printlogo


پایان دوران مدرنیته یا آغاز آن؟
جامعۀ خطر: به سوی مدرنیته نوین اولریش بک ترجمه: رضا فاضل و مهدی فرهمندنژاد نشر ثالث، سال انتشار: 1396
زهرا سادات روح الامين؛ پژوهشگر اجتماعي

به‌دنبال مدرن‌سازی، شرایط اجتماعی و سیاسی چگونه دگرگون می‌شود؟ «جهانی‌سازی» چه خطراتی برای جامعه دارد؟ ابعاد تحلیلی «فردی شدن» در جامعۀ خطر چیست؟ در میان تعارض میان جامعۀ صنعتی و مدرنیته، «نقشۀ راه اجتماعی» چیست؟ «اولریش بک» در سه بخش تلاش کرده به سوالات مطرح‌شده پاسخ دهد و به مخاطب بگوید: «آنچه شاهدش هستیم، پایان مدرنیته نیست، بلکه آغاز آن است؛ آغاز مدرنیته‌ای فراسوی طرح کلاسیک صنعتی آن». از نظر «اولریش بک»، جهانی‌سازی، خطراتی پدید می‌آورد که افراد تمامی طبقات را درگیر می‌کند؛ خطراتی مانند رادیواکتیویته، آلاینده‌ها و حتی بیکاری. «بک» در این اثر خود خاطرنشان می‌کند که خطرات به‌گونه‌ای اجتماعی نیز ساخته می‌شوند و بعضی از خطرات هم مانند تروریسم، صرفا به این دلیل که رسانه‌های جمعی بیشتر به آن‌ها پرداخته‌اند به‌عنوان امری خطرناک‌تر درک شده‌اند. نویسنده در این کتاب، دگرگونی‌هایی را که مدرنیته در امر اجتماعی و سیاسی (از خانواده و روابط جنسی تا حوزه اقتدار دولت-ملت‌ها) ایجاد می‌کند، با استدلال و ارائه مصادیق عینی به تصویر می‌کشد. در بخشی از این کتاب، می‌خوانیم: «در اوایل قرن نوزدهم، ملوانانی که درون رود «تیمز» می‌افتادند، غرق نمی‌شدند، بلکه با تنفس گاز سمی و بدبوی این رودخانه که در حکم فاضلاب لندن بود، خفه می‌شدند. قدم‌زدن میان خیابان‌های باریک شهرهای قرون وسطا، حکم ردشدن از تونل وحشت بود. مدفوع همه جا انباشته بود؛ در خیابان‌ها، شاهراه‌ها، در کالسکه‌ها... ادرار در حال تجزیه کردن و از هم پاشاندن نمای بیرونی ساختمان‌ها بود... عدم وجود مجرای دفع زباله و فضولات که حاصل وضعیت اجتماعی بود، همه پاریس را تهدید به فرایند گندیدگی و پوسیدگی می‌کرد. با وجود این، آنچه به ذهن خطور می‌کند این است که در آن روزگار، آن خطرات چشم و گوش را می‌آزردند، بنا بر این قابل حس بودند، در حالی که خطرات تمدن امروز نوعا از دایره درک می‌گریزند و در سیطره فرمول شیمیایی و فیزیکی جای گرفته‌اند. در گذشته، ردپای خطرات تنها به عرصه کم ‌دامنه فناوری بهداشتی می‌رسید، اما امروز ریشه در تولید بیش از حد فراورده‌های صنعتی دارد، بنابراین خطرات امروز، به‌خاطر تهدیدکردن عرصه طبیعت جهانی و به‌خاطر علل مدرنشان یا نمونه‌های به‌ظاهر مشابه در سده‌های میانی تفاوت اساسی دارند. این‌ها خطرات مدرن‌سازی‌اند.»