همایش ملی آینده کار با محور حمایت از نیروهای کار در سده جدید برگزار شد
اشتغال به شرط مهارت
امسال یک صدمین سالگرد تاسیس سازمان بینالمللی کار (ILO) است. سازمانی که توصیهها و پیشنهادهای سیاستی و روندیاش به همراه صدها مقاولهنامه و سازوکار فنی، اجرایی و نظارتی به رژیمهای حقوقی و سیاسی یاری رسانده که شرایط کار و زندگی را برای نیروهای کار بهبود دهد. حالا اما دنیای کار تحولات بیسابقهای را پشتسر میگذارد و در حالی که این تغییر فرصت زیادی برای بسیاری فراهم میکند، اما برای برخی کشورها نیز احساسی عمیق و سرشار از بیثباتی، اضطراب و حتی نگرانی ایجاد کرده است. حداقل از چهار دسته عوامل ساختاری بلندمدت تغییرات جمعیتی، تحولات فناورانه، تغییرات اقلیمی و جهانی شدن نام برده میشود که بیش از هر زمان دیگری فرایندها، ساختارها و سازمانیابی کار و اشتغال و کارگزاران آن را متاثر میکنند. به زبانی دیگر در عصر پُرشتاب دیجیتال که بسیاری از مشاغل تا چند سال دیگر وجود ندارند و مهارتآموزی بیش از هر زمان دیگری لازم است، نوع نگرش و پرداخت به مسائل نیروی کار، اهمیتی افزونتر از گذشته دارد. سازمان بینالمللی کار، گزارشی از نتایج یافتههای پروژهای به نام «ابتکار سده برای آینده کار» منتشر کرده و در آن صراحتا گفته در سده جدید ه شعار اصلی این سازمان، عدالت اجتماعی و کار شایسته است و دولتها، کارفرمایان، کارگران و اتحادیهها و تشکلها باید آینده نیروی کار خود را نه با لنز فناوری و کلیدواژگانی چون دیجیتالیشدن، بلکه بر مبنای رویکرد انسانمحور مورد ارزیابی قرار دهند. از نظر این سازمان، برای دستیابی به چشماندازی روشنتر و امیدوارکنندهتر برای نسلهای آینده کار و خلق و تدارک بهترین شرایط سرمایهگذاری در سه رکن، ضروری است؛ توانمندسازی افراد، نهادهای کار و کار پایدار. در ایران نیز جنس دغدغهها کمابیش مشابه وضعیتی است که سازمان بینالمللی کار ترسیم کرده با این حال چگونگی تجهیز به ابزارهای انطباقپذیر با شرایط متحولشونده و یافتن راهحلهای مناسب برای مدیریت چالشهای پیش رو، هنوز محل بحث است. هفته گذشته به ابتکار موسسه کار و تامیناجتماعی و مشارکت سازمان جهانی کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تشکلهای کارگری و کارفرمایی، همایشی به نام «آینده کار» برگزار شد و در آن، الزامات و بایستههای سیاستگذاری اشتغالمحور و رفاهی برای نیروهای کار با حضور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مدیر بخش اصول و حقوق بنیادین کار سازمان بینالمللی کار، شخصیتها و مسئولان حوزه بازار کار و نمایندگان تشکلهای کارگری و کارفرمایی به بحث گذاشته شد.
دنیای آینده، دنیای کار شایسته
رئیس موسسه کار و تامیناجتماعی در این همایش با اشاره به جایگاه کار انسانمحور و شایسته در عصر جدید، گفت: «کار شایسته علاوه بر تامین نیازهای درآمدی و معیشتی افراد، کرامت آنها را نیز حفظ کرده و حمایتهای اجتماعی نظیر بیمه و تامیناجتماعی را در زمان سالخوردگی، بازنشستگی، ازکارافتادگی و در مواجهه با بحرانهای اجتماعی به افراد عرضه میکند.» محمدرضا سپهری با تاکید بر اهمیت انعطافپذیری در محیطهای کار، اظهارکرد: «رهبران تصمیمگیر باید بپذیرند در شرایطی که به سمت انقلاب چهارم در حال حرکت هستیم، آینده کار، کار در هر زمان و مکانی خواهد بود و باید قادر باشیم خودمان را با تغییرات تطبیق دهیم.» وی جنگ استعدادها را یکی از پیامدهای تغییرات در ماهیت و مناسبات نیروی کار آینده بیان کرد و افزود: «برای استعدادهای موجود در کشور خودمان باید چارهاندیشی کنیم.» به گفته سپهری، یادگیری در حال حاضر به سمت مدرنشدن میرود و همان طور که دانشگاههای معروف دنیا به این میاندیشند که چه تعداد فارغالتحصیلان آنها به بازار کار پیوستهاند، دانشگاههای ما نیز باید به این مسئله بپردازند. وی شبکههای اجتماعی را محملهای اصلی یادگیری در دنیای امروز خواند و اضافه کرد: «امروز یادگیری بر مبنای نظریه پیوندگرایی است، یعنی اینکه چقدر میتوانیم خودمان را با محیط پیرامونمان و عرصههای مختلف دنیا تطبیق دهیم و در این زمینه انعطاف در سیستمهای آموزشی و دانشگاهی و مراکز فنی و حرفهای لازم است.» سپهری خاطرنشان کرد: «در دنیای آینده، مهارتهای رسانهای، فناوری، زندگی، شغلی و بهطور کلی مهارتهای نرم، اهمیت زیادی دارند و در این مسیر لازم است ما تجربیات جهانی در حوزه آینده کار را برای کشورمان بومیسازی کنیم.»
اتوماسیون، تهدیدی علیه نیروی کار
نایبرئیس کانون عالی شورای اسلامی کار کشور نیز در این همایش با تاکید بر اینکه تغییر در جهان اجتنابناپذیر است، گفت: «اتوماسیون و فناوری نه تنها تهدیدی برای نیروی کار نیست، بلکه این امر به بهبود وضع کار کارگران کمک کرده و مدل کارها را تغییر داده تا آنجا که کارگران بهداشت و ایمنی کار را مرهون تحولات فناورانه میدانند.» علی خدایی با بیان اینکه ندیدن فرصتهای آینده مانع حرکت رو به جلو میشود، اظهارکرد: «برای ایجاد اشتغال در مسائل مرتبط با مسائل آینده کار باید به روشهای مرتبط با بازار کار توجه کرد و گفتوگوی اجتماعی را جدی گرفت و دنبال کرد.» این فعال کارگری نداشتن آمادگی برای روبهرو شدن با تحولات فناورانه را تهدیدی جدی توصیف کرد و افزود: «ما هنوز به معیارهای کار شایسته نرسیدهایم، بنابراین لازم است مولفههای کار شایسته را به موضوع کار در آینده تبدیل کرده و ارتباط دهیم.»
تغییر ذهنیتها درباره ماهیت کار
رئیس هیئتمدیره کانون عالی انجمنهای صنفی کارفرمایی ایران نیز در این همایش با ضروری دانستن پرداختن به پرورش انسانها برای پذیرش مشاغل جدید در آینده، گفت: «با روند فعلی تحولات فناورانه و تغییرات حوزه بازار کار، نیروهای فاقد مهارت و تخصص بیکار میشوند که باید برای آنها چارهای اندیشیده شود.» محمد عطاردیان با اشاره به برخی پیشبینیها درباره آینده بازار کار، اظهار کرد: «حدود دوسوم مشاغل امروزی در آیندهای نزدیک از بین میروند، بنابراین لازم است ساختاری تشکیل دهیم که ظرفیت افراد را ضمن پتانسیلسازی و توانمندسازی بتوان به کار گرفت. لازم است برای بخشی از مشاغل مرتبط با فناوریهای جدید تقاضا ایجاد شود، اما باید توجه داشته باشیم که این نیازسازی و مدیریت تقاضا به قیمت زیان اقتصادی کارفرمایان تمام نشود.» به باور عطاردیان، برای ممانعت از بروز ضرر و زیان به جامعه کارفرمایی باید سیستمهای کاری بهروزرسانی شوند. وی تاکید کرد: «نیروهای کار باید ذهنیت خود را درباره ماهیت کار تغییر دهند. شکل کار در آینده دیگر کمتر نیازمند به یک محیط کاری مشخص خواهد بود. این مسئله و تغییراتی از این دست، مستلزم پذیرش مسئولیتهای بیشتری از جانب نیروهای کار است.» عطاردیان درباره رویکرد دولت به تحولات آینده کار و وظایفی که برعهده دارد، توسعه آموزش مدرن و فضای رقابتی و مناسب را مهم و ضروری دانست.
اشتغال زنان موضوع گفتوگوی اجتماعی باشد
نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی دیگر سخنران این همایش بود که به موضوع اشتغال زنان و بیتوجهی به این موضوع در گفتوگوهای اجتماعی اشاره کرد. علیرضا محجوب با بیان اینکه در توصیههای سازمان بینالمللی کار به خلأ گفتوگوی اجتماعی اشاره شده، اظهارکرد: «در نبود گفتوگوی اجتماعی یا بیتوجهی به الزامات گفتوگو، اولویتها مدنظر قرار نمیگیرد که به نظر میرسد در حال حاضر باید موضوع گفتوگو را بر اشتغال زنان و سهم اندک آنها در بازار کار متمرکز کرد.» دبیرکل خانه کارگر، موضوع اصلی بازار کار در آینده را اشتغال زنان دانست و افزود: «سه دهه است که بیکاری زنان بالای 20درصد است و مدتهاست آژیر قرمز در بازار کار در این حوزه به صدا درآمده است.» محجوب با اشاره به سهم 65درصدی زنان در حوزه آموزش عالی تاکید کرد: «ما شاهد تحصیل و مهارت محوری زنان هستیم و حتی میبینیم دوسوم بخش مهارتآموزی را زنان تشکیل میدهند، اما در اشتغال چنین روندی را شاهد نیستیم و به گمان ما این مهمترین بحران بازار کار است که باید موضوع گفتوگوی اجتماعیمان را به سمت آن ببریم.»
مهارتآموزی، تب مدرکگرایی را فرومینشاند
معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از دیگر چهرههایی بود که در همایش آینده بازار کار، به بیان دیدگاههای خود پرداخت. حاتم شاکرمی با بیان اینکه در دنیای امروز، بازار کار، روندها و تحولات جدیدی به خود دیده، اظهارکرد: «برای روبهروشدن با تحولات نوین و بهرهبردن از این فرصت باید در مسیر تغییرات اجتنابناپذیر آن قدم بگذاریم.» نایبرئیس بخش دولتی همایش ملی آینده کار با تایید بر اینکه در دنیای جدید افراد اگر نتوانند مهارتهای جدید را کسب کنند، شغل خود را از دست خواهند داد، تصریح کرد: «تاکید ما بر مهارتآموزی مادامالعمر بهعنوان توشه راه است. از همین رو معتقدیم باید در راهبردها و سیاستهای نظام آموزش عالیمان بازبینی کنیم.» به گفته شاکرمی، در این بازبینی مهارتآموزی عملی باید جایگزین آموختن دانش به شکل مرسوم آن شود. وی با بیان اینکه در آینده، فرصتهای شغلی کم نمیشود، بلکه مشاغل جدید جایگزین میشود، خاطرنشان کرد: «در دنیای امروز افراد باید خود را برای روبهرو شدن با تغییرات بازار کار آماده کنند. همان طور که قانون کار کشور ما طبق مواد یک تا چهار از انعطافپذیری لازم با تحولات پیشرو، برخوردار است، نیروهای کار نیز باید خود را با تغییرات تطبیق دهند، بهویژه مهارتهای کاربردی و لازم را کسب کنند.» شاکرمی نظام آموزشی کارآمد را یکی از الزامات روبهرو شدن با تحولات جدید دانست و گفت: «نظام آموزشی فعلی ما باید خود را با تغییرات دنیای کار تطبیق دهد و مهارتهای لازم را به نیروی کار آینده آموزش دهد که اگر این چنین شود از تب مدرکگرایی نیز کاسته میشود.»