سازمان تامین‌اجتماعی در زمان شیوع ویروس کرونا در کشور از چه آمادگی برای ارائه خدمات درمانی برخوردار بود؟

آمادگی سازمان تامین‌اجتماعی برای ارائه خدمات به بیمه‌شدگان به ویژه در بخش درمان به پیش از شیوع ویروس در کشور یعنی از همان دوران پیدایش کرونا در کشور چین و سرایت آن به سایر کشورها بازمی‌گردد در همان اوان، در سازمان به فکر ارائه راهکارهایی برای مواجهه با این بیماری افتادیم. از این‌رو اولین کمیته کشوری بحران با موضوع بیماری کووید 19 در اوایل بهمن در ستاد مرکزی سازمان تشکیل شد تا استراتژی مقابله با این بیماری در مراکز درمانی پیش‌بینی شود. به دنبال آن کمیته‌های استانی به ریاست استاندار و دبیری رییس دانشگاه علوم‌پزشکی برای اجرای دستورالعمل‌های مربوط به کرونا شکل گرفت؛ زیرا هدف این بود که حوزه درمان سازمان همگام و همراه با سیاست‌های وزارت بهداشت پیش رود. 

 

بنابراین می‌توان گفت تصمیم‌گیری‌های لازم برای نحوه ارائه خدمات درمانی منطبق با نیازهای هر استان توسط کمیته‌های استانی انجام شد. 

بله؛ پس از شیوع کرونا در کشور، فعالیت این کمیته‌ها فزونی یافت و مهم اینکه نحوه همکاری مراکز درمانی در هر استان از طریق تشخیص این کمیته‌ها در سه قالب مشخص شد؛ قالب نخست اینکه در استان‌های درگیر، کل بیمارستان در اختیار درمان بیماران مبتلا به کرونا قرار گرفت. بر این اساس، بیماران غیرکرونا به مراکز درمانی- دانشگاهی ارجاع داده شدند. برای مثال، بیمارستان‌های تامین‌اجتماعی استان‌های درگیر مانند قم و گیلان در این قالب درآمد. به این معنا که این بیمارستان‌ها به عنوان مرکز ارجاعی بیماران کووید 19 خدمت‌رسانی کردند. می‌توان گفت تمامی تخت‌های مراکز توسط بیماران کرونا اشغال شد و حتی در بیمارستان رسول اکرم (ص) رشت 100 تخت اضافه فراهم شد تا پذیرش بیماران به سهولت انجام شود. 

 

علاوه بر تخت‌های اضافه، چه تجهیزات دیگری در این مراکز فراهم شد؟

تجهیزاتی مانند دستگاه‌های ونتیلاتور به میزان لازم در اختیار بیمارستان‌ها قرار گرفت و از سوی دیگر برای تجهیز حفاظت فردی کارکنان بیمارستان‌ها، کمیته‌ای در ستاد مرکزی تشکیل شد تا لوازم مورد نیاز کارکنان مانند ماسک، دستکش، گان و... به طور متمرکز تهیه و در اختیار مراکز قرار داده شود، در عین‌حال که استان‌ها این اختیار را داشتند تا تجهیزات حفاظتی خود را تهیه کنند. 

 

قالب‌های دوم و سوم فعالیت مراکز درمانی در مقابله با کرونا چه بود؟

در استان‌ها تعداد دیگری از بیمارستان‌ها با توجه به تصمیم‌گیری کمیته‌های استانی به بیماران غیرکرونایی اختصاص یافت. برای مثال در استان گلستان این اتفاق افتاد و بیمارستان تامین‌اجتماعی شهر گرگان در این قالب فعالیت کرد، زیرا برخی از بیماران دارای مشکلات حاد مانند بیماران قلبی نباید در مجاورت بیماران کرونایی قرار می‌گرفتند و باید در مراکز عاری از این بیماران بستری می‌شدند.  قالب سوم نیز اینگونه بود که برخی از بیمارستان‌ها هم مرکز درمان بیماران کووید 19 و هم سایر بیماران بودند؛ در این مراکز تعدادی از تخت‌ها و بخش‌ها به درمان بیماران کرونا و تعدادی به سایر بیماران اختصاص داشتند. شناسایی بیماران از همان بدو ورود در تریاژ اورژانس انجام شد و به بخش‌های لازم ارجاع داده می‌شدند. بسیاری از بیمارستان‌های تهران نیز از جمله بیمارستان میلاد در این قالب قرار داشتند.

 

وضعیت پذیرش بیماران در بخش‌های سرپایی تامین‌اجتماعی پس از شیوع کرونا چگونه بود؟

در حوزه درمان سرپایی نیز تمامی مراکز اعم از شبانه‌روزی، دوشیفت و تک‌‌شیفت که بیش از 300 مرکز را شامل می‌شود، طبق روال به کار خود ادامه دادند؛ با این تفاوت که مراکز تک‌شیفت به دو شیفت ارتقا یافتند تا بیماران بیشتری پذیرش شود. در این مراکز میز غربالگری وجود داشت و تب‌سنجی دیجیتالی انجام می‌شد و در صورت شناسایی بیماران کرونایی آن‌ها به مراکز ارجاع دانشگاهی و غیردانشگاهی هدایت می‌شدند. همچنین در این روند، همراهان بیماران مشکوک نیز غربالگری شده و در صورت نیاز بستری می‌شدند یا راهنمایی‌ لازم برای قرنطینه شدن در منزل به آن‌ها ارائه می‌شد که این رویه تاکنون نیز ادامه دارد. نکته مهم اینکه بیماران مبتلا به کرونا در منزل رها نمی‌شوند و درمان آن‌ها در منزل از سوی تامین‌اجتماعی پیگیری و دنبال می‌شود. 

