گفتوگو با مدیرکل دفتر توسعه کارآفرینی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
راهکارهای رفع موانع تولید و توسعه کارآفرینی چیست؟
اهمیت موضوع شعار سال 1400 مبنی بر «تولید، پشتیبانیها و مانعزداییها» که توسط مقام معظم رهبری اعلام شد و تأکیدات مکرر ایشان در حوزههای تولید و مباحث اقتصادی در سالهای اخیر نشان از اهمیت شرایط کشور در این مباحث و ضرورت توجه و تمرکز دولتها بر مباحث اقتصادی کشور بخصوص موضوعات پیرامون حوزه تولید دارد. ضرورت توجه به شعار سال از یک طرف وظیفه دولتها را در حوزههای اقتصادی و تولید و زمینهسازی و آمادهسازی بستر تولید بیشتر میکند و از طرفی حتی وظایفی را بر دیگر قوا در این حوزه و تعامل با دولتها در راستای تحقق شرایط مناسب حوزه تولید، مترتب خواهد کرد. البته بدون تردید پشتیبانیها و مانعزدایی از ایجاد و ادامه تولید و نگاه به مسائل کارآفرینی در بخشهای سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال و نهایتاً تولید با نگاه کلان و بلندمدت دولتها و تعامل با سرمایهگذاران و کارآفرینان گره خورده است و در صورت ایجاد شرایط مناسب حوزه تولید است که وظیفه کارآفرینان، سرمایهگذاران، کارفرمایان و نهایتاً نیروی کار در ادامه امر تولید نمایان میشود. مجموعه شرایط مورد نیاز کارآفرینی بدون دغدغه و جلب نظر سرمایهگذاران و خلاقان حوزه کسبوکار در صورت فراهم شدن، عاملی در راستای حرکت بر ریل کارآفرینی و نهایتاً تولید و توسعه همهجانبه کشور است. با نگاه به شعار سال مبنی بر تولید، پشتیبانیها و مانعزدایی و ارتباط اثربخش حوزه کارآفرینی، گفتوگویی داشتهایم با رحیم سرهنگی، مدیرکل دفتر توسعه کارآفرینی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و نظرات او را در قالب کارآفرینی اثربخش و شرایط ایجاد آن، جایگاه ایران در شاخص سهولت ایجاد کسبوکار، قوانین موانع تولید و چالشهای حوزه کارآفرینی، شرایط جذب سرمایهگذاری در کسبوکارها، مشکلات و موانع فعالیت استارتآپ و نهایتاً برنامههای دفتر توسعه کارآفرینی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در سال 1400 جویا شدیم.
احسان احمدی
موانع بزرگ تولید در حوزه بوروکراسی اداری است
مدیرکل دفتر توسعه کارآفرینی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در آغاز گفتوگو با تأکید بر اهمیت مسائل اقتصادی و تولید مطرح شده از طرف رهبری انقلاب به حوزه موانع تولید ورود کرده و گفت: «اهمیت موضوعات اقتصادی در کشور به گونهای است که شعار سال 1400 هم به مانند شعارهای انتخاب شده توسط مقام معظم رهبری در سالهای گذشته مبنای تولید و اقتصاد دارد. باید به این نکته اشارهای داشته باشیم که دغدغه اول نظام جمهوری اسلامی و همچنین مردم مسائل اقتصادی است.»
رحیم سرهنگی با اشاره به اینکه گام نخست در توجه و تمرکز بر شرایط اقتصادی کشور، بحث تولید، پشتیبانیها و مانعزداییها است (و در کشورهای مختلف برای راهاندازی حداقلی کسبوکار موانع شناخته شدهای وجود دارد) اما در کشور ما بخش بزرگی از این موانع همچنان در قالب بوروکراسی اداری قابل اشاره است، تصریح کرد: «در همین ارتباط میتوان شاخص «سهولت کسبوکار» را در جهان مثال زد که نشاندهنده این است که کشورها تا چه میزان بستر مناسبی برای کسبوکار هستند. البته وضعیت کشور ما در این شاخص در سالهای مختلف رتبههایی از رده 120 تا 128 را در سطح جهان داشتهایم و تغییر محسوسی در طول سالها در این زمینه در کشور ایجاد نشده است.»
این موضوع یک شاخص تجاری است و نشان از وجود بسترهای مناسب برای سرمایهگذاری در حوزه کسبوکار در کشورها دارد، اما در کشور ما شرایط مناسبی ندارد و این نشان میدهد که روالی در قوانین و مقررات و حتی قوانین نانوشته و هنجارهای تجاری وجود دارد که مانع ایجاد شرایط و وضعیت مناسب ما در این شاخص است.
