30 درصد ارزش بازار دارو، تحریم است!
اگرچه فقط حدود چهار درصد داروی موردنیاز کشور از طریق واردات تامین میشود، اما آمارهای رسمی نشان میدهد، همین چهار درصد، حدود 30 درصد ارزش بازار دارویی ایران را تشکیل میدهد. بسیاری از این داروهای وارداتی، گرانقیمت هستند و در زمره داروهایی با «فناوری ساخت بالا» قرار میگیرند که در درمان بیماریهای خاص، نادر و صعبالعلاج استفاده میشوند. البته در این بین، وزارت بهداشت میگوید، حدود دو درصد از این واردات شامل داروهای خارجی است که مشابه آن در داخل کشور تولید میشود. بهقول وزیر بهداشت، برخی داروها که 60 سال است در داخل کشور تولید میشود، مشابه آن از هند هم وارد میشود!» دکتر همایون قاسمزاده، داروساز و استاد دانشگاه هم با اشاره به واردات غیرضروری دارو به ایران، تاکید میکند: «محدود شدن واردات داروهای مشابه تولید داخل میتواند به کاهش قابلتوجه آمار چهار درصدی واردات دارو منجر شود. اگر واردات دارو را کنترل کنیم، قطعا تحریمهای دارویی آسیب کمتری به ما خواهد زد.» به گفته قاسمزاده، در شرایط تحریم دارویی باید انضباط مالی بیشتری داشته باشیم. یعنی در گام اول واردات دارو باید کاملا کنترلشده و حسابشده باشد. نباید اجازه دهیم عدهای برای منفعت شخصی خود، یارانههای دارویی را صرف واردات داروهایی کنند که مشابه آن در داخل کشور هم تولید میشود. این یارانههای دارویی در شرایط تحریم، بسیار حیاتی هستند و باید این یارانهها فقط صرف داروهای با فناوری ساخت بالا شود، آن هم داروهایی که خطتولید مشابه آن در کشور وجود نداشته باشد. از سوی دیگر، مشکل عمده اینجاست که بخش قابلتوجهی از مواداولیه تولید دارو در ایران نیز وارداتی است که هرگونه تحریم و اعمال محدودیت در واردات این مواداولیه میتواند صنعت داروسازی کشور را وارد یک چالش جدی کند. در خوشبینانهترین حالت، بین 54 تا 67 درصد مواداولیه دارو در داخل کشور تولید میشود. به همین دلیل تشدید تحریمهای دارویی میتواند اختلال جدی در زنجیره تامین و توزیع داروها ایجاد کند.» در کشور ما حدود ۱۶۰ شرکت داروسازی، فعال هستند که اگر شرکتهای فعال در حوزه تولید داروهای گیاهی را نیز بهحساب بیاوریم، میتوان به آمار ۲۵۰ شرکت فعال داروسازی در ایران رسید. با وجود فعالیت گسترده شرکتهای داروسازی در ایران، همچنان سهم ریالی واردات دارو بسیار چشمگیر است. به گفته امیرحسین معینی زندی، نایبرئیس اتحادیه واردکنندگان دارو، در سال ۹۷، معادل یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار برای واردات دارو و ۲۷ میلیون دلار برای ملزومات دارویی اختصاص یافته است.»
آمارها حاکی از این است که این حجم گسترده واردات دارو به ایران در طول یک سال اخیر با کاهش جدی روبهرو شده که یکی از عمده دلایل کاهش واردات دارو را به تنگترشدن حلقه تحریمهای دارویی نسبت میدهند. تحریمهای بانکی که علیه ایران وضع شده، بازار دارو را هم متلاطم کرده، بهگونهای که امکان نقلوانتقال مالی بین شرکتهای دارویی ایران با خارج از کشور، بسیار سخت شده است. در این بین برخی متولیان نظام سلامت از یکسو، از تحریمهای دارویی گلایه دارند و از سوی دیگر، معتقدند که توانستهاند آثار این تحریمها را خنثی کنند. جدای از اینگونه اظهارنظرهای مسئولان، برخی بیماران خاص و صعبالعلاج از کمبود داروهایشان گلایه دارند و میگویند که مثل گذشته نمیتوانند داروهای حیاتیشان را در بازار دارویی کشور پیدا کنند. همچنین از آنجا که بخش عمدهای از مواداولیه تولید دارو در ایران از طریق واردات، تامین میشود، چندان دور از ذهن نیست که تداوم تحریمهای دارویی، فرایند تولید داروهای معمولی را نیز مختل کند.