printlogo


یادداشت
ضرورت اصلاح قانون حمایت از فرزندان اناث
مجتبی قاسمی؛ عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی

 طبق بند «2» ماده «111» قانون مدیریت خدمات کشوری، فرزندان اناث، مشروط بر آنکه ورثه قانونی باشند، در صورت نداشتن شغل یا شوهر می‌توانند به‌صورت مادام‌العمر از کمک‌هزینه اولاد، بیمه یا مستمری والدین خود استفاده کنند. ابتدا باید توجه داشته باشیم که دو هدف اصلی سیستم‌های مستمری، هموارسازی مصرف و پوشش ریسک برای مشترکان و اعضای خانواده‌های آن‌هاست و برهمین اساس. قوانین مستمری نیز باید در راستای تامین این اهداف اصلی تدوین شوند. 
به منظور تحلیل دقیق‌تر این بند قانونی اگر دختران را در گروه‌های سنی مختلف در نظر بگیریم. مشخص می‌شود که  برخی از دختران مشمولی که در سن کار و ازدواج قرار دارند، چون می‌دانند که یافتن شغل یا ازدواج، آن‌ها را از مستمری محروم خواهد کرد، بنابراین در تلاش‌هایشان برای یافتن شغل یا ازدواج تجدیدنظر می‌کنند. دختران مشمولی هم که شغل یا شوهر دارند در تصمیم خود برای رهاکردن شغل یا جدایی از همسرشان دغدغه کمتری خواهند داشت. درواقع با کاهش هزینه‌های طلاق و بیکاری، احتمال طلاق و بیکاری برای این گروه افزایش خواهد یافت. می‌توان دختران مشمولی را نیز تصور کرد که طی یک بازی به ظاهر برد-برد از شوهرانشان به‌طور صوری جدا می‌شوند تا از این امتیاز استفاده کنند، بنابراین به نظر می‌رسد که مکانیسم ایجادشده با این بند قانونی در جهتی خواهد بود که هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی به‌صورت کاهش ازدواج، کاهش مشارکت در بازار کار، افزایش طلاق و افزایش بازارهای غیررسمی کار را به همراه خواهد داشت.سوال مهم این است که مستمری پرداخت شده به این دختران از کدام محل تامین مالی می‌شود، آیا با عدالت اقتصادی و اجتماعی سازگار است؟با توجه به اینکه سیستم‌های مستمری در ایران PAYG  هستند، پرداخت‌ها عمدتاً از  محل کسورات دریافتی از مشترکان شاغل تامین مالی می‌شود و باری اضافی بر دوش نسل جوان امروز و ناقض عدالت اقتصادی و اجتماعی است.  بنابراین با توجه به موارد مطرح شده در بالا، اصلاح این قانون یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. اگر دولت قصد حمایت از دختران بدون شغل و  ازدواج‌نکرده را دارد، اولاً این حمایت باید تمام دختران ایرانی مشمول را در برگیرد و ثانیاً از محل درآمدهای عمومی و در قالب سازمانی دیگر نه صندوق‌های مستمری انجام شود. این حمایت تبعیض‌آمیز از معدودی از این دختران از کانال مستمری، نه‌تنها هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی بر جامعه تحمیل می‌کند، بلکه عدالت اقتصادی و اجتماعی را نیز نقض می‌کند. در تمام کشورهای جهان حمایت از فرزندان اناث تا سن مشخصی صورت گرفته و درصدی از مستمری (نه تمام آن) به آن‌ها پرداخت می‌شود تا بتوانند شرایط تامین مالی خود را از طریق کار یا ازدواج کسب کنند. حمایتی فراتر از این در راستای اهداف هیچ صندوق مستمری نیست.