بیمها و امیدهای آینده کار
عاطفه شمس
همزمان با آغاز هفته ملی کارآفرینی، عصر دیروز همایش ملی «آینده کار و کارآفرینی جوانان در ایران» با محورهایی چون تغییر سازمان کار و تولید و تاثیر آن بر روابط کار، توسعه مهارتها در آینده، جهانیشدن اقتصاد و چشمانداز کار، تکنولوژیهای جدید و تاثیر آن بر آینده کار، فرصتهای جدید در توسعه بنگاههای کوچک و متوسط در آینده و سرنوشت گفتوگوهای اجتماعی و حمایتهای شغلی، با سخنرانی محمد شریعتمداری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سورنا ستاری، معاون علمی و فناوری رئیسجمهور، عبدالرضا مصری، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی، غلامحسین شافعی، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، حسین سلاحورزی، نایبرئیس اتاق بازرگانی و رئیس سازمان ملی کارآفرینی ایران و محمد عطاردیان، رئیس هیئتمدیره کانون عالی انجمنهای صنفی کارفرمایی ایران در سالن همایشهای اتاق بازرگانی ایران برگزار شد. در پنل تخصصی این همایش که سید حسن افتخاریان، رئیس هیئتمدیره انجمن تحقیقات بازار کار ایران بهعنوان دبیر آن حضور داشت، صاحبنظرانی چون فرید موسوی، عضو کمیسیون اقتصادی و رئیس فراکسیون جوانان مجلس شورای اسلامی، افشین کلاهی، رئیس مجمع تشکلهای دانشبنیان، ژوبین علاقبند، مدیرعامل اسنپ، آیت حسینی، مشاور بازآفرینی و تحول کسبوکار، محمدمهدی فنایی، رئیس هیئتمدیره گروه صنعتی کویر، رضا الفتنسب، عضو اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی، علی محمدی تات، رئیس هیئتمدیره انجمن جوانان کارآفرین استان تهران و نسیم توکل، کارآفرین نمونه سال97، به بحث درباره تفاوتهای کسبوکارهای سنتی و مدرن، چالشهای پیش روی استارتآپها و نقش آنها در توسعه کسبوکار و آینده کار و کارآفرینی در ایران پرداختند. این مراسم همچنین، با عقد تفاهمنامه مشترک سازمان ملی کارآفرینی ایران و سازمان آموزش فنیوحرفهای کشور همراه بود. در این مراسم محمد عطاردیان، رئیس هیئتمدیره کانون عالی انجمنهای صنفی کارفرمایی ایران با بیان اینکه اغلب واژههای کارفرما و کارآفرین به اشتباه بهجای یکدیگر بهکار میروند، گفت: «کارآفرین میتواند، اما عملا در خدمت کارفرماست.»
وی با اشاره به تغییراتی که دنیا را در آستانه انقلاب صنعتی چهارم قرار داده است، افزود: «مطالعه و بررسی مشترک دو سازمان بینالمللی ILO و IOE درباره تغییرات کسبوکارها نشان میدهد، بهطور گسترده پنج جریان تغییرات عمیق اجتماعی، تغییرات جمعیتی، تغییرات اقلیمی و ضرورت اقتصاد بدون کربن، یکپارچگی جهانی اقتصاد و تحولات و نوآوریها در عرصه تکنولوژی در اشکال جهانی کسبوکار صرفنظر از اندازه، زمینه فعالیت، مکان فعالیت آنها، تغییرات عمده ایجاد میکنند.» وی ادامه داد: «نوآوریها در عرصه تکنولوژی بیشترین اثرگذاری را داشته و میزان ارزشافزوده تولید و خدمات کمپانیها را بهصورت بنیادی تغییر میدهد.»
عطاردیان همچنین با اشاره به نتایج این پژوهش مشترک، در بیان اهمیت مهارتها، گفت: «هرچه نفوذ تکنولوژی بیشتر میشود تقاضا برای مهارتهای انسانی بهخصوص ابتکار و نوآوریهای فردی، توانمندی در رفع مشکلات، همچنین ارتباطات و همکاری بیشتر میشود. همچنین تعداد کسانی که بتوانند در این فضای جدید گفتوگو کنند کم میشود، بنابراین ضرورت دارد افراد در تمام عمر خود مهارتها را آموزش ببینند.»
در بخش دیگری از این همایش، حسین سلاحورزی، نایبرئیس اتاق بازرگانی و رئیس سازمان ملی کارآفرینی ایران نیز با اشاره به دلیل برگزاری این همایش ملی و اهداف آن، تاکید کرد: «در بحثها بیشترین تمرکز بر تهدیدها و فرصتهایی است که کسبوکارهای نو در آینده کار بهوجود خواهند آورد. طبق تحقیقات، 50 تا 60درصد مشاغل در معرض ریسک هستند و طبق آمار مراکز بینالمللی، در سالهای آتی در اقتصاد ایران نیز نرخ تشکیل سرمایه در بخش صنعت و معدن و کشاورزی و... کاهش خواهد یافت، بهگونهای که نمیتوان انتظار سرمایهگذاری و تشکیل سرمایه را در این حوزهها داشت. اما همچنان میتوان امیدوار بود با وجود کسبوکارهای نوین بتوان از شدت این خطرات و ریسکها کاست.»
او با اشاره به اینکه استارتآپها و کسبوکارهای نوین با دنیایی از ریسک مواجه هستند، افزود: «قوانین و مقررات، تامین مالی و دفاع از مالکیت برندها نمونهای از چالشهایی هستند که این کسبوکارها با آن روبهرو خواهند بود.» سلاحورزی با بیان اینکه در حمایت از کسبوکارهای نوین، موانع و تهدیدهای مختلفی وجود دارد، ادامه داد: «به همان میزان که در شاخص نوآوری در حال ارتقا هستیم در شاخصهای سهولت کسبوکار تنزل داریم که همه اینها علائم نامناسبی هستند که نیاز به یک استراتژی تسهیلکننده را در این فضای تحریم بیش از پیش نشان میدهد.»
نایبرئیس اتاق بازرگانی با تاکید بر نقش دولت در حمایت از کسبوکارهای نوین، افزود: «اگر دولت فقط دو ماده 2 و 3 موجود در قانون بهبود محیط کسبوکار را رعایت کند و در تدوین دستورالعملهای مربوط به این کسبوکارها نظرات فعالان این حوزه را جویا شود، بسیاری از مشکلات در این عرصه قابلحل خواهد بود.» او با بیان اینکه اتاق ایران و مرکز ملی کارآفرینی همواره در کنار کارآفرینان خواهد بود، به تشکیل مرکز آمار اقتصادی در اتاق بازرگانی اشاره کرد و گفت: «در اتاق بازرگانی، مرکزی تشکیل شده تا در هر حوزهای که فعالان اقتصادی با کمبود آمار مواجه میشوند، بتواند این آمار را تهیه کرده و نیاز آنها را مرتفع کند.»
غلامحسین شافعی، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران نیز در ادامه مراسم با بیان اینکه امروز حرکت در مسیر رشد و توسعه برای کشورها یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام حتمی است، گفت: «کشورهای مختلف دنیا نیز با برنامهریزی، هدفگذاری بهویژه انتخاب مسیر مناسب براساس مقتضیات خود قدم در راه توسعه گذاشتهاند که این در کشور ما یک عامل غایب است و بدون شک، بهمعنای جاماندن از رقبا و در نهایت افتادن در سراشیبی است.»
رئیس اتاق بازرگانی با تاکید بر اینکه ما نهتنها در انتخاب راه، بلکه در تفهیم اهداف آن نیز با مشکل مواجه هستیم، افزود: «در این ارتباط، کارآفرینی بهدلیل آثار گسترده خود نقشی مهم در تحقق اهداف اقتصادی جوامع ایفا میکند. در ایران نیز با 80 میلیون جمعیت و میانگین سنی 31سال یک جامعه جوان و آماده حرکتهای شتابان وجود دارد که متاسفانه در تفهیم اهداف آن حتی گاه در بین مقامات به مشکل میخوریم.»
