فرسودگی شغلی: وقتی خستگی از تن به در نمیرود!
عماد عزتی
براساس آخرین مطالعات انجامشده در موسسه گالوپ، از 7500کارمند تماموقت آمریکایی، مشخص شد 23درصد از آنها درگیر مشکلاتی مثل دردهای مزمن و خستگی هستند و تقریبا 44درصد هم همواره از مشکلات گوارشی رنج میبرند و تنها 33درصد از آنها ظاهرا مشکلاتی از این دست را تجربه نکردهاند.نکته قابلتوجه در این مطالعات، هزینههای سرباری است که بهدلیل همین مشکلات به سیستم تامیناجتماعی و خدمات درمانی تحمیل میشود. چون سالانه از حدود 400میلیارد دلار هزینه سلامت آمریکاییها، تقریبا 50درصد به مشکلات ناشی از «فرسودگی شغلی» اختصاص یافته است.بیشترین سهم پرداختشده برای مراقبتهای بهداشتی کارمندان زیر 45سال مربوط به بیماریهای قلبی، دیابت نوع2، مشکلات گوارشی، کلسترول بالا و حتی مرگ زودهنگام بوده است.محققان در این طرح تاکید دارند، تمام موارد یادشده ناشی از شرایط سخت کار در جامعه یا همان «فرسودگی شغلی» است و باید از آن بهعنوان بحران شرکتها در عصر حاضر یاد کرد.
بهطور کلی برای اولین بار در سال 1967، «هربرت فرودنبرگ» موضوع «فرسودگی شغلی» را در حرفه پزشکی مطرح و اصلیترین دلیل آن را استرس و خستگی ناشی از ساعات زیاد کاری اعلام کرد. وی در آن دوره معتقد بود، 46درصد از پزشکان از «فرسودگی شغلی» رنج میبرند و بعضا به همین دلیل دچار اشتباهات مهلکی میشوند.اما نکته اینجاست که از آن روز تاکنون که نزدیک به نیمقرن از آن گذشته هنوز راهکار دقیق قابلاجرایی برای جلوگیری از این مشکل مطرح نشده و بسیاری از کارفرمایان درگیر تبعات آن شدهاند.
البته کار به اینجا ختم نشده و هرچه جوامع و تولیدکنندگان به سمت صنعتیتر شدن حرکت میکنند تبعات جبرانناپذیر «فرسودگی شغلی» گسترش یافته و بخشهای تازهای از اجتماع را با خود درگیر میکند.دکتر «جیم هارتر»، پژوهشگر ارشد مدیریت کار و رفاه اجتماعی که در تحقیقات اخیر گالوپ بهعنوان سرپرست تیم فعالیت کرده، در این زمینه میگوید: «فرسودگی شغلی که از یک دهه پیش بهعنوان مهمترین مشکل کشورهای صنعتی و توسعهیافته شناختهشده هزینه سنگینی به اقتصاد و تولید ناخالص ملی آن مناطق تحمیل کرده است.»
هارتر در ادامه میافزاید: «تحقیقات اخیر نشان داده که غیبت مکرر کارمندان بهدلایل مختلف باعث ایجاد هزینههای بالایی برای کارفرمایان و صاحبان سرمایه شده، این در حالی است که هزینه یادشده بدون در نظر گرفتن غیبت بهدلیل نارضایتی، حذف مشاغل یا حتی اعتراضات محاسبهشده و تنها مربوط به اثرات «فرسودگی شغلی» بوده است.» وی تاکید میکند: «امروز شکی نیست که تقریبا دوسوم از کارگران تماموقت کشورهای توسعهیافته درگیر چنین مشکلی شدهاند و برآورد شده، اگر نسبت به این روند بیتفاوت باشیم تا پایان سال2030، احتمال اینکه همه کارمندان درگیر چنین مشکلی شوند، وجود دارد.»
به گفته این کارشناس ارشد مدیریت کار و رفاه اجتماعی، ناعدالتیهای محیط کار، حجم کاربالا، استفاده از فناوریهای نوین و ورود دنیای حرفهای به زندگی شخصی یا همان شفیتهای کاری7/24 (هفتروز هفته و بیستوچهار ساعت روز) اصلیترین عوامل بروز مشکلات بیشتر است.اما بهراستی راهکار مدیریت چنین شرایطی چیست و چطور باید مانع از بروز چنین مشکلاتی باشیم؟ برای رسیدن به پاسخ این سوال، کارمندان و کارفرمایان باید دستبهدست یکدیگر بدهند تا بتوانند تبعات منفی چنین مشکلی را در عصر حاضر به حداقل برسانند.
