جشن بیکران
کاوُشی برای آینده
«انسان خردمند؛ تاریخ مختصر بشر»/ یووال نوح هررای/ ترجمه نیک گرگین/ نشر نو
مریم فرهنگی
دغدغهها و مشکلات روزمره، انسان را چنان درگیر کرده که خواندن کتاب با رویای داشتن وقتی آزاد و فکری راحت در آخرین برنامههای او قرار میگیرد که عموما هم به سرانجام نمیرسد! در این میان پیشنهاد کتاب دو جلدی هزار صفحهای، آن هم در این زمانه ماشینی که «سرعت» مهمترین عنصر آن بهشمار میآید کمی نامعقول به نظر میرسد، اما حقیقتا تنها آگاهی است که ما را از این شتاب فرسودهگر زمان نجات میدهد. دو کتاب «انسان خردمند، تاریخ مختصر بشر» و «انسان خداگونه، تاریخ مختصر آینده» نوشته «یووال نوح هراری» با تحلیل صریح و دقیق ِگذشته، حال و آینده انسان، دید روشنی از وضعیت کنونی او ارائه میدهد که در درک موقعیت و نوع نگاه او به زیستش بسیار موثر است. بستر اصلی کتاب «انسان خردمند» تاثیر سه انقلاب بزرگ بر زیست انسان و بر موجودات دیگر است: «انقلاب شناختی» حدود ۷۰هزار سال پیش که در واقع موتور تاریخ را روشن کرد. «انقلاب کشاورزی» حدود ۱۲هزار سال قبل به این روند سرعت داد و «انقلاب علمی» که همین ۵۰۰ سال پیش شروع شده است. هراری در این کتاب انسان را از نظر روانشناسی، زیستشناسی و جامعهشناسی مورد بررسی قرار میدهد. او با آنکه تاریخ را با رویکرد علمی بر مبنای آمارها و پژوهشهای علمی پیش میبرد، اما زبان ساده، شفاف، همچنین شوخطبعی کلامش، کتاب را بهزعم بسیاری از منتقدان، به خواندنیترین کتاب تاریخی تبدیل میکند. کتاب مملو از سؤالات بنیادین است. چالش، این بازخوانی تاریخی را عمیقتر میکند: «به چه سمتی داریم حرکت میکنیم؟ آیا واقعا سرنوشت انسان امروز روشنتر از دیروز است؟ اصلا آیا سرنوشت و آیندهای روشن در انتظار ماست؟ آیا امروز خوشبختتر از هزاران سال پیش هستیم؟» و شاید همین سوالات واپسین بود که موجب نوشتهشدن کتاب «انسان خداگونه-تاریخ مختصر آینده» شد. این کتاب در سال 2015، یعنی چهار سال پس از نگارش انسان خردمند به چاپ رسید. «هراری» در این کتاب براساس سیر تاریخی گذشته انسان خردمند، فرضیاتی از آینده بشر را مطرح میکند. آیندهای که ۵۰ سال بعد یا حداکثر ۲۰۰سال بعد است. کتاب شامل سه بخش اصلی است که در آن، پس از توصیف چگونگی تسلط انسان بر موجودات دیگر، جهان اومانیستی او را تحلیل میکند و در آخر تلاش انسان را برای رسیدن به خوشبختی، جاودانگی و قدرت خداگونه شرح میدهد. این دو کتاب از او تاکنون به 30 زبان ترجمه شده است، همچنین در لیست کتابهای برتر و پرفروش نشریه «تایم» آمده است. «انسان خردمند» در سال 1396 با ترجمه خوب «نیک گرگین»، توسط نشر«نو» در 624صفحه به چاپ رسید که هماکنون چاپ دوازدهم آن در دسترس خوانندگان قرار دارد. این کتاب با نام دیگر «ساپینس» توسط نشر «چشمه» هم به چاپ رسیده. کتاب «انسان خداگونه» نیز در سال 1397 توسط نشر «نو» با ترجمه «زهرا عالی» در 552 صفحه به چاپ رسیده است. با اینکه هر دو کتاب به شکل مستقل و با فاصله زمانی نوشته و به چاپ رسیده است، اما به دلیل نگاه زیربنایی تاریخی و برای داشتن چشمانداز درست به آینده، بهتر است از جلد ابتدایی آغاز شود.