سختیهای یک کار و بار طلایی!
در میان اشیا شاید نتوان بیروحتر از فلز را تصور کرد، اما زمانی که صحبت از طلا در میان باشد، گویی فلز روح میگیرد. حال وقتیکه این روح با هنر میآمیزد، حاصل آن فراتر از تعریف کلیشهای از هنر میشود. هنری که یک سوی آن، جلوه و زیبایی مسحورکنندهای است و سوی دیگرش، پشت آن خطوط ظریف و خیرهکننده دنیایی از مهارت و ظرافت نهفته است. مهارتهایی که ساعتها برای یادگیری آن، زمان صرف شده و ظرافتی که از ذهن، ایده و خلاقیت آدمی نشئت میگیرد.
هنر زیورآلاتسازی شاید به دوره ماقبل تاریخ، یعنی حدود بیست هزار سال قبل برگردد. آن زمانی که زیورآلات بهمنظور تزئین و زیبایی کاربردی نداشته و تنها وسیلهای برای شکار یا ایجاد طلسم برای دفاع از بدن در مقابل شر و بدی بوده. اما بهمرور زمان زیورآلات جنبه تزئینی بهخود گرفتند و در دوره تمدنهای کهن شرقی یعنی در خاور دور و مصر به اوج خود رسید. در آن زمان، هنر طلاسازی به بالاترین درجه فنی و هنری رسید. این مهارت نسلبهنسل گسترش پیدا کرد و امروز به یکی از بزرگترین صنعتهای جهان تبدیل شده است.
برای آشنایی با این مهارت، سراغ «نیوشا شکری»، دختر جوان و پرذوقی رفتیم که با سن کمش، برای یادگیری این مهارت، زمان زیادی را صرف کرده و اکنون با پشتکار، برندی را در طلاسازی به نام خود ثبت کرده است. شکری در خصوص یادگیری این مهارت میگوید: «طلاسازی حرفهای است که در آن زمینههای هنری وجود دارد و برای یادگیری آن، بیشتر از آنکه نیازمند استعداد باشد پشتکار میخواهد. درواقع باید کارِ ساخت را دوست داشته باشید تا بتوانید این مهارت را یاد بگیرید. عدهای از هنرجویان این رشته علاقهای به کار ساخت ندارند و تنها در زمینه طراحی طلا و جواهر فعالیت میکنند، اما آن دسته از افرادی که ساختن را دوست دارند با آموزش و تمرین میتوانند کارهای بسیار زیبایی بسازند.»
افروز کریمی
شاخههای مختلف طلاسازی
شکری در ادامه، در مورد مراحل مختلف این مهارت میگوید:«این مهارت تنها کار روی طلا نیست، بلکه از فلزات دیگری همچون نقره، برنز و برنج هم استفاده میشود. برای شروع باید دوره مقدماتی و سپس دوره پیشرفته را گذراند. در این دورهها مهارتهایی چون طراحی دستی، طراحی با نرمافزار، طلاسازی، جواهرات، دوره وکس، مخراج کاری(سوارکردن سنگ روی فلز)، دورههای قلمزنی، میناکاری و... آموزش داده میشود. بعضی از دورهها مانند قلمزنی یا میناکاری دورههای تکمیلی هستند و هنرجو میتواند بنا به سلیقه و علاقهمندی خود این دورهها را بگذراند.»
طراحی طلا و جواهر یک دوره کاملا مجزاست که میتوان تنها این مهارت را آموخت و آن را گسترش داد. طراحی به دو صورت دستی و نرمافزار انجام میشود. طراح باید خلاقیت خود را با مهارتهای تجاری تلفیق کند تا بتواند نظر مخاطب را جلب کند. او در این راه میتواند از سنگها و جواهرات مختلفی استفاده کند. امروزه بیشتر طراحان از طریق نرمافزارهایی مانند «ماتریکس» این کار را انجام میدهند، زیرا باعث بالارفتن سرعت، دقت و ظرافت در طراحی، توانایی کمکردن وزن کار تا پایینترین حد ممکن، تعیین وزن فلز، تعداد و وزن سنگهای مصرفی قبل از ساخت و محاسبه قیمت آن، توانایی گرفتن عکس مجازی از مدل طراحیشده قبل از صرف هزینههای زیاد برای ساخت مدل، قیمت پایین ابزار و تجهیزات لازم برای طراحی با نرمافزار در مقایسه با روشهای سنتی، مشاهده مدل سهبعدی اولیه، قبل از ساخت میشود. در دورههای مهارتآموزی طلا و جواهرسازی، راهاندازی و تنظیم درجه حرارت کورههای ذوب فلزات قیمتی و ذوبکردن انواع فلزات و لحیمهای موردنیاز، برشکاری، سوهانکاری، حدیده و... آموزش داده میشود. شکری درباره ساخت طلا و جواهر میگوید: «حاصل و نتیجه طلا و جواهرسازی برخلاف ابزار زمختی که دارد، بسیار زیبا و درخشنده است.»
