printlogo


یادداشت
راهکار تبدیل وضعیت صندوق‌ها از تهدید به فرصت
وحید شقاقی؛ کارشناس اقتصادی

در موضوع صندوق‌های بازنشستگی، دو موضوع اصلی فزونی خروجی این صندوق‌ها بر ورودی آن‌ها و مدیریت ناکارآمد حاکم بر صندوق‌ها مسائل اصلی هستند و هر اقدامی که روند منفی این دو موضوع را به‌نحو موثری اصلاح نکند، گره‌ای از مشکلات صندوق‌ها نخواهد گشود. بر این اساس، حذف معافیت‌های مالیاتی صندوق‌های بازنشستگی برطرف‌کننده مشکلات این صندوق‌ها نیست، چون راهکار موثری برای اصلاح دو موضوع پیش‌گفته، محسوب نمی‌شود. اگر بحران صندوق‌ها را عمیقا بررسی کنیم به این نتیجه می‌رسیم که  یکی از مهم‌ترین مشکلات آن‌ها، تحمیل تعهدات جدید از سوی دولت است. برای مثال، دولت در سال‌های مختلف در قالب تعهدات بیمه‌ای و به بهانه‌های مختلف، تعهداتی برای صندوق‌ها ایجاد می‌کند. این در حالی است که صندوق‌ها هزینه‌ها و مشکلات مالی زیادی دارند. دخالت در امور صندوق‌ها و تغییرات مدیریتی صندوق‌ها نیز باعث شده، مشکلات صندوق‌ها روز‌به‌روز بیشتر شود. اگر بخواهیم جایگزین موثری برای معافیت مالیاتی صندوق‌ها بیابیم باید گفت مهم‌ترین موضوعی که به‌عنوان مزیت برای صندوق‌ها تلقی می‌شود، برداشتن تعهدات دولتی از دوش صندوق‌های بیمه‌ای، همچنین کاهش قوانین متناقض در امور و اداره صندوق‌ها با کاهش دخالت دولت در مدیریت صندوق‌هاست. طی این سال‌ها دولت‌ها حتی با وجود آگاهی از کسورات صندوق‌ها، همچنین مشکلات آن‌ها در پوشش هزینه و ضعف‌شان در سرمایه‌گذاری، از منابع این صندوق‌ها برداشت کرده‌اند. این برداشت‌ها خلل جدی در اداره صندوق‌ها ایجاد کرده و راهکار آن، آموزش و ایجاد سازوکارهای سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها با واگذاری واقعی آن، به صاحبان اصلی آن‌هاست. در این صورت بازدهی و کارایی صندوق‌ها و ایجاد درآمد برای آن‌ها، فرصتی برای دولت حتی برای خلق پایه جدید مالیاتی از طریق صندوق‌هاست. در حال حاضر صندوق‌ها یا به‌صورت سپرده‌گذاری در بانک‌ها، خرید اوراق مشارکت یا بنگاه‌داری درآمدزایی می‌کنند، اما چالش‌ها هم در این حوزه بسیار است. ضمن آنکه باید تاکید کرد، برداشت از منابع صندوق‌ها بسیار بیش از سودآوری آن‌هاست. دولت باید بپذیرد صندوق‌ها به اصلاحات پارامتریک و اجرای سیاست‌هایی که ریسک سرمایه‌گذاری صندوق‌ها را پایین بیاورد، نیاز دارند، بنابراین کاهش دخالت دولت و حذف دخالت آن در امور صندوق‌ها، در کنار عدم خلق تعهدات جدید برای صندوق یا پرداخت هزینه تعهدات گذشته از جیب دولت و نه صندوق‌ها، ضرورت دارد. باید تاکید کرد که اگر در صدد حل مشکل صندوق‌ها هستیم باید با اقداماتی که اثر واقعی بر صندوق دارد، ورود پیدا کنیم. بنابراین تقویت صندوق‌ها، تبدیل وضعیت آن‌ها از بحران و تهدید به فرصت، امکان‌پذیر است و راه آن، بازگرداندن صندوق‌ها به ریل سودآوری از طریق اصلاح نظام منابع و مصارف صندوق‌ها و اصلاح نظام مدیریتی آن‌هاست.