهه 90 آغاز به کار کرد و خود را نشان داد و نهایتاً ستون سوم رمزارزها، بلاکچین است.
بلاکچین یک فناوری است که محتوای دیتابیسهای قدیمی را به نحوی که بتواند در اختیار همه باشد، در دسترس عموم قرار میدهد تا همه بتوانند در آن بر اساس یک روش اجتماعی بنویسند و به همین سبب به آن فناور (BLT) یا بلاکچین اطلاق میشود. میتوان گفت این سه فناوری با هم جمع شدند و در نتیجه رمزارزها را تشکیل دادهاند.
در واقع رمزارزها یک گونه دارایی جدیدی است که در سیستم بانکی و بورس قرار ندارند و بر بستر بلاکچین و اینترنت نقلوانتقال میشوند. به بیان دیگر، میتوان گفت بلاکچین و رمزارزها اینترنت دارایی و ارزش آن به شمار میروند و چیزهایی که ارزشمند است را از طریق شبکه اینترنت به هم متصل میکنند.
چه شد که بازار رمزارزها اینقدر پررونق شد و امروز همه از آن صحبت میکنند؟
برای پاسخ به این سؤال باید به سؤال دیگری پاسخ داد که چه شد که پولها پشتوانه خود را در دنیا از دست داد و در واقع ارتباط پول با طلا از بین رفت و در نتیجه آن کشورها بدون پشتوانه شروع به چاپ پول کردند؟ این اتفاق یک قسمت این قضیه است و از سال 2002 که بیتکوین ارائه شد، بخشی از ایده رمزارز بیتکوین این بود که باید امکان چاپ بیرویه در آن نباشد؛ لذا با استفاده از فناوری متن بازی که یکی از ستونهای تکنولوژی بیتکوین به شمار میرود، امکان چاپ بیرویه آن غیرممکن شد و بر این اساس کسی نمیتواند در داخل متن بیتکوین دست ببرد و آن را به صورت بیرویه چاپ کند؛ لذا بیتکوین محدود است و تعداد آن بر اساس الگوریتم مشخصی که از سالها قبل تعیین شده فقط ماین و تولید میشود.
به عبارت دیگر، بیتکوین به یک اقتصاد مستقل از همه کشورهای جهان تبدیل شده که افرادی که برای بیتکوین و با آن کار میکنند و قیمت بیتکوین برای آنها ارزش پیدا کرده است. همچنین میتوان اینگونه فرض کرد که کشور جدیدی به نام بیتکوین به کشورهای جهان اضافه شده که تعدادی کارمند و کارگر دارد و با واحد پولی این کشور حقوق آنها پرداخت میشود. از سوی دیگر نیز کارمند و کارگرهای این کشور جدید برای استخراج بیتکوین تلاش میکنند.
ارزش این رمزارزها چگونه محاسبه میشود و آیا به تصور برخی ممکن است تحولات سیاسی و اقتصادی خاصی بر بازار رمزارزها و صعود افول آنها اثر بگذارد؟
ارزش رمزارزها را بازار تعیین میکند. یعنی ممکن است یک نفر برای خرید یک رمزارز به بازار تهران، سنگاپور، آمریکا یا هر کشور دیگری مراجعه کند، اما ارزش رمزارزها را بازار مشخص میکند؛ بخصوص کسانی که این رمزارزها را معین میکنند بر اساس قیمتهای بازار آنها را ارائه میکنند. البته این تعریف برای بیتکوین قابل قبول است؛ چراکه بسیاری از رمزارزها اساساً ماینینگی ندارند که بتوان آنها را اینگونه تعریف کرد. به عنوان مثال رمزارز تتر معادل یک دلار است و ماینینگی ندارد.