 

پذیرش بیماران مبتلا به کرونا در مراکز درمانی سرپایی می‌تواند ریسک ابتلا به این بیماری را در بین سایر مراجعه‌کننده‌ها افزایش دهد. در این زمینه چه تدابیری پیش‌بینی شده است؟

در حوزه درمان تامین‌اجتماعی برای بیماران مزمن که دارای بیماری‌هایی مانند دیابت، فشارخون، قلبی و اعصاب‌ و روان هستند و معمولا هم در سنین بالا قرار دارند، پرونده بیماران مزمن تشکیل شده بود و این بیماران از معاینات منظم برخوردار بوده و داروهای یک‌ماهه خود را دریافت می‌کردند. با شیوع کرونا برای جلوگیری از تردد غیرضرور این بیماران مقرر شد که داروهای مصرفی آن‌ها در مدت دو ماه در اختیارشان قرار گیرد. این شرایط به ویژه برای افراد مسن که ریسک ابتلا به کرونا در آن‌ها بیشتر است، اقدامی بسیار پیشگیرانه بود. از سوی دیگر افرادی هم که نیاز به مراجعه حضوری داشتند، ترتیبی اتخاذ شد تا در بدو ورود و در تریاژ مراکز درمانی در مسیر صحیح درمان قرار گیرند و از همان ابتدا از بیماران کرونایی تمییز داده شوند. 

 

چند مرکز درمانی تامین‌اجتماعی به درمان بیماران مبتلا به کرونا اختصاص یافت؟

باید بگویم از مجموع ظرفیت 11 هزار تخت بیمارستانی تامین‌اجتماعی در کشور حدود 3 هزار و 500 تا 4 هزار تخت در اوج شیوع ویروس به درمان بیماران کووید 19 اختصاص یافت. در حال حاضر این میزان کمتر شده؛ اما ظرفیت خدمت‌رسانی با شروع موج دوم وجود دارد. 

 

غربالگری نیازمند انجام تست‌های کرونا است. این تست‌ها در کدامیک از آزمایشگاه‌های تامین‌اجتماعی انجام می‌شد؟

در تهران دو مرکز آزمایشگاه تخصصی مولکولی یا آزمایش (PCR) تامین‌اجتماعی با تایید وزارت بهداشت، اختصاص به انجام تست‌های کرونا دارد که یکی آزمایشگاه «رفرانس تامین‌اجتماعی» و دیگری آزمایشگاه بیمارستان لبافی‌نژاد است و این آزمایشگاه‌ها از ابتدای شیوع کرونا در کشور برای شناسایی بیماران مشکوک به کووید 19 به کار گرفته شده‌اند.  در شهرستان‌ها نیز خدمات آزمایشگاهی توسط مراکز دانشگاهی ارائه می‌شود. اما در آینده‌ای نزدیک در نظر است خدمات آزمایشگاهی تخصصی تست کرونا در استان‌های بزرگ کشور مانند اصفهان، فارس، خوزستان، آذربایجان‌شرقی و... ارائه شود.

 

در حال حاضر کدامیک از استان‌های کشور درگیر موج دوم شیوع کرونا هستند و سازمان چه خدماتی را به این استان‌ها ارائه می‌دهد؟ 

با توجه به اینکه ابعاد ویروس کرونا ناشناخته مانده و رفتار ویروس دائم در حال تغییر است، اکنون شرایط به گونه‌ای است که در استان‌های با درگیری شدید، شیوع ویروس روند کاهشی یافته اما در استان‌های سالم در حال پیشروی است. در روزهای اخیر شاهد شیوع گسترده کرونا در استان‌های جنوبی کشور مانند خوزستان، بوشهر و هرمزگان بودیم و بیمارستان‌های تامین‌اجتماعی این استان‌ها با هماهنگی دانشگاه‌های علوم‌پزشکی در حال فعالیت و ارائه خدمات هستند. برای مثال، بیمارستان امیرالمومنین (ع) اهواز به طور کامل در اختیار بیماران کرونایی قرار گرفته است. در این مدت، استان‌های کرمان، خوزستان و آذربایجان‌شرقی بیشترین پذیرش بیماران را داشتند و بیشترین ترخیص‌ها نیز در آذربایجان‌شرقی، تهران، خوزستان و کرمان رخ داده است.

باید یادآوری کنم، خوشبختانه بیمارستان تامین‌اجتماعی قم به طور کلی بر اساس استراتژی استانی از بیماران کرونایی پاک اعلام شده و اکنون بیماران غیرکرونایی در این مرکز درمانی در حال پذیرش است. 

