عبور از عصر جریان آمار به عصر جریان دادهها
علیرضا زاهدیان رئیس مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
افزایش سهم آمارهای رسمی در ادبیات برنامهریزان و سیاستمداران کشور نشان میدهد یکی از دغدغههای اصلی نظام آماری کشور - که برنامهریزی بدون توجه به آمارهای مستند بود - کمرنگتر شده است. در گذشته نظام آماری از نظام برنامهریزی، تصمیمگیری بر مبنای آمار را مطالبه میکرد اما در حال حاضر این نظام برنامهریزی است که نهتنها توسعه پوشش آمارهای رسمی و افزایش کیفیت آمارها را پیگیری میکند، بلکه ارائه تحلیلهای آماری بیشتر را نیز انتظار دارد.
در گذشته برای تأمین نیازهای سطوح مختلف برنامهریزی از بنگاهی، سازمانی تا سطح ملی میتوانستیم بخش عمدهای از نیازها را از طریق ارائه جداول آماری و مقایسه آمارهای حال و گذشته تأمین کنیم. هرچند آمارهای سرجمع در حال حاضر از اهمیت بالای خود برخوردارند، اما با توسعه نیازهای برنامهریزان از یک طرف و توسعه فناوری و نرمافزارهای پردازش دادهها از طرف دیگر، سهم جداول آماری و مقایسه آمارهای حال و گذشته در تأمین نیازهای برنامهریزان و محققان رو به کاهش است.
امروزه تحلیلهای مبتنی بر مدلهای آماری در حالی با تحلیلهای مبتنی بر مهدادهها (Big Data) در حال رقابت هستند که تحلیلهای مبتنی بر جداول آماری از گردونه رقابت عقب ماندهاند. بنابراین در دنیای امروز محققان و تحلیلگران آماری باید به دادههای خام (البته با رعایت اصل محرمانگی اطلاعات فردی) دسترسی داشته باشند تا بتوانند نیازهای نظام برنامهریزی کشور را تأمین کنند. از طرف دیگر، با افزایش وابستگی نظام برنامهریزی به نظام آماری، کیفیت آمارهای رسمی نیز مورد توجه بیشتری قرار گرفته و از تولیدکنندگان و تحلیلگران آمارهای رسمی انتظار میرود در خصوص این کیفیت، نتیجه ارزیابیهای خود را اطلاعرسانی کنند. البته بدیهی است ارزیابی کیفیت آمارها بدون دسترسی و تحلیل دادههای خام امکانپذیر نیست. موضوع دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، بحث تلفیق دادهها از منابع آماری مختلف است. مثلاً با پیوند فایل دادههای بیمهشدگان سازمان تأمیناجتماعی، با فایل فارغالتحصیلان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری میتوان تصویری نسبتاً دقیق از وضعیت اشتغال و بیکاری فارغالتحصیلان رشتههای مختلف دانشگاهی ارائه کرد. در مثالی دیگر، با پیوند فایل آموزش دیدگان آموزش فنیوحرفهای با فایل بیمهشدگان سازمان تأمیناجتماعی میتوان ارتباط دورههای مختلف آموزش فنی وحرفهای با بازار کار کشور را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. بنابراین هم به منظور تأمین نیازهای برنامهریزان، هم برای ارزیابی کیفیت آمارها و هم برای تهیه آمارهای جدید حاصل از تلفیق بانکهای اطلاعاتی مختلف باید دادهها در شریانهای اطلاعاتی وزارتخانه با قوت بیشتری جریان یابد که برنامه ریزیهای کوتاهمدت و بلندمدت نظام آماری وزارتخانه نیز بر این مهم استوار شده است.