باستان‌شناسی و کاوش‌های پُررمزورازش در دل خاک، همواره یکی از موضوعات موردعلاقه مردم بوده است، هرچند نه در راستای ادامه تحصیل و کار در این رشته، بلکه برای دیدن فیلم‌های ایندیانا جونزی و خواندن اخبارِ همیشه پرمخاطبِ پیدا شدنِ سکه‌های طلا و مومیایی‌های سالم! باستان‌شناسی هرچند همواره مورد استقبال فیلم‌سازان بوده، اما کمتر کتب داستانی -حداقل در زبان فارسی- از زبان باستان‌شناسان و با موضوعیت باستان‌شناسی نوشته شده است. اسماعیل یغمایی، باستان‌شناس پیشکسوت و از شاگردان پدر باستان‌شناسی ایران، دکتر عزت‌الله نگهبان، در کتابی با نام «گیسوان هزارساله»، با زبانی شیرین و روان از خاطرات خود گفته است. نثر ساده او باعث می‌شود خواندن کتاب 240صفحه‌ای، به سرعت پایان یابد و حسرت تمام‌شدن خاطرات بماند برای خواننده؛ که گویی در کاوش‌های نقاط مختلف ایران با اسماعیل یغمایی و همکارانش همراه شده و سختی‌ها و شیرینی‌های کار را تجربه کرده است. این کتاب که در سال 1396 برای اولین بار توسط «نشر نو» منتشر شد، شامل 9 عنوان خاطره است و نویسنده خوش‌ذوق با قراردادن عکس‌های حفاری‌ها در پایان هر خاطره، لذت خواندن کتاب را دوچندان کرده. داستان‌های کتاب، خاطرات سال‌های 48 تا 92 را در برمی‌گیرد و خواننده در حین خواندن خاطرات از دغدغه‌های اجتماعی نویسنده نیز باخبر می‌شود، چراکه او در حین صحبت از خاطرات خود، سر درددل را با خواننده باز کرده و مشغله‌های ذهنی‌اش را در سطرسطر کتاب گنجانده. او در یکی از خاطرات خود از سرنوشت محتومی خبر می‌دهد که به‌خاطر برخی سنت‌های اشتباه در انتظار دختران جنوب بوده و در خاطره دیگر از سرنوشت متاثرکننده میراث فرهنگی کشور در حین جنگ و پس از آن سخن می‌گوید. او در خاطره «رنگ خون» داستان کاوش در کردستان را تعریف می‌کند و در «یادداشتی زیر نور زرد فانوس» از بررسی باستان‌شناسانه ایذه می‌گوید. یکی از داستان‌های این کتاب، مربوط به جسد مردی می‌شود که به‌عنوان مومیایی توسط قاچاقچیان از کشور خارج شده و یکی دیگر از داستان‌ها مربوط می‌شود به اعتیادِ مردی به خریدوفروش عتیقه! اسماعیل یغمایی در داستان‌هایش از کاوشگران خارجی که در ایران کاوش کرده‌اند هم خاطراتی می‌گوید و یکی از عوامل جذابیت این کتاب، قطعا همین تنوع مطالب در خاطرات است. هرکدام از داستان‌ها، دنیایی مستقل و جذاب دارند و خواننده اصلا با داستانی شبیه به دیگری مواجه نمی‌شود. خواندن این کتاب را که ستایشی است بر سخت‌کوشی و تلاش، نه تنها به باستان‌شناسان و علاقه‌مندان به باستان‌شناسی، بلکه به تمام دوستداران این سرزمین و خاک ارزشمندش پیشنهاد می‌کنم.