جایی برای آرامش سالمندان
مفهوم دهکده سلامت، مجموعههای اقامتی را در ذهن متبادر میکند که خدمات سلامتی را به مهمانان خود ارائه میکنند و بیشتر بر ایجاد تحول در صنعت توریسم و گردشگری متمرکز هستند. البته این مفهوم، چنین تعریفی را در برمیگیرد، اما آنچه علاوه بر تعریف بالا در برنامههای توسعه بر آن تاکید شده، ضرورت ایجاد دهکدههای سلامت برای بازنشستگان است که جزء شاخصههای توسعه شهری محسوب میشود و میتواند به ارتقای سلامت این بخش از جامعه کمک کند. طرحی که تاکنون بارها کلید خوردن آن به نقل از مسئولان مربوطه رسانهای شده اما همچنان در هزارتوی عملیاتی شدن باقی مانده است.
عاطفه شمس
گرچه احمد دلبری، رئیس مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی بهطور کلی با استفاده از واژه دهکده برای چنین طرحی مخالف است و معتقد است، شهرک سلامت سالمندان میتواند واژه بهتری برای این اقدام باشد. او میگوید: «خوب است منطقهای برای سالمندان طراحی شود مانند سایر شهرکهایی که در تهران وجود دارد که دسترسی به نیازها را برای آنها آسانتر کند. بهصورتی که رستوران، سیستم حملونقل، درمانگاه، پارک و سایر امکانات این شهرک متناسب با شرایط سالمندان باشد و خدمات شبانهروزی، ویزیت در منزل و... به آنها ارائه شود، اما با اینکه دهکدهای در یک منطقه مثل لواسان یا کرج در نظرگرفته و سالمندان به آنجا منتقل شوند، خیلی موافق نیستیم.»
شهرک سلامت بازنشستگان در ندارد
دلبری با اشاره به آثار مثبت روانی چنین فضایی بر بازنشستگان، میگوید: «از آنجا که تمام خدمات در نظر گرفتهشده در این شهرک، متناسب با نیاز این افراد طراحی شده و از آنجا که بازنشستگان میتوانند بهطور پیوسته با یکدیگر در ارتباط باشند، احساس تنهایی و انزوای آنها بهطور چشمگیری کاهش خواهد یافت.» رئیس مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، میگوید: «این شهرک، در ندارد و شبیه آسایشگاه سالمندان نیست. رفتوآمد در این شهرک برای خانوادهها آزاد است و جایی است که به همه نیازهای بازنشستگان و سالمندان پاسخ میدهد.» دلبری با تاکید بر اینکه جهت ایجاد شهرک سلامت برای بازنشستگان و سالمندان بارها و در محافل متعدد پیشنهادهایی ارائه کرده است، میگوید: «این طرح اقدام بزرگی است و به همین دلیل عملیاتی شدن آن، کمی سخت و زمانبر است، به همین دلیل تا به امروز، در حد شعار باقی مانده است.»
علیاصغر دالوندی، رئیس سازمان نظام پرستاری نیز در ضرورت ایجاد چنین فضایی برای بازنشستگان، میگوید: «آماده نبودن فضای شهری، زیرساختها، خانواده و جامعه برای پذیرش وضعیت جدید، باعث منزویشدن سالمندان در شهرها شده و از آنجا که امروزه نشست جامعه روستایی به شکل گذشته وجود ندارد بهناچار باید به شکل تصنعی آن را برای سالمندان ایجاد کرد.» البته علاوه بر مشکل تنهایی بازنشستگان، یکی از مشکلاتی که آنها در این دوره جدید از زندگی با آن مواجه هستند، مسائل درمانی و سلامت است. رئیس سازمان نظام پرستاری، در این رابطه میگوید: «افراد وقتی به 60سالگی میرسند حداقل 30درصد افت عملکردی پیدا میکنند، بنابراین در حال حاضر، در کلان جمعیت، باید یک مراقبت سیستماتیک برای سالمندان و بازنشستگان کشور تعریف شود. آنها باید بدانند چگونه با بازنشستگی بهعنوان یک مرحله از زندگی کنار بیایند و با وضعیت فعلی منطبق شوند.» او با اشاره به مسائلی که در حوزه اجتماعی، باعث میشود سالمندان احساس تنهایی کنند، میگوید: «نسل فعلی حوصله و وقت کافی برای سالمند و حتی برای خود ندارد.» او معتقد است، اگر حمایت اجتماعی از بازنشستگان انجام گیرد و به تواناییهایی آنها بها داده شود، میتوانند محور بسیاری از فعالیتها باشند و به خودمدیریتی واداشته شوند که به میزان زیادی از بار اجتماعی ما خواهد کاست.