اگر بیتکوین را کشوری تلقی کنیم، اگر روزی بیتکوین به قدرتی برسد که بتواند برای ارزهای جهانی موجود تصمیم بگیرد، این سؤال برای مردم به وجود آمده که آیا این امکان وجود دارد که صاحبان قدرت و ثروت در دنیا جلوی آن را بگیرند و آن را زمینگیر کنند؟
به دلیل خاصیت و ماهیت غیرمتمرکز بودن دیگر نمیتوان جلوی پیشرفت بیتکوین را گرفت و تقریباً غیرممکن است؛ مگر اینکه کسی بیاید و ادعا کند که میتواند اینترنت را در همه جای دنیا متوقف کند. حتی اگر چنین امکانی هم وجود داشته باشد، در حال حاضر امکان جدیدی برای اجرا و انتقال بیتکوین وجود دارد که بدون اینترنت نیز کار میکند؛ یعنی شما میتوانید با استفاده از ماهوارهها و شبکههای وایفای خصوصی خانگی و انواع شبکههای مختلف بیتکوین را اجرا کنید و نقلوانتقال آن را انجام دهید. بنابراین توقف رمزارزها غیرممکن است.
هیجاناتی که اکنون در بازار وجود دارد را چگونه ارزیابی میکنید و نوسانات آن چقدر میتواند برای مردم و خطرناک باشد؟ مردمی که در گذشته بدون اطلاعات و دانش کافی به بازار سرمایه وارد شدند، برای وارد شدن به بازار رمزارزها چه کاری باید انجام دهند؟
نگاهی به تاریخچه معاملات رمزارزها نشان میدهد که بازار رمزارزها ریسکی بسیار بالاتری از بازار بورس دارند؛ چراکه به عنوان مثال در سال 2012 قیمت بیتکوین در یک روز 90 درصد سقوط کرد؛ یعنی قیمت 100 دلار بود و یک روزه به 10 دلار رسید. گرچه تکرار این اتفاق بعید به نظر میرسد، اما باید هوشیار بود که مردم آن چیزی را که میتوانند از دست بدهند بدون اینکه سطح و سبک زندگیشان عوض شود را وارد این بازار کنند. یعنی اینکه مردم اگر ماشین، خانه و امکانات رفاهی دارند و پولی را که تأثیری در زندگی آنها ندارد را برای خرید رمزارزها اختصاص دهند، اما اگر مردم بخواهند مانند بازار سرمایه ماشین و خانهشان را بفروشند و وارد این بازار کنند بهشدت به آنها هشدار میدهیم و به هیچوجه آن را توصیه نمیکنیم.
بنابراین میتوان به صراحت گفت که بازار رمزارزها بسیار پرریسکتر و خطرناکتر از بورس است. یکی از دلایل آن این است که جلوی دستکاری قیمت در بازار بورس توسط دولت گرفته میشود، اما در بازار رمزارزها به گونهای است که حتی ایلان ماسک هم به این کار دست میزند و افراد بسیاری با استفاده از تبلیغات و سروصدا قیمتها را بالا و پایین میکنند. البته در این میان ممکن است افراد و سرمایهگذاران سود زیادی هم ببرند اما ضرر و زیان زیادی هم متوجه آنهاست.
خطر دیگر رمزارزها به نسبت به بازار بورس این است که کلاهبرداریهای بسیاری در آن صورت میگیرد. یعنی شما در بورس نمیتوانید سهامی بخرید که از اصل کلاهبرداری است؛ چراکه سازمانهای ناظر به شدت روی آنها نظارت دارند و چنین چیزی امکانپذیر نیست. در واقع شاید قیمت آن سهم نزول کند، اما در اصل و ماهیت آن قرار نیست کلاهبرداری در بازار سرمایه صورت گیرد، اما در بازار رمزارزها بسیاری از پروژهها برای کلاهبرداری آمدهاند و مانند میدان مین است.
مردم چگونه باید وارد این بازار شوند که از خطرات و ریسکهایی که از منظر دستکاریهای قیمتی و خطرات امنیتی در امان باشند؟
کسی که در این بازار وارد میشود باید با کارشناسان این حوزه مشورت کند و در این حوزه مسائل فنی و امنیتی را در نظر بگیرد و پس از آن ورود کند. البته پروژههای بسیاری در بازار رمزارزها است که خلاقیت زیادی را ایجاد کرده، مشکلات بسیاری را هم حل کرده و سودهای زیادی برای صاحبان آن متصور شده است. بنابراین مردم باید با دانش کافی و مشورت با کارشناسها وارد این عرصه شوند.