وی بیان میکند، در همین زمینه شاید قابل توجه باشد که متوسط راه اندزی کسبوکار در ایران 72.5 روز است و این شاخص در برخی کشورهای همسایه شمالی یا حاشیه دریای خزر بسیار بهتر است. به عنوان مثال این شاخص در کشور گرجستان سه روز به ثبت رسیده و این کشور در شاخص مذکور رتبه ششم جهان را در اختیار دارد و این معنای تغییر نظامهای مرتبط با حوزه کسبوکار و اصلاحات اقتصادی در این کشور است و شاید بتوان با این اوصاف از این کشور به عنوان بهشت سرمایهگذاری اروپاییها و حتی ایرانیان نام برد.
اگر شرایط بهتری را در شاخص سهولت کسبوکار در کشور در اختیار داشتیم، کشور ما حتماً محل مناسبی برای سرمایهگذاری شیعیان عراق، شیعیان کویت و حاشیهنشینان خلیجفارس بود و شرکتهای بزرگ ترکیهای، چینی و یا روسیهای در آن صورت علاقمند به راهاندازی کسبوکار و سرمایهگذاری در بخشهای مختلف در ایران بودند. این میتوانست عاملی در توسعه کشور باشد، اما باید در نظر داشت که با توجه به قوانین مختلف و موانع راهاندازی کسبوکار و تولید، کشور ما نه تنها نتوانست محل مناسبی در راستای جذب سرمایهها در منطقه باشد، بلکه بخشی از سرمایههای داخلی نیز به سمت دیگر کشورها سرازیر شده است.
نزدیکی دولت و بخش خصوصی؛ عامل رشد تولید
سرهنگی در حوزه شناسایی و رفع چالشهای حوزه تولید پرسشی را مطرح کرده و میگوید: «سؤال اینجا است که برای شناسایی چالشها و موانع و مانعزدایی چه باید کرد تا بتوانیم درصدد رفع چالشی باشیم که سالها است با آن در کشور دست به گریبان هستیم؟ اتفاقاً مهمترین بحث در شناسایی موانع و مانعزدایی و اینکه چه پشتیبانی دقیقی در این حوزه صورت میتواند عامل رشد تولید و کسبوکار باشد، نزدیکی میان بخش خصوصی و دولتی است.»
به عقیده وی قطعاً رفع موانع و چالشهای حوزه تولید از درون جلسات دولتی بیرون نمیآید و صرفاً خروجی جلسات بخش خصوصی و دولت خواهد بود؛ چراکه کسی که قانونگذار حوزه است باید به درستی اشراف بر حوزه کسبوکار داشته باشد آن کسی نیز جز کارآفرین حوزه کسبوکار و در واقع کسی که در فضای کسبوکار در حال فعالیت است. وی در همین زمینه کشورهای شرق آسیا را مثال میزند و میگوید: «به عنوان مثال در ژاپن و کره جنوبی یکسری میزها تحت عنوان میز مشورت وجود دارد که بخش خصوصی و دولت در حوزههای مخلف صنعت در آن به گفتوگو، تبادل نظر و چارهجویی برای مسائل میپردازند و خروجی آن جلسات، قوانین و آییننامههای مترتب بر صنعت است. در دنیا این موضوع به یک قانون نانوشته تبدیل شده است که هر اندازه بخش خصوصی و دولتی در هر حوزه صنعتی به هم نزدیکتر بوده و درک مشخص و هماهنگی از یک موضوع داشته باشند، قوانین و آییننامههایی که بر یک موضوع وضع میشود، قوانین اثرگذارتری هستند و این به دلیل اهداف مشترک دولت و بخش خصوصی است.»
تحقق شعار سال و کارآفرینی 2 روی یک سکه
مدیرکل دفتر توسعه کارآفرینی وزارت تعاون در ادامه عنوان میکند: «بنابراین میتوان نتیجهگیری کرد که تحقق شعار سال و توسعه کارآفرینی دوروی یک سکه هستند و البته توسعه کارآفرینی در واقع یک محیط بزرگتری است که بخشی از آن مانعزداییها و پشتیبانیها است. کشورهای مختلف در سیاستهای توسعه کارآفرینی سه کار را انجام میدهند، اول بحث آموزشهای کارآفرینی است، به معنای تربیت نیروی باکیفیت خلاق برای کشور و دیگری ایجاد یک اکوسیستم کارآمد برای کارآفرینی و سومین موضوع پشتیبانی از کارآفرینان پیشرو، نوآور و خطشکن است. ارتقاء سیستم کارآفرینی و پشتیبانی از کسبوکارهای پیشرو موضوعی است که توسط شعار سال پوشش داده میشود و این به معنای نزدیکی شعار سال مبنی بر تولید، مانعزداییها و پشتیبانیها با موضوع توسعه کسبوکار در جهان دارد.