وی با بیان اینکه در این میان آموزش و تربیت کارآفرینان بهویژه در کسبوکارهای نوین بسیار مهم است، گفت: «اهمیت تربیت نیروهای کارآفرین بهعنوان سرمایههای اصلی توسعه در اقتصاد ایران به این دلیل برجستهتر میشود که اقتصاد ما متکی به منابع طبیعی است و با اقتصاد کاراییمحور و نوآوریمحور فاصله زیادی دارد.»
شافعی با تاکید بر اینکه براساس شاخص های جهانی کارآفرینی، رتبه کارآفرینی ایران چند پله صعود داشته، تصریح کرد: «بهرغم این حرکت مثبت، اما با توجه به شرایط کشور، هنوز موقعیت مناسبی نداریم و باید جایگاه بهتری کسب میکردیم.»
او افزود: «صحبت از کارآفرینی و نوآوری زمانی میتواند ما را به توفیق امیدوار کند که شرایط مناسب برای آن در کشور فراهم شود. در حال حاضر، مسیر حرکت برای جوانان مهیا نیست و شاید هنوز هم این باور بهعنوان یک اعتقاد قابلاتکا وجود ندارد. نکته دیگر اینکه فضای کسبوکار تیره سبب شده آینده کسبوکار حتی برای پیشکسوتان این عرصه هم روشن نباشد. سرمایهگذاران و کارآفرینان فرشقرمز نمیخواهند و همین که موانع از سر راه آنها برداشته شود خود کمک بزرگی در توسعه فعالیتهایشان خواهد بود. درواقع، اگر مسیر هموار شود، آن ها خود میدانند چگونه حرکت کنند و مشکل سرمایه هم قابلحل خواهد بود. مهمتر اینکه باید در این روند افراد احساس امنیت اقتصادی هم داشته باشند.»
در ادامه این همایش، عبدالرضا مصری، نایبرئیس مجلس شورای اسلامی نیز مروری بر عوامل موثر بر کارآفرینی، تولید و اشتغال داشت. او با تاکید بر اینکه در ایران در همه حوزهها بهویژه در حوزه کارآفرینی مبانی تئوری کم نیست، اما در حوزه اجرایی کاستیهای زیادی وجود دارد، گفت: «دو محیط درونی و بیرونی بر کارآفرین حاکم هستند که اولی بر درون خود فرد، ایدههای او و آنچه برای برای اجرای آن ایدهها در ید اوست، نظارت دارد و دیگری بر عوامل بیرونی موثر بر کارآفرینی است.»
مصری با تاکید بر اهمیت تواناییهای افراد در تحلیل دریافتها و تصمیمگیریها، افزود: «ممکن است کارآفرینی نوآوری و خلاقیت داشته باشد که متغیرهای موثر بر آن ممکن است کاملا قابل پیشبینی نباشد. ممکن است در زمینه توسعه باشد یا شاید هم کپیبرداری باشد، اما ظرفیت برای آن در کشور وجود داشته باشد. آنچه در این میان مهم است تواناییهای افراد در تحلیل دریافتها و تصمیمگیریهاست.»
نایبرئیس مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه ما مسئول محیطهای بیرونی هستیم، ادامه داد: «امروز متاسفانه در فضای کسبوکار و تولید کشور، محیطهای بیرونی اثر بیشتری نسبت به محیط داخلی دارند و پاسخگویی هم برای آن وجود ندارد. بهطور مثال، نوسانات محیط اقتصادی کشور، قاچاق، واردات بیرویه و جاذبههای سرمایهگذاری که خارج از ید کارآفرین است، میتواند فعالیت او را تحتتاثیر قرار دهد. کارآفرین نمیتواند با بازارهایی که یک شبه و ناگهانی ایجاد میشوند رقابت کند. قوای مجریه، مقننه، قضائیه و سایر نهادهای موثر مسئول این محیط بیرونی هستند و هر یک به اقتضای وظیفه خود باید در رفع این موانع همکاری کنند و محیط سیاسی، قانونی، اجتماعی و اداری مناسبی را همتراز با شأن کارآفرین فراهم کنند.»