همچنین مردم اگر معاملات و حجم سرمایهشان بالاست حتماً از ولتهای سختافزاری استفاده کنند. یعنی اینکه برای نقلوانتقال حجم زیادی پول به نرمافزارهای موبایلی اعتماد نکنند و حتماً از ولتها یا همان کیف پولهای سختافزاری که شبیه یک فلشمموری یا دانگل هستند، استفاده کنند. این ولتهای سختافزاری بهشدت امن هستند؛ چراکه اگر گوشی همراه زمین بخورد و از بین برود، ممکن است دیگر به آن دسترسی نداشته باشید یا آنکه اگر تلفن همراهتان ویروسی شود ممکن است پول شما را از ولتتان خارج کند.
مردم این ولتهای سختافزاری را چگونه تهیه کنند که مطمئن باشد؟
یکی از ستونهای تکنولوژی رمزارزها موضوع متن باز است؛ بنابراین ولتهایی اعتبار دارند که متنشان باز باشد، یعنی افراد مختلفی در آن ولت وارد شده باشند، آن ولت را چک و تأیید کرده باشند که آن ولت امنیت دارد و در این زمینه ولتهای سختافزاری و نرمافزاری بسیاری وجود دارد که متنباز هستند و امنیت بالایی دارند.
در حال حاضر ولتهایی که در بازار ایران وجود دارد و مرسوم هم است، ولتهای خارجی و ایرانی خوبی هم هستند و کیفیت بالایی دارند و مشکلی از نظر امنیتی ندارند که میتوان با یک جستوجو ساده در اینترنت آنها را شناخت.
در بازار رمزارزها چگونه میتوان بهترین انتخاب را انجام داد و در واقع در این بازار چگونه میتوان یک رمزارز خوب را خریداری کرد؟ آیا هنوز هم اگر یک چندهزارم بیتکوین را خریداری کنیم بهتر از خریداری یک رمزارز کوچک و به اصطلاح تازه به دوران رسیده نیست؟
مردم باید توجه کنند که در بازار رمزارزها (مانند هر پروژه دیگری که یک نفر میخواهد در آن سرمایهگذاری کند) به طمع نیفتند و هیجانی نشوند و اینگونه تحلیل نکنند که به دلیل رشد دیروز و روزهای گذشته حتماً امروز هم رشد بالایی خواهد کرد و باید حتماً به تاریخچه رمزارز توجه کنند.
همانطور که گفتم در سال 2017 بیتکوین تا حدود 20 هزار دلار بالا رفت و در سال 2018 تا نزدیک 3 هزار دلار سقوط کرد و اینها مواردی است که باید همه به آن توجه کنند. در حال حاضر بازار رمزارزها صعودی و دلچسب است اما بدون شک حمام خونی مانند آنچه در بورس داشتیم در بازار رمزارزها نیز خواهیم داشت که البته چه زمانی اتفاق خواهد افتاد، هنوز مشخص نیست.
در شرایط کنونی بیتکوین تا هشت رقم اعشار دارد و مردم اگر مایل باشند میتوانند بیتکوین تهیه کنند. برای انتخاب پروژه مناسب تنها نباید به این موضع توجه کرد که صرفاً چون رشد قیمتی داشته این کار را انجام دهند و مردم باید تیم آن را بشناسند و گذشته آنها و پروژه را بررسی کنند و با دقت و مطالعه وارد این موضوع شوند و اگر خودشان نمیتوانند از کارشناسان کمک بگیرند.