فضایی برای کاستن از انزوای سالمندان
همان گونه که کارشناسان امر نیز معتقدند، به نظر میرسد ایجاد فضایی که علاوه بر کاستن از انزوای بازنشستگان بتواند مشارکت اجتماعی را در آنها ارتقا بخشد و بحث سلامتشان را جدیتر از گذشته پیگیری کند، یک ضرورت برای کشور است که این فضای جدید و کارا، میتواند یک دهکده سلامت باشد. دهکدهای که بارها وعده راهاندازی آن از سوی مسئولان مربوطه، تیتر یک رسانهها شده، اما نهایتا به نتیجه نرسیده است. مردادماه سال گذشته، جمشید تقیزاده، مدیرعامل سابق صندوق بازنشستگی کشوری با تاکید بر ظرفیت استان تهران برای ساخت مدرنترین دهکده سلامت در کشور و حتی خاورمیانه، از در دستورکار قرارگرفتن ساخت دهکده سلامت در راستای توجه به ارتقای سلامت جامعه بازنشستگان، خبر داده و تاکید کرده بود که این شهر بهعنوان پایلوت این طرح انتخاب شده و در صورت همکاری استانداری و شهرداری تهران برای تامین زمین، صندوق بازنشستگی کشوری میتواند ساخت دهکده سلامت را در یکی از مناطق 22 گانه تهران کلید بزند. وی همچنین گفته بود که در صورت ابلاغ رئیسجمهور میتوان این طرح را در سایر استانهای کشور نیز با همکاری استانداریها اجرایی کرد. طبق گفته تقیزاده، آبدرمانی، درمانگاه تخصصی طب سالمندی، مسیرهای پیادهروی، دوچرخهسواری، ایستگاههای سلامت، طب سنتی و گیاهان دارویی، استراحتگاه، بخشهای رفاهی و فروشگاهی و... از جمله بخشهایی بودند که در این طرح به آن توجه شده بود. وی در نهایت ابراز امیدواری کرده بود که بتوان یک دهکده سلامت برای بازنشستگان تهران فراهم کرد که هم خانه سالمندان داشته باشد، هم امکان انجام فعالیتهای ورزشی در آن فراهم باشد و هم سالنهای پذیرایی برای برگزاری مراسم جشن فرزندان بازنشستگان مهیا باشد. محمدحسین مقیمی، استاندار وقت تهران نیز در همین ایام با تاکید بر اینکه توجه به بازنشستگان و سالمندان، یکی از اهداف مهم دولت دوازدهم و مجموعه نظام است، برای همکاری با صندوق بازنشستگی کشوری، اعلام آمادگی کرده بود.