مدت زمان یادگیری
دوره مقدماتی حرفه طلاسازی، یک ماه و نیم تا دو ماه و دوره پیشرفته حدود 3ماه است. درواقع هنرجو در بدترین حالت در شش ماه، هر دو دوره را میتواند بگذراند. اگر هنرجو خواهان یادگیری دورههای تکمیلی مانند میناکاری روی زیورآلات باشد زمان این دوره طولانیتر خواهد بود.
هزینه دورهها و خرید ابزار میناکاری
باید به یک نکته توجه کرد اینکه آموزش و یادگیری روی فلزات گرانبهایی مانند طلا و نقره انجام میشود. همین امر باعث میشود که هزینه یادگیری به سبب خرید مواداولیه بالا باشد. هزینه دوره کامل طلاسازی در یک آموزشگاه معتبر حدود ششمیلیون تومان همراه با خرید کل لوازم کار است. لوازم کار این حرفه عبارت است از: دم باریک، دم پهلو، اره، فندک، چکش طلاسازی، فرز برقی، لوپ، ریژه و... البته هنرجو میتواند نزد اوستاکار طلاساز که معمولا در بازارهای طلا و جواهر هستند فوتفن این حرفه را یاد بگیرد که بهطور معمول، هزینه یادگیری نزد آنان نسبت به آموزشگاه بالاست و گاها به 20میلیون تومان هم میرسد، ولی در عوض هنرجو فوتفنهایی را از استادکار یاد میگیرد که معمولا در آموزشگاهها مطرح نمیشود.
درآمدزایی از طریق مهارت طلا و جواهرسازی
همان طور که در گزارش به آن اشاره شد، هزینه یادگیری این مهارت تقریبا بالاست، ولی نکته قابلتوجه این است که در حین یادگیری مهارت، میتوان هزینه کلاسها را درآورد. شکری در اینباره میگوید: «اگر فرد در همان ماههای ابتدایی آموزش با پشتکار کار کند و خلاقیت بهخرج دهد، میتواند زیورآلات زیبایی بسازد. کار زیبا و اصولی بهراحتی فروش میرود. همین امر سبب میشود که هزینههای دورههای آموزشی بهراحتی بهدست آید.» درآمدزایی از طریق این مهارت از چند طریق انجامپذیر است. هنرجو میتواند پس از اتمام دوره، در یک کارگاه طلاسازی کار کرده و براساس توافقهایی که با کارفرما میکند بهصورت روزانه، ماهانه یا دستمزد هرکار، حقوق دریافت کند. یکی دیگر از شیوههای کسب درآمد از این مهارت، برندسازی است. امروزه بیشتر هنرجویانی که این مهارت را آموختهاند برای خودشان کار میکنند و از طریق تبلیغات در صفحههایی مانند اینستاگرام، همچنین شرکت در نمایشگاهها و ایونتها محصولات خود را میفروشند. یکی دیگر از راههای درآمدزایی در این صنعت، درصدی کارکردن با طلافروشهاست. درراقع هنرجو پس از ساختن یک زیورآلات با یک طلافروشی قرارداد بسته و بهصورت فروش درصدی با آنها کار میکند. کارکردن روی فلزات دیگر مانند نقره و برنز میتواند درآمدزایی خوبی داشته باشد. شکری درباره این موضوع میگوید: «کارکردن با نقره از نظر درآمد بهتر است و هنر در نقرهکاری بیشتر بهچشم میآید. طلا به سبب رنگ، جلوه و ارزش مادی که دارد یک کار لوکس است و کمتر از نقره بهفروش میرود.» البته بسیاری از مهارتآموزان، پس از یادگیری این مهارت به خارج از ایران رفته و در آنجا کار را دنبال میکنند. همچنین افرادی هستند که تمایلی به برندسازی ندارند و قطعه ساختهشده را به طلافروشیهای مختلف میدهند و درصدی با آنها کار میکنند.
بازار کار خارج از ایران
بازار کار مهارت طلا و جواهرسازی و طراحی آنها در خارج از کشور بسیار خوب است. شکری درباره این موضوع میگوید: «کارهای دستی در خارج از کشور، بسیار باارزش است، زیرا در کشور ما به طلا بهعنوان یک سرمایهگذاری نگاه میشود و همین موضوع سبب میشود قیمت تمامشده یک قطعه برای خریدار مهم باشد، ولی در بسیاری از کشورهای دیگر، این موضوع چندان مطرح نیست و کار دست بودن ملاک اصلی خریدار است. همین امر باعث میشود که طراحان و سازندگان طلا و جواهر درآمدهای خوبی داشته باشند.» متوسط درآمد یک طراح طلا در آمریکا 54هزاروپانصدوهشتادونه دلار در ماه و ساختن آن 14هزارونودوهشت دلار در ساعت است. متوسط درآمد سازندگان جواهرات در انگلستان 20هزار پوند، در استرالیا 25.64 دلار استرالیا در ساعت است. این عدد در کشور کانادا هم 12.21 دلار کاناداست.