printlogo


یادداشت
مسئولیت سازمان‌های دولتی در برابر کار کودکان
فاطمه قاسم‌زاده؛ رئیس هیئت‌مدیره شبکه یاری کودکان کار

ایجاد بستر و امکانات لازم برای حذف کار کودک مسئولیت دولت است که با مشارکت مردمی می‌توان آن را به سرانجام رساند. تقریبا در تمامی بندهای پیمان‌نامه حقوق کودک نیز از عبارت «دولت باید» استفاده شده که نشان‌دهنده مسئولیت دولت در تحقق حقوق کودک به‌طور عام و مقابله با کار کودک به‌طور خاص است. 
اما اقدامات دولتی در راستای کاهش کار کودک در ایران، مقطعی و اغلب بی‌نتیجه بوده است. به‌طور مثال، طرح‌هایی مانند طرح کودک و خانواده، طرح مشوق تحصیلی و تنظیم آیین‌نامه حمایت اجتماعی از کودکان کار و خیابان انجام گرفته که اقداماتی مثبت ارزیابی می‌شوند، اما به هدف نرسیده‌اند. طرح مشوق تحصیلی بدون ارزیابی از نتیجه آن متوقف شد، آیین‌نامه حمایت اجتماعی نیز پس از گذشت 10سال هنوز اجرایی نشده و منتظر مصوبه‌ای از طرف هیئت‌دولت است. طرح ساماندهی کودکان کار نیز ۳۲بار در کشور انجام شده که نتیجه همه آن‌ها منفی بوده، اما بازهم برای اجرای آن، اصرار وجود دارد. اقدامات دولتی در زمینه کودکان کار دارای چند ویژگی اصلی است؛ این اقدامات بیشتر در حوزه جمع‌آوری کودکان و محوریت آن‌ها کودکان خیابان بوده است و سایر اشکال کار کودک را نادیده گرفته است. در حالی که کودکان کار فقط کودکان حاضر در خیابان‌ها و چهارراه‌ها نیستند. همه کودکانی که در کارخانه‌ها، اماکن تولیدی و... می‌بینیم یا کودکانی که کولبری می‌کنند نیز کودک کار هستند. یکی دیگر از مشکلات بزرگ ما در این حوزه، کمبود نیروی متخصص و مشارکت‌دادن اندک سازمان‌های مردم‌نهاد است، نیروهای متخصصی که تلاش می‌کنند هنگام جمع‌آوری این کودکان به آن‌ها و خانواده‌هایشان آسیب کمتری برسد. درواقع، در بیشتر اقدامات دولتی شاهد جمع‌کردن مسئله هستیم و نه حل کردن آن. نادیده‌ انگاشتن کودکان کار در آموزش‌وپرورش نیز مسئله‌ای جدی است. از این کودکان برای ثبت‌نام در مدرسه شهریه دریافت می‌شود که هزینه آن، عموما از طریق نهادهای مردم‌نهاد تأمین می‌شود و حتی برای این کودکان، آموزش رایگان هم وجود ندارد. کودکان کاری که در سازمان‌های مختلف حمایت از کودکان درس می‌خوانند نیز برای آزمون سطح و دریافت گواهی قبولی باید هزینه پرداخت کنند. آموزش‌وپرورش این کودکان را در آمار خود حساب نمی‌کند و برای آن‌ها کتاب چاپ نمی‌کند در نتیجه سازمان‌های مردم‌نهاد در تهیه کتاب برای این کودکان مشکل دارند و حتی با پرداخت پول نیز نمی‌توانند کتاب تهیه کنند و اکثرا کتاب‌های قدیمی یا کپی استفاده می‌کنند. به‌طور کلی، در مواجهه با کودکان کار سه رویکرد وجود دارد؛ انکار، مقابله و حمایت. دولت‌ها در مواجهه با معضل کار کودک ابتدا آن را انکار می‌کردند و پس از بحرانی‌شدن این معضل، به‌دنبال مقابله با آن بودند. در حالی که زمانی موفق به حذف کار کودک خواهیم شد که دولت رویکرد حمایتی داشته باشد، ریشه‌های مسئله را بشناسد و با برنامه‌ریزی در سطح کلان برای حل آن اقدام کند.