درباره ویرا ویدا
سیده مائده سبطنبی
«ویرا ویدا»، پروژهای برای مقابله با مسئله کارِ کودک است که در برزیل انجام شد و به نتایج و موفقیتهای قابلتوجهی رسید. حمایتهای روانی، مراقبتهای پزشکی و دندانپزشکی، مشاورههای قانونی و کمکهزینه ماهانه، از جمله اقداماتی هستند که برنامه «ویرا ویدا» برای کودکان کار و خانوادههایشان انجام میدهد. «ویرا ویدا» با رویکرد آموزشی و توانمندسازی، دورههایی را برای کودکان برگزار میکند و پس از پایان آنها، به بچهها کمک میکند تا بهعنوان کارآموز، وارد بازار کار شوند و از یک تا سه سال بر انجام کارشان نظارت دارد.
سال2007، مؤسس برنامه «ویرا ویدا»، در ساحل شهر «فورتالِزا»، از دیدن استثمار آشکار جنسی کودکان توسط توریستها بسیار متأثر شد و تصمیم گرفت برای رفع آن، کاری کند. نخستین اقدام او، تحقیق درباره شرایط و نگرش منطقه «فورتالزا» نسبت به کارِ کودک بود. او فهمید که «فورتالزا» بسیار حامی کودکان کار است و در این زمینه اقدامات قابلتوجهی انجام داده است. پیداکردن روابط، افراد و سازمانهایی که دغدغه مشترک داشته باشند، در مرحله بعدی کار او قرار گرفت. سپس با عمیقتر کردن دانش درباره این موضوع و برنامهریزی رسمی، طرح را کامل و سپس آن را اجرا کرد. هدف کلی برنامه «ویرا ویدا»، به رسمیت شناختهشدن حقوق انسانی و شهروندی نوجوانانی است که در معرض سوءاستفاده جنسی هستند.
استراتژی برنامه در شش بخش اصلی متمرکز است:
1- فعالسازی جامعه و نهادهای حامی کودکان، برای شناسایی کودکان کار و ارجاعدادنشان به برنامه
2- روندِ سازش و تطبیق نوجوانان با برنامه
3-توسعه برنامههای آموزشی و اجتماعی
4- قرارگیری در محیط کار
5- نظارت و ارزیابی نوجوانان در محیط کارشان
6- بازخورد روندِ کار
در همه جای جهان، پیش از آغاز هر برنامهای، مراحلی در پشت صحنه طی میشود تا راه برای عملیکردن برنامه هموار شود. مدیر «ویرا ویدا»، از موقعیت مدیریتیاش استفاده میکند و دیدارهای سیاسی را ترتیب میدهد. رؤسای رده بالای سازمانهای اجتماعی و تجاری، نمایندههای فرمانداری و شهرداری دعوت میشوند تا درباره هدف و فلسفه «ویرا ویدا» صحبت کنند، تجاربشان را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و حمایتهای لازم از برنامه، در سطح بالا صورت بگیرد. حرکت و تلاش تمام این سازمانها برای یک هدف مشترک، بخش مهمی از روندِ کار است.
برنامه آموزشی و توانمندسازی «ویرا ویدا» در 12ماه انجام میشود و بر توسعه انسانی تمرکز میکند:
1- خودشکوفایی
2- آموزش رسمی (در سطوح مختلف)
3- ادامه تحصیل
4-کیفیت زندگی (ورزش، فرهنگ، سلامت و تفریح)
5-آموزش فنیوحرفهای
6-استخدام و درآمدزایی
متدهای اجرای برنامه آموزشی:
1-گوشدادن فعال و باکیفیت؛ نشستهای گروهیِ یک ساعت و نیمه، منظم و پیوسته انجام میشود. در هر نشست، حداکثر دوازده نفر شرکت میکنند. هدف اصلی این است که هر شرکتکننده بهطور مفید وارد فعالیت شود. اینگونه، نوجوانان بهصورت جداگانه و فردی موردبررسی قرار میگیرند.
2-نشست گفتوگو؛ فضایی است برای به اشتراک گذاشتن رنجها، پیروزیها و تجربهها. بعضی قوانین این نشستها: جملهات را با «من» شروع کن و درباره خودت حرف بزن. راز نگو و نصیحت نکن. در این استراتژی، کلمات وسیلهای هستند برای درک متقابل. این نشستها فرصتی است تا مسئولان برنامه، بهصورت ملموستر مشکلات نوجوانان را بفهمند. در برنامه «ویرا ویدا»، چندین نهاد با یکدیگر همکاری دارند. ساختار تیمی این برنامه، بسیار دقیق و حسابشده است. در تیم، متخصصان مختلف مانند روانشناس، مددکار اجتماعی و مربیهای مربوطه وجود دارند. گروهی هم مسئول حفظ نظم و هماهنگکردن اشخاص و بخشهای مختلف برنامه هستند. تلاش بر این است که طرح درسها، مسائلی مانند باارزش دانستن خود را در بچهها بیش از پیش تقویت کنند. با اینکه بحرانِ روانی ناشی از آزار جنسی، به آسانی قابلحل نیست، اما نوجوانان در طول برنامه، شاد هستند، اعتمادبهنفس دارند و احساس آسیبپذیری کمتری میکنند. با این حال، چنین اقداماتی، تنها بخشی از روند بهبود شرایط کودکان کار است؛ چالش و موضوع مهمتر، تغییر جامعه و ارتقای آگاهی و احساس مسئولیت عمومی است.
*این یادداشت، چکیدهای است از مقاله پروژه «ویرا ویدا» در کاتالوگ «ILO» با عنوان
Business and the fight against child labour; Experience from India, Brazil and South Africa