ضرورت قاعدهگذاری برای حضور نیروی کار ایرانی در عراق
محمود جامساز؛ کارشناس اقتصادی
یکی از قواعد پذیرفتهشده در دنیای امروز، این است که نیروی کار به منظور دسترسی به شرایط بهتر کار، دستمزد و امنیت اقتصادی، به کشورهای صاحب ثروت و توسعهیافته مهاجرت میکند. امروزه میزان مهاجرتها افزایش پیدا کرده است و بسیاری از کشورهای مقصد، این مسئله را بهعنوان فرصتی برای رشد و شکوفایی بیشتر اقتصاد خود، پذیرفتهاند و برخی از کشورها نیز بهطور کلی به مهاجرت دیدگاه منفی دارند و با وضع قوانین سختگیرانه در برابر ورود مهاجران، مقاومت میکنند. در موضوع مهاجرت نیروی کار، آنچه مدنظر کشورهای توسعهیافته است، جذب نیروی متخصص و حرفهای است. تعدادی از کشورها نیز که تعداد جمعیت بسیار کمی دارند یا برای برخی مشاغل سخت به نیروی انسانی نیازمندند، از جذب کارگران ساده استقبال میکنند که برای مثال میتوان به کشور ژاپن اشاره کرد.
کشورهایی که جمعیت بیشتری دارند، تکاپوی بیشتری برای اعزام نیروی کار به خارج دارند. همچنین بحرانهای اقتصادی، در مهاجرت نیروی کار دخیل هستند.
در حال حاضر شرایط اقتصادی کشور ایران نامساعد است و امنیت اقتصادی بسیاری از گروهها بهویژه کارگران در خطر افتاده است. حتی بعضی از بنگاهها صرفا از روی مسئولیت اجتماعی یا به دستور دولت با نیروی کار تمدید قرارداد میکنند و شرایط برای جذب نیروی جدید در بسیاری از بنگاهها فراهم نیست.
یکی از راهکارهایی که در این شرایط میتواند از عمق بحران بیکاری در ایران بکاهد، فرستادن کارگران به خارج از کشور، تحت قوانین مشخص است. نکته اینجاست که کارگران برای حضور در کشور دیگر بهصورتی که حقوق و منافع و عزت آنها محترم شمرده شود به چتر حمایتی دولتها نیاز دارند و کارگران ایرانی که اکنون مقصد عراق را در پیش گرفتهاند نیز از این قاعده مستثنا نیستند. این در حالی است که حمایتی از سوی دولت، برای حضور کارگران ایرانی در عراق وجود ندارد و فعلا شاهد حضور خودجوش و بیقاعده کارگران ایرانی در عراق هستیم و این وضعیت قطعا مشکلاتی برای آنها فراهم خواهد کرد.
حمایت دولت از کارگران داوطلب کار در عراق، میزان این مهاجرتها را افزایش میدهد بدون آنکه افزایش تعداد کارگران ایرانی در عراق، ابعاد منفی پیدا کند.
از سوی دیگر، آنچه در بحث مهاجرت نیروی کار حائز اهمیت است، کمک این مهاجرتها به توسعه روابط تجاری کشورهای مبدا و مقصد مهاجرت است. همان طور که تجربههای جهانی نیز نشان داده، هرچه میزان مهاجرت نیروی کار از کشوری به کشور دیگر افزایش پیدا کند، روابط تجاری دو کشور نیز بهبود پیدا میکند و این امر در شرایطی که کشور ما در تحریم به سر میبرد و به ارتباطات تجاری با کشوری مثل عراق نیازمند است، کمک موثری به کم اثرکردن تحریمها خواهد کرد، البته حضور پرتعداد نیروی کار یک کشور در کشور دیگر حتی اگر این دو کشور مثل ایران و عراق قرابتهای فرهنگی و مذهبی زیادی با هم داشته باشند احساسات منفی مردم کشور مقصد را نسبت به کارگران کشور مبدا افزایش میدهد.
به بیان دیگر، در کنار ارزآوری و بهبود مناسبات تجاری، آسیبها و مشکلاتی نیز در بطن کوچ گسترده نیروی کار به کشور عراق وجود دارد که نمیتوان چشم به روی آنها بست. در مجموع حضور نیروی کار ایرانی در عراق نباید بدون قاعده ادامه پیدا کند و لازم است هر دو دولت تدابیری برای قاعدهگذاری و نظم بخشیدن به این روند اتخاذ کنند.