مردم این خدمات مشاورهای را چگونه میتوانند دریافت کنند؟
شرکتهایی وجود دارند که این کار را انجام میدهند. از سوی دیگر به بورس پیشنهاد دادهایم که به صورت (ETF) رمزارزها را فهرست کند تا مردم بتوانند روی رمزارزها سرمایهگذاری کنند و برای اینکه پول از سیستم کشور خارج نشود و مردم از منافع افزایش قیمت رمزارزها برخوردار باشند امکان استفاده از (ETF ) هم پیشنهاد خوبی است. البته صندوقهای سرمایهگذاری در زمینه رمزارزها هستند که پول شما را میگیرند و سرمایهگذاری میکنند اما چون هنوز وضعیت لایسنسها مشخص و شفاف نیست، بسیاری از این شرکتهای ایرانی هنوز لایسنس ندارند و طبیعتاً در این میان افراد کلاهبردار هم فراوان هستند و اعتبار آنها را باید از طریق نزدیکان، مشاورهها و سابقه شرکتها جویا شد اما ساختاری برای ردهبندی و اعتبارسنجی وجود ندارد، اما انجمن بلاکچین درباره پروژههایی که مشکوک به کلاهبرداری هستند، اطلاعرسانی میکند و پروژههایی که مطمئن باشیم کلاهبرداری هستند و برای از بین بردن منافع مردم دارند برنامهریزی میکنند، آنها را معرفی میکنیم.
آیا رمزارزها میتوانند روزی به ارز رایج دنیا تبدیل شوند؟ یعنی تا آن حد قابل ماینینگ هستند یا محدودیتهای ذاتی رمزارزهایی مانند بیتکوین مانع از آن خواهد شد؟
نمیتوان در افقی کوتاهمدت و به این زودی این موضوع را متصور بود که رمزارزها جایگزین پول کشورها شوند، اما اتفاقی که میافتد این است که تعداد بسیار زیادی پول خصوصی ایجاد میشود. بر اساس کتب و مقالات اقتصادی پول خصوصی پولی است که شرکتها و سازمانهای مختلف برای مصرفکنندگان تولید میکنند و خودشان در اکوسیستمی که در آن قرار دارند، ارزش قائل هستند و تعداد بسیار زیادی از آنها در آینده ایجاد خواهد شد و این پولهای خصوصی در کنار ارز کشورهای مختلف به وجود خواهد آمد، اما به نظر نمیرسد که حداقل در در یک دهه آینده پول کشوری به خاطر رمزارزها از بین برود؛ اما پول خصوصی بسیاری به وجود خواهد آمد که شرکتهای بزرگ و صنایع مهم برای کسانی که از محصولات و خدماتشان استفاده میکنند، عرضه خواهند شد.
بعضاً مردم این سؤال برایشان به وجود میآید که این حجم از کارمزدهایی که در ایران برای نقلوانتقال رمزارزهای مختلف از آنها دریافت میشود، بسیار بیش از کارمزدهایی است که به عنوان مثال با استفاده از یک حساب بینالمللی از آنها کسر میشود و بعضاً تا حدود 20 درصد هم میرسد. آیا این کارمزدها منطقی به نظر میرسند یا اینکه برخی صرافیهای ایرانی زیادهخواهی میکنند؟
این کارمزدها قطعاً در این اعداد و ارقام نیست، اما از نگاهی و روش دیگری باید به این مسأله توجه کرد که با افزایش قیمت یک رمزارز - مانند بیتکوین - هزینه تراکنش آن نیز بالاتر رفته است. یعنی اینکه اگر قبلاً یک بیتکوین جابهجا میکردید و هزینه آن 2 هزار ساتوشی بود و قیمت آن قابل اغماض بود، الان اون چند ساتوشی کم به دلیل افزایش قیمت بیتکوین هزینه تراکنش هم بیشتر شده، اما به صورت درصدی محاسبه نمیشود و هزینه تراکنش برای خرید یک میلیون یا چند 10 میلیون بیتکوین یکی است.
هزینه تراکنش در بایننس هم برای برداشت هزینه تراکنش را دریافت میکنند. در این حد که20 درصد بوده باید بررسی شود و عمومیت ندارد و صرافیهای ایرانی بسیار خوبی با تکنولوژی بسیار بالایی داریم. ما در حال تلاش هستیم تا امنیت اینها بیشتر شود و در بسیاری از موارد کارمزدشان کمتر از صرافیهای خارجی است، اما اگر کسی شاهد دریافت چنین کامزدهایی است باید بررسی کند و دلیل آن را متوجه شود. شاید صرافی مورد نظر معتبر نیست و دست به تخلف میزند. نمیتوان به سادگی در این زمینه اظهار نظر کرد؛ چراکه هزینه نقلوانتقال تقریباً در همه رمزارزها درصدی نیست یک عدد ثا