 

در چارچوب تامین‌اجتماعی چه تعداد بیمار از خدمات درمانی سازمان بهره‌مند شده‌اند و خدمات سازمان را از نگاه آمار چگونه توصیف می‌کنید؟

در مجموع می‌توان گفت، 21 هزار و 762 نفر تا روز (20 خرداد) در مراکز درمانی تامین‌اجتماعی بستری شده‌اند که حدود 36 درصد آن‌ها تست مثبت داشتند و حدود 87 درصد بیماران نیز مرخص شده‌اند. آمار فوتی‌های ناشی از کووید 19 در بیمارستان‌های تامین‌اجتماعی در دل آمار فوتی‌های اعلام‌‌شده از سوی وزارت بهداشت اطلاع‌رسانی شده است. درحال حاضر حدود 657 نفر در مراکز درمانی تامین‌اجتماعی بستری هستند. می‌توان گفت، حدود

50 درصد بستری‌شده‌ها دارای سنین بیش از 61 سال بودند و در بین فوت‌شدگان بیشترین آمار شامل افراد بیش از 70 سال است که غالبا دارای بیماری‌های زمینه‌ای مانند قلبی- عروقی، فشارخون، سرطان، دیابت و سایر بیماری‌های مزمن بودند. اما باید یادآوری کنم، با توجه به اینکه تامین‌اجتماعی

10 درصد ظرفیت پذیرش بیماران را داراست، آمار ارائه‌شده از پذیرش، درمان و فوتی‌های مربوط به این سازمان بازگو کننده آمار کشوری نیست و نمی‌تواند به عنوان آمار نهایی وضعیت این بیماری در کشور تلقی شود.

 

گفته می‌شود، ویروس کرونا در جهان به این زودی‌ها و حداقل تا پیدایش واکسن از بین نمی‌رود. سازمان تامین‌اجتماعی برای حفظ سلامتی بیمه‌شدگان چه تمهیداتی را در ‌‌‌نظر دارد؟ 

امروزه تهدید کرونا تبدیل به فرصت شده و اکنون مدل رویارویی بیمار با پزشک در حال تغییر است. یکی از استراتژی‌های ما نیز این است که بیماران دچار ریسک بالا به سمت خدمات غیرحضوری سوق داده شوند. برای این منظور در ‌نظر داریم در آینده‌ای نزدیک، درمان را به سمت «تله‌ مدیسین» (پزشکی از راه دور) پیش ببریم تا بیمه‌شدگان بدون نیاز به مراجعه حضوری و از طریق ارتباط تصویری با پزشک از راهبردهای درمانی برخوردار شوند. در این روش پزشکان با کسب اطلاعات اولیه از بیمار و ارزیابی سلامت وی، می‌توانند تشخیص دهند که بیمار لازم است مراجعه حضوری داشته باشد یا اینکه با تجدید درمان، نسخه الکترونیک برای وی صادر شود که این نسخه آماده پیچیده شدن در داروخانه‌ است. خوشبختانه با توجه به اینکه بستر ارائه خدمات الکترونیک در سازمان تامین‌اجتماعی از جمله صدور نسخه الکترونیک و در عین حال دسترسی به سوابق پزشکی بیمار فراهم است، ارائه خدمات

«تله مدیسین» میسر می‌شود.

 

بنابراین می‌توان امیدوار بود که بزودی شاهد استقرار خدمات تله مدیسین در سازمان باشیم؟

خب برای پیشبرد این برنامه در نظر است در قدم نخست این طرح به صورت تلفنی برقرار شود، زیرا استقرار این شیوه علاوه بر فراهم بودن زمینه‌های درون‌سازمانی نیازمند سیاستگذاری‌های کلان برون‌سازمانی است. برای مثال، لازم است شرایط به‌کارگیری این روش در فضای وزارت بهداشت ساماندهی و تعرفه این نوع خدمات تعریف و امنیت مربوط به اطلاعات بیمار حفظ و چارچوب قانونی تجویزهای پزشک معین شود؛ از این‌رو باید پیگیر باشیم که علاوه بر اقدامات درون‌سازمانی، امکانات لازم در فضای دانشگاه و وزارت بهداشت نیز پیش رود. 

 

اشاره داشتید بستر ارائه خدمات غیرحضوری مانند صدور نسخه الکترونیک در سازمان وجود دارد. چه روش‌های دیگری برای سهولت ایجاد خدمات غیرحضوری ایجاد شده است؟

در این زمینه خوب است اشاره‌ای به سامانه هستا (همراه سلامت تامین‌اجتماعی) داشته باشم. اپلیکیشن این سامانه در دسترس قرار دارد و از طریق این سامانه نوبت‌دهی الکترونیک انجام می‌شود. چنانچه بیمه‌‌شده‌ها این اپ را در تلفن‌های همراه خود نصب کنند می‌توانند از مراکز درمانی نوبت‌های غیرحضوری بگیرند. از سوی دیگر، از طریق این اپلیکیشن سوابق خدمات درمانی بیمه‌شدگان قابل مشاهده بوده و پیگیری درمان آسان‌تر می‌شود.