جوانان نوآور را به متن مشکلات مناطق سیلزده ببریم
محمدمهدی ابریشم کار؛ کارشناس اقتصادی
در رابطه با سیل و ترمیم تخریبهایی که در زیرساختهای مختلف اجتماعی مثل مدارس و بیمارستانها و بخشهای اقتصادی همچون واحدهای صنفی، زمینهای کشاورزی و حتی نابودی ضروریترین نیاز زندگی بشر یعنی واحدهای مسکونی ایجاد کرده، راهکارهای مختلفی وجود دارد که بخشی از آن در حیطه کار دولت و حاکمیت است و بخشی از آن هم به همت مردم و همکاری آنها برای بازسازی و ترمیم خرابیها برمیگردد. مشکل بزرگی که در رابطه با مناطق سیلزده وجود دارد این است که دولت و شبکه بانکی در پرداخت تسهیلات بازسازی مدارس، بیمارستانها یا واحدهای مسکونی، بسیار کُند عمل میکنند. اخیرا نیز معاون بازسازی بنیاد مسکن اعلام کرد با گذشت سه ماه از سیلاب و نشستهای متعدد با بانکها و بانک مرکزی، عزم جدی از سوی بانکها برای پرداخت تسهیلات بازسازی دیده نمیشود. نمونه دیگر این امر زلزلهای است که سال96، در استان کرمانشاه رخ داد و هنوز هم دولت قادر به جبران یا بازسازی بخشهای آسیبدیده، نبوده است. البته منابع دولت برای بازسازی معمولا با توجه به شرایط اقتصادی کشور محدود است، اما طرز استفاده از منابع یا روشهایی که برای احیای مناطق سیلزده از سوی دولت، اتخاذ میشود نیز در نتیجهگیری نهایی یا در کارکرد منابع موجود بهصورت منفی موثر میافتد. اگر دولت با برنامهریزی و مدیریت صحیح به مسئولیت مهم خود در قبال مناطق آسیبخورده از بلایای طبیعی بپردازد، سیل به فرصت اشتغالزایی از روشهای نوین و استفاده از ظرفیتهای مغفولمانده تبدیل میشود. طی چندین ماه گذشته و بعد از وقوع سیل، منابع زیادی صرف کمک به سیلزدهها شد و بعد از این نیز این منابع صرف خواهد شد. البته این منابع در مقطع زلزله کرمانشاه و دیگر بلایای طبیعی هم چه از سوی دولت و چه از سوی نهادهای حمایتی و مردم، پرداخت شد، اما بهطور بهینه مورد استفاده قرار نگرفت. در صورتی که برنامه دولت برای بازسازی تعریف شده باشد، استارتآپها و کسبوکارهای نوین میتوانند به کمک دولت بیایند و فرایند انجام برنامههای دولتی را تسهیل کنند. برای مثال، در بخشهای کشاورزی بعد از احیای زمینهای کشاورزی و جبران خسارتها، میتوان از استارتآپهای بخش کشاورزی به منظور بهبود ارتباط کشاورزان با بازار مصرف یا برای افزایش بهرهوری و کاهش هزینهها استفاده کرد. تا چند ماه اول طبیعی است که دولت از طریق کمکهای غذایی و بستههای حمایتی از مردم سیلزده حمایت کند، اما پس از آن تعریف حمایت از سیلزدگان باید عوض شود و بسترهای مناسب برای حضور سرمایهگذاران در مناطق سیلزده فراهم شود. بهره بردن از توان جوانان نوآور و شرکتهای دانشپایه در مناطق سیلزده از یکسو مستلزم شناخت ظرفیتهای این مناطق است و از سوی دیگر به توان سازماندهی استارتآپها و صاحبان ایده و سوق دادن آنها به فرصتیابی و رفع مشکلات مناطق سیلزده و نهایتا جلب حمایت بخش خصوصی و دولت از آنها بستگی دارد. فعالان استارتآپی بهمعنای عام کلمه که شامل تمام فعالان حوزه نوآوری و فناوری است نیاز چندانی به تشریفات و مطالعات مفصل امکانسنجی -که دیگر فعالان اقتصادی هنگام ورود و کار در یک منطقه به آن نیاز دارند- احساس نمیکنند. معتقدم وظیفه سازماندهی جوانان نوآور و استارتآپها و بردن آنها به متن مشکلات مناطق سیلزده باید بهعهده یک نهاد دولتی مثل معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری باشد. با برگزاری چند فَمتور ساده و بیتکلف میتوان جوانان استارتآپی را با نیازها و ظرفیتهای مناطق سیلزده آشنا کرد و از آنها خواست برای رفع این نیازها از روشهای خلاقانه ایدهپردازی کنند. همچنین میتوان بخشی از بودجهای را که به پیشنهاد معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری هرساله در قانون بودجه به دانشگاهها و مراکز رشد و پارکهای علمی و فناوری تخصیص مییابد و متاسفانه این بودجه بیشتر از آنکه صرف توسعه نوآوری شود صرف پرداختن به همایشهای غیرضروری میشود- به ایجاد مراکز تمرکز استارتآپها در مناطق آسیبدیده از بلایای طبیعی اختصاص داد و جوانان بومی همین مناطق و سایر استانها را به حضور در این مراکز و کشف ظرفیتهای مغفول و ارائه راهکارهای نوین برای بهبود وضعیت اقتصادی و بهرهوری این مناطق، تشویق کرد. ایران یکی از مخاطرهانگیزترین کشورها از نظر زلزله و دیگر حوادث طبیعی است و به همین دلیل ما نیازمند رویدادهایی هستیم که توجه فعالان حوزه نوآوری و فناوری را به مشکلاتی که کشورمان هنگام بروز حوادث طبیعی با آن مواجه میشود و مشکلاتی که بعد از وقوع این حواث در این مناطق ایجاد میشود، جلب کند. این مشکلات اغلب به مدیریت سنتی ما در بحرانها بازمیگردد، اما در نظر جوانان خلاق حوزه نوآوری و فناوری، همین مشکلات فرصتهای بیشماری در خود دارد که میتوان از آنها برای خلق ارزشافزوده و ثروت استفاده کرد.