نقاطقوت خود را بشناسید
«کتی کاپریو»، مددکار اجتماعی، در این مورد میگوید: «یکی از عمدهترین موارد درگیری کارمندان با موضوع «فرسودگی شغلی» متناسب نبودن کار با مهارتهای کارمندان است. به همین دلیل اولین گام برای دوری از این مشکل، متناسبکردن مهارتها با فرصت شغلی افراد است.»
«کاپریو» در ادامه میافزاید: «در این بخش کارفرمایان میتوانند با توجه به سوابق حرفهای و تجارب پرسنل خود، فرصتهای شغلی را ارائه کنند یا اینکه کارمندان درصورتی که احساس میکنند باید مهارتهای تازهای بیاموزند کوتاهی نکنند تا از خطر «فرسودگی شغلی» دور بمانند.»وی تاکید میکند: «کارمندانی که متناسب با مهارتهایشان، فرصت شغلی موردنظرشان را دارند، تقریبا چهار برابر بیشتر از سایرین بهرهوری دارند به این دلیل که از روند فعالیت خود احساس رضایت میکنند و تسلط آنها به کاری که انجام میدهند باعث پیشرفتشان میشود، چون اعتمادبنفسشان بالا میرود.»کاپریو میگوید: «مطالعات اخیر گالوپ در این زمینه نشان داده، تنها 60درصد از کارمندان میدانند آیا توانمندیها و آموزشهایی که دیدهاند متناسب با شغل آنها هست یا خیر و اغلب کارمندان تنها برای امرارمعاش، به مشاغلی تن در میدهند که در نهایت برای آنها چیزی جز فرسودگی به ارمغان نخواهد آورد، این در حالی است که اصولا کارفرمایان نیز زیاد به این موضوع توجه ندارند.»
شرکای قوی در محل کار ایجاد کنید
دکتر هارتر با اشاره به مطالعات موسسه گالوپ در این زمینه میگوید: «اگرچه در بسیاری از فرهنگها موضوع کار گروهی کمرنگ است، اما این نوع همکاری در محیطهای کاری میتواند عاملی در کاهش فرسودگی شغلی باشد، به این دلیل که مشکلات راحتتر و سریعتر برطرف میشوند.»هارتر در ادامه تاکید میکند: «تحقیقات انجامشده تایید کرد، کارمندانی که در محیط کاری خود دوستان بیشتری دارند کمتر در معرض فرسودگی شغلی قرار دارند و به مشکلاتی همچون افسردگی، چاقی، فشارخون بالا و حتی زوال عقل مبتلا میشوند.»این استاد دانشگاه معتقد است، ایجاد حلقههای ارتباطی، همچنین توجه به متغیرهای ارتباطی در میان کارمندان میتواند اصلیترین راهکار برای کاهش معضل فرسودگی شغلی باشد به این دلیل که از نظر روانشناسی در چنین شرایطی اصولا مشکلات برای انسان بسیار کوچک جلوه میکند، چون یقین داریم حلقه ارتباطی میتواند راهکار مناسبی در اختیارمان قرار دهد.
بهترین مدیر را شناسایی کنید
مطالعه گالوپ نشان داد، کارکنانی که زیرنظر مدیران موفق کار میکنند، کمترین آثار فرسودگی شغلی را تجربه میکنند و همواره در راستای اهداف تجاری و فعالیتهای کاری خود حرکت میکنند.«کتی کاپریو»، مددکار اجتماعی، در این مورد میگوید: «مدیران خوب دقیقا میدانند کارمندان و زیردستان خود را چطور مدیریت کنند که بیش از حد خسته یا درگیر نباشن. همچنین بهدلیل نظم ایجادشده در تمام مراحل کار اصولا تنش، استرس یا هرگونه درگیری اضافه در محیط کار وجود ندارد، بنابراین فرسودگی شغلی هم در میان نیست.»کاپریو در ادامه میافزاید: «تحقیقات اخیر گالوپ دقیقا مشخص کرده کارمندانی که زیرنظر مدیران موفق فعالیت میکنند، 70درصد کمتر از سایر کارمندان درگیر مشکلات فرسودگی شغلی خواهند شد به این دلیل که اصولا با توجه به مدیریت منطقی، عوامل مشکلساز در محیط کاری آنها وجود ندارد.»