یادداشت
ساماندهی کارگران مهاجر با کمک تشکلهای کارگری
امیرعلی سیفالدین؛ کارشناس اقتصادی
مهاجرت نیروی کار از دیرباز در جهان مرسوم بوده، اما در عصر حاضر این نوع مهاجرت نیز دستخوش تحولات بزرگی شده است. هماهنگی و همکاری کشورها با یکدیگر برای جلوگیری از ورود مهاجران، یکی از این تحولات است که پیش از این در جهان سابقه نداشت. البته کشورها برای تسهیل ورود مهاجران نیز تفاهماتی انجام میدهند، اما عمده دغدغه اغلب کشورها، ممانعت از ورود بیرویه مهاجران است. در ایران نیز همچون سایر کشورها، نیروی کار عمدتا به دو دلیل - دستیابی به جایگاه شغلی بهتر یا برای رهایی از بحران اقتصادی- از کشور خارج میشود. آنچه امروز ما بهعنوان مهاجرت کارگران به عراق میشناسیم به دلیل دوم صورت میگیرد. اگرچه کشور عراق به مراتب از نظر اقتصادی و سرمایهگذاری از کشور ما عقبتر است و بسیاری از نیازهای این کشور توسط همسایگان تامین میشود، اما قوانین کار این کشور از کارگران عراقی حمایت بیشتری میکند. از جمله این حمایتها، پرداخت دستمزد بالا به کارگر (نسبت به دستمزد متوسط پرداختی در کشورهای منطقه) و پرداخت کمکهزینههای اسکان، غذا و رفتوآمد است. البته این حمایتها از کارگران عراقی انجام میشود، اما دستمزدی که بازار کار عراق به کارگران ایرانی میدهد، بهویژه در شرایطی که بازار کار داخلی بهشدت ناتوان از پاسخگویی به تقاضای نیروی کار است، همچنین به این دلیل که بنگاهها بهراحتی قوانین دستمزد را دور میزنند، عراق به مقصد جذاب کارگران ایرانی تبدیل شده است. متاسفانه بسیاری از بنگاهها به کارگران، دستمزدی حتی پایینتر از نرخ مصوب وزارت کار پرداخت میکنند و از سویی تعداد زیادی از کارگران نیز بیمه نیستند، بنابراین منطقی است که کارگران ایرانی برای پیداکردن کار، راهی عراق شوند. شنیدهها و گزارشهایی که برخی رسانهها منتشر کردهاند حکایت از آن دارد که با شکلگیری موج ورود کارگران ایرانی به عراق -خصوصا اقلیم کردستان عراق- کارگران ایرانی در شرایط بهداشتی نامناسب به سر میبرند و حتی امنیت جانی آنها نیز در مواردی به خطر افتاده است. موضوع دیگر اینکه در صورتی که حقوق این کارگران در عراق پایمال شود، نهادی برای حمایت از آنها وجود ندارد. طبعا اگر وزارت کار، پشتیبان کارگران ایرانی باشد، ابعاد منفی مهاجرت نیروی کار ایرانی به عراق کاهش مییابد. وزارت کار میتواند در این بحث، تشکلهای کارگری را نیز مشارکت دهد، چراکه در صورت ورود اتحادیههای کارگری و بررسی نیازها و خواستههای بازار کار عراق، فرایند ارسال نیروی کار به این کشور شکل بهتری خواهد یافت. اگر ساماندهی ورود نیروی کار ایرانی به عراق بهموقع انجام نشود و مهاجرت شکل بیرویه به خود بگیرد، قابل پیشبینی است که مسئولان عراقی شرایط را برای ورود کارگران ایرانی سختتر کنند و حتی ممکن است کارفرمایان عراقی سطح دستمزدهای پرداختی به کارگران ایرانی را کاهش دهند، بنابراین باید برای ساماندهی کارگران ایرانی در عراق، تمهیداتی اندیشیده شود.