بیمارستانهایی برای 20درصد مردم!
خدماتی گران و ویژه برای شهروندان ویژه. این روزها دیگر مراجعه به بیمارستانهای خصوصی و دریافت خدمات درمانی از این مراکز برای خیلیها به یک آرزوی دور از دسترس تبدیل شده است. آمارهای رسمی هم از ناتوانی مالی میلیونها ایرانی برای مراجعه به بیمارستانهای خصوصی حکایت دارد. معاون کل وزارت بهداشت تصریح کرده، ۸۰درصد مردم برای مراجعه به بخش خصوصی با تعرفههای قانونی استطاعت مالی ندارند. ایرج حریرچی توضیح داده است: «۱۵درصد مردم با دوپینگ بیمه تکمیلی، به بخشهای خصوصی مراجعه میکنند و تنها دو الی سه درصد مردم با هزینههای شخصی به بیمارستانهای خصوصی مراجعه میکنند. به گفته این مقام مسئول، این موضوع نشان از آن دارد که مردم توان مراجعه به بخش خصوصی با شرایط تورم امروز را ندارند.» ناتوانی مالی اغلب بیماران برای مراجعه به بخش خصوصی، موجب شلوغشدن بیمارستانهای دولتی و نیمهدولتی و خلوتشدن بیمارستانهای خصوصی شده است. البته بسیاری از بیمارستانهای خصوصی، علاقه چندانی هم به شلوغ شدن بیمارستان ندارند و ترجیح میدهند خدماتی گزیده و با تعرفه بالا را به بیماران محدود خود ارائه دهند. یعنی در شرایطی که بیمارستانهای دولتی و عمومی کشور، خود را موظف میدانند که همه نوع خدمات درمانی را به بیماران ارائه بدهند، اما در بسیاری از مراکز خصوصی فعال در نظام سلامت، چنین وضعی حاکم نیست و در این مراکز، ارائه خدمات درمانی گرانقیمت مثل جراحیهای پیچیده در اولویت قرار دارد.
امین جلالوند
چرا اغلب بیماران نمیتوانند از خدمات بخش خصوصی بهره ببرند؟
تفاوت چشمگیر بین هزینههای بیمار در بیمارستانهای دولتی با خصوصی، دلایل متعددی دارد. علی نسایی، عضو شورای عالی نظام پرستاری به یکی از دلایل عمده این اختلاف هزینهها اشاره میکند و تاکید دارد: «تعرفههای خدمات درمانی در بیمارستانهای خصوصی، حدود چهار برابر بیمارستانهای دولتی است، در حالی که از نظر توانمندی نیروی انسانی و امکانات درمانی، تفاوت چندانی بین مراکز دولتی و خصوصی نیست و حتی برخی بیمارستانهای دولتی، خدمات درمانی بهتری ارائه میدهند.» به گفته نسایی، مهمترین تفاوت بارز بین ارائه خدمات در دو بخش دولتی و خصوصی، بحث خدمات هتلینگ است که در این بخش، خدمات اغلب بیمارستانهای خصوصی بهتر از بیمارستانهای دولتی است. او معتقد است، با این وجود بیمارستانهای خصوصی، بار چندانی را از دوش نظام سلامت برنمیدارند، زیرا بیشتر بهدنبال ارائه خدمات گرانقیمت هستند. همین مسئله موجب شده، هزینههای زیادی به بیمههای پایه درمانی تحمیل شود، همچنین ارائه خدمات درمانی در بخش خصوصی نیز فقط برای یک عده محدود در کشور باشد. البته محمد جهانگیری، معاون برنامهریزی و نظارت سازمان نظام پزشکی از زاویه دیگری به این موضوع نگاه میکند و در دفاع از بیمارستانهای خصوصی، یادآور میشود: «تحریمها، شرایط اقتصادی کشور و مطالبات انبوه بیمارستانهای خصوصی موجب شده که بسیاری از مراکز درمانی در بخش خصوصی با چالش مالی جدی مواجه باشند و حتی برخی از این مراکز به سختی از پس پرداخت حقوق کارکنان خود برمیآیند.»
او یادآوری میکند: «هزینه اجاره مطب و تهیه تجهیزات پزشکی برای مراکز خصوصی نیز چندین برابر شده و در این شرایط خیلی از مراکز درمانی در بخش خصوصی، عملا سوددهی ندارند.» به اعتقاد جهانگیری، راهحل رفع این مشکل، کنترل هزینههای نظام سلامت، پرداخت مطالبات بیمهای مراکز خصوصی، حمایت دولت از مراکز خصوصی فعال در بخش درمان و حمایت از بیمههای درمانی برای افزایش پوشش بیمهای خدمات درمانی است تا هم بیماران بیشتری بتوانند از خدمات بخش خصوصی بهرهمند شوند و هم مراکز درمانی در بخش خصوصی به سودآوری برسند تا سرمایهگذاری آنها بتواند عواید مالی مطلوبی به همراه داشته باشد.
آیا فعالیت درمانی در بخش خصوصی، سوددهی ندارد؟
وزارت بهداشت بهصراحت اعلام کرده است که امسال با توجه به شرایط اقتصادی کشور، سال سودآوری مراکز درمانی نیست. سعید نمکی، وزیر بهداشت، درباره مشکلات بیمارستانهای خصوصی و درخواست آنها برای افزایش تعرفههای پزشکی اظهار میکند: «بیمارستانهای خصوصی قطعا مشکلاتی را از قبل داشتهاند. در دوره فعلی، دو اقدام انجام دادیم؛ یکی آنکه قبل از پایان سال، تعرفههای سال جدید مصوب شد و دوم اینکه تعرفههای بخش خصوصی بالاتر از بخش دولتی بسته شد، اما اینکه باز هم این تعرفهها پاسخگو هست یا نه، به مشکل مزمن سالهای گذشته باز میگردد که بهدلیل رعایت حال مردم، شیب افزایش تعرفهها ملایم بوده است.» نمکی یادآور میشود:«بیمارستانهای خصوصی، اخیرا نیز انتقاداتی به تعرفهها داشتند که قرار شده این موضوع در شورای عالی بیمه مجددا مطرح شود. با این حال از همکارانم در نظام سلامت خواستم امسال که سال سختی برای سفره مردم است، منتظر سوددهی نباشند. ما باید کاری کنیم که اقداماتمان زیانده نباشد، وگرنه امسال سال سود برای درمان نیست، اما در عین حال امیدواریم بتوانیم مختصر کمکی در این زمینه داشته باشیم.» از سوی دیگر، داوود دانش جعفری، کارشناس اقتصاد سلامت بهطور کلی با این بحث که بیمارستانهای خصوصی سودآوری ندارند، چندان موافق نیست و میگوید: «اگرچه بیمارستانهای خصوصی با مشکلات مالی متعددی مواجه هستند، اما خریدوفروش مجوز مراکز درمانی و تمایل بسیاری از پزشکان برای خرید سهام بیمارستانهای خصوصی نشان میدهد که سود خوبی در ارائه خدمات درمانی در بخش خصوصی وجود دارد، اما با این وجود برای توسعه سرمایهگذاری در بخش خصوصی فعال در حوزه درمان باید فضای سرمایهگذاری برای افراد غیرپزشک هم ایجاد شود، زیرا در این شرایط دامنه سرمایهگذاریها بسیار بیشتر خواهد شد.»
جای خالی خدمات ارزان و اورژانسی در بیمارستانهای خصوصی
بسیاری از خدمات ارزان و پرتکرار در نظام سلامت از سوی بیمارستانهای دولتی و عمومی ارائه میشود و برخی بیمارستانهای خصوصی تلاش میکنند تا حد امکان وارد چنین حوزههای درمانی نشوند. برخی از این مراکز خصوصی برای افزایش درآمدزایی خود به سمت جذب گردشگر سلامت، سوق پیدا کردهاند و از این راه تلاش میکنند درآمدزایی ارزی داشته باشند.
همچنین از آنجا که اغلب مراکز خصوصی برای حفظ وجهه بیمارستان نمیخواهند آمار مرگومیر بالا در بیمارستان خصوصی ثبت شود، به همین دلیل برخی از این بیمارستانها تمایل چندانی برای پذیرش بیماران اورژانسی و وخیم ندارند. برای برخی بخشهای بیمارستانی مثل سوختگی نیز عمده بار درمان این بیماران بر دوش بیمارستانهای دولتی است، زیرا راهاندازی و توسعه بخش سوختگی در بیمارستانهای خصوصی، سود چندانی ندارد و پذیرش بیماران سوختگی، آمار مرگومیر در بیمارستانهای خصوصی را نیز بالا میبرد. البته تعرفههای بالای بخش خصوصی فعال در نظام سلامت، شرایطی را پیش آورده است که اگر یک بیمارستان خصوصی به توسعه خدمات درمانی پرتکرار یا اورژانسی هم روی بیاورد، باز هم با استقبال چندانی از سوی عموم بیماران مواجه نخواهد شد. مجموع این شرایط نشان میدهد، تا وقتی تعرفه خدمات درمانی در بخش خصوصی با جیب مردم تناسب نداشته باشد، نباید انتظار داشت که این جمعیت 80درصدی از مردم که خدمات درمانی در بخش خصوصی را نادیده گرفتهاند، بتوانند با فراغخاطر وارد بیمارستانهای خصوصی شوند.