علم روانشناسی، سوگ را واکنش‌های عاطفی و احساسات ناشی از مرگ و فقدان عزیزان که شامل فرایندهای فیزیولوژیکی و روانی است، تعریف می‌کند. غم، ‌احساس گناه، پشیمانی، خشم و حسرت از شایع‌ترین واکنش‌های انسان نسبت به پدیده سوگ محسوب می‌شود؛ اما مراحل سوگواری مرگ عزیزان چگونه است و چطور می‌توان از این مرحله به سلامت عبور کرد؟

 

سوگواری ترتیب و آداب خاصی ندارد

سوگواری معمولا برای بیشتر افراد رخ می‌دهد، اما به این معنا نیست که همه مراحل را به یک شکل انجام می‌دهند. علائم و مراحل سوگ حالت‌هایی است که فرد سوگوار به لحاظ روانشناختی آن را تجربه می‌کند. 

 

 انکار 

فرد داغ‌دیده که یکی از عزیزانش را از دست داده در اولین مواجهه با این رویداد وارد مرحله انکار می‌شود. یعنی منکر همه چیز می‌شود و مرگ عزیزش را باور نمی‌کند. حتی ممکن است در مراسم سوگواری او حاضر نشود یا حتی طبق رسومات لباس مخصوص عزاداری را نپوشد و... روانشناسان معتقدند همه این نشانه‌ها یعنی فرد در مرحله انکار است.

 

خشم

فرد داغ‌دیده ممکن است دچار خشم و پرخاشگری هم شود. چون مدام از خودش می‌پرسد چرا او باید این داغ را تحمل کند. او در پذیرش خبر مرگ عزیزش مشکل دارد و حتی دیگران را نیز مقصر می‌داند. دنبال دلیل مرگ می‌گردد و حتی ممکن است پای شکایت از بیمارستان و پزشک و حتی نزدیکان فرد را نیز به میان بکشد.

 

 افسردگی 

افسردگی ناشی از اندوه شدید که فرد سوگوار تحمل می‌کند باعث می‌شود روند زندگی او با اختلال همراه شود و او نتواند مانند قبل خودش کارهایش را انجام دهد. معمولا افسردگی ناشی از مرگ عزیزان با سپری شدن در یک اتاق و خوابیدن به مدت طولانی بروز می‌یابد. به گفته روان‌شناسان ممکن است فرد به بیماری افسرگی مبتلا نشده باشد و فقط حالت‌هایی که پشت سر می‌گذارد شبیه افرادی است که افسردگی شدید دارند. علائم افسردگی اگر ماندگار باشد حتما باید فرد برای مشاوره و درمان به روانپزشک مراجعه کند.

 

 ترس و اضطراب

یکی از مراحلی که بسیاری از سوگواران با آن روبه‌رو می‌شوند، ترس از دست دادن عزیزان دیگر است. فرد داغ‌دیده مدام نگران اطرافیان است. حتی بعضی از سوگواران بعد از مرگ افراد درجه یک مانند پدر یا مادر مدام فکر می‌کنند عزیز دیگر را هم به زودی از دست می‌دهند. حتی ممکن است شب‌ها نفس‌های او را هم گوش بدهد تا ببیند او خوب نفس می‌کشد یا نه. این مرحله ممکن است کمی ‌طولانی شود. حتی بعضی از افراد داغ‌دیده تا آخر عمرشان این ترس را به همراه دارند.

 

 پذیرش

درصد زیادی از سوگواران بعد از پشت سر گذاشتن این مراحل دیگر می‌توانند مرگ و فقدان عزیزشان را بپذیرند. یعنی در این مرحله فرد سوگوار به این نتیجه می‌رسد که باید به زندگی ادامه دهد.

 

همه مثل هم نیستند 

روان‌شناسان تأکید می‌کنند واکنش همه در شرایط سخت یکسان نیست و با یکدیگر متفاوت است. عوامل متعددی در پذیرش سوگواری دخالت دارند، از عوامل شخصیتی گرفته تا عوامل محیطی که به گذشته و حال فرد مربوط است؛ اما مهم این است که افراد سوگوار معمولا همه یا برخی از این مراحل را تجربه می‌کنند؛ هرچند ممکن است علایم آنها با یکدیگر کاملا متفاوت باشد. مثلا سوگواری در افراد برونگرا نمایان‌تر است. آنها با صدای بلند گریه می‌کنند. از غم و دردشان به راحتی حرف می‌زنند. اما افراد درونگرا غم و غصه و اندوه‌شان را سخت‌تر و کمتر نشان می‌دهند اما این به آن معنا نیست که سوگواری نمی‌کنند و دوران سوگ را نمی‌گذرانند.

 

وقتی نقش اطرافیان مهم می‌شود

روانشناسان معتقدند برای اینکه فرد سوگوار به سلامت از این مراحل عبور کند، هم خود فرد نقش مهمی ‌دارد هم اطرافیان باید وظایف‌شان را به خوبی انجام دهند. اطرافیان برای کمک به فرد در عبور از مراحل سوگ بسیار موثر هستند. آنها باید اجازه دهند فرد عزاداری کند. جلوگیری از تخلیه هیجانی یا جلوگیری از گریه کردن فرد عزادار اشتباه است. اطرافیان باید به فرد کمک کنند تا با واقعیت مواجه شود. همدلی و حمایت هم نباید فراموش شود. همراهی نامحسوس و آرامش که فرد از اطرافیانش می‌گیرد باعث می‌شود او سریع‌تر و بهتر مراحل سوگواری را پشت سر بگذارد.