با تغییر مدیران، طرح ها راکد میمانند
اما پیگیریهای ما از دفتر مدیرکل فرهنگی و اجتماعی صندوق بازنشستگی کشوری تنها به چند جمله کوتاه ختم شد: «با تغییر مدیرعامل و پایان خدمت آقای تقیزاده، فعلا در این خصوص برنامه خاصی وجود ندارد و اقدامی هم صورت نگرفته است.» یک منبع آگاه در این صندوق نیز با اشاره به اینکه این طرح بعد از اعلام عمومی، پیشرفتی نکرد، گفت: «رئیس سابق صندوق بازنشستگی، طرحی را با عنوان دهکده سلامت اطلاعرسانی کرد که در راستای اجرای آن، استاندارهای استانها باید بیست هکتار زمین با شرایط مطلوب در اختیار صندوق بازنشستگی قرار میدادند و این صندوق نیز امکاناتی در آنجا فراهم میکرد. متعاقب آن نیز استاندارهای یکی، دو استان اعلام رضایت کردند، اما متاسفانه طرح همچنان باقی مانده و هیچ اتفاقی نیفتاده است. البته استانداری تهران نیز در مقطعی برای همکاری اعلام موافقت کرد، اما تغییر مدیریت سبب شد که کار راکد بماند.» در حالی که به نظر میرسد پرونده راهاندازی دهکده سلامت در صندوق بازنشستگی کشور مسکوت مانده، اخیرا مرتضی لطفی، عضو هیئتمدیره سازمان تامیناجتماعی نیز از راهاندازی دهکدههای سلامت برای ارائه خدمات هرچه بیشتر به بازنشستگان تحتپوشش این سازمان در آینده نزدیک خبر داده و گفته، با اجرای طرح دهکدههای سلامت، بیش از سه میلیون و ۵۰۰ هزار نفر بازنشسته این سازمان میتوانند از هرگونه خدمات رفاهی، اجتماعی و دیگر موارد خدماتی بهرهمند شوند. خدمتی که گرچه گستره تام جامعه بازنشستگان کشور را دربرنمیگیرد، اما میتواند گام بلندی در جهت بهبود کیفیت زندگی بازنشستگان تحتپوشش تامیناجتماعی بهشمار رود. البته به نظر میرسد هنوز در سطوح مدیریتی سازمان تامیناجتماعی بر سر عملیشدن یا نشدن این طرح اختلافنظرهایی وجود دارد. حسین امیری گنجه، سرپرست معاونت اقتصادی و برنامهریزی سازمان تامیناجتماعی با اشاره به مشکلات این سازمان در تامین منابع خود میگوید: «طرح بحث ایجاد دهکده سلامت یک تعهد جدید برای سازمان تامیناجتماعی بهوجود میآورد و ممکن است در روند بازپرداخت بدهیهای سازمان توسط دولت نیز اثر بگذارد. به همین دلیل، طرح این بحث در حال حاضر، منافع سازمان را تامین نخواهد کرد.» وی با بیان اینکه طرح چنین مباحثی برای بازنشستگان توقعاتی را البته بحق ایجاد میکند، معتقد است که قبل از طرح هرگونه اقدامی، ابتدا باید منابع و بعد، منافع سازمان را در نظر گرفت. امیری گنجه، همچنین ایجاد دهکده سلامت را در حوزه وظایف سازمان تامیناجتماعی نمیداند و میگوید: «راهاندازی دهکده سلامت، یک مقوله زیرساختی است و اراده دولت و نهادهای حاکمیتی را میطلبد. منابع سازمان تامیناجتماعی بهعنوان یک سازمان غیردولتی، به تنهایی امکان ایجاد دهکده سلامت را برای این سازمان فراهم نمیکند.»
طرح دهکده سلامت همکاری همه نهادهای مسئول را میطلبد
البته اینکه سازمان تامیناجتماعی در حال حاضر، با مشکلاتی در تامین نقدینگی روبهروست قابلانکار نیست، اما نباید از نظر دور داشت که چالشهای سازمان تامیناجتماعی در تامین منابع نمیتواند نافی حقوق ذینفعان این سازمان از جمله بازنشستگان باشد. دهکده سلامت، امکانی است که البته در چرخه همکاری سازمان تامیناجتماعی، وزارت بهداشت، وزارت رفاه و دیگر متولیان سلامت و رفاه اجتماعی با دولت و نهادهای حاکمیتی، میتواند کیفیت زندگی طیف گسترده بازنشستگان و سالمندان کشور را تحتتاثیر قرار دهد. بنابراین امید است با رفع مشکل تامین منابع سازمان تامیناجتماعی و پیگیریهای این سازمان و با همکاری دولت و سایر نهادهای مسئول، این طرح کاربردی امکان اجرا بیاید و با بهبود کیفیت زندگی بازنشستگان، بازنشستگی بهعنوان مقطعی جدید از زندگی افراد با آرامش، سلامت جسمی و روانی و حمایت اجتماعی همراه شود و بازنشستگان بتوانند بهعنوان شهروندان ممتاز جامعه، منزلت اجتماعی خود را بازیافته و از تسهیلاتی که متناسب با شرایط آنها طراحی شده برخوردار شوند.