نگاهی به اقدامات و فعالیتهای سازمانها و نهادهای رفاهی و امدادی کشور در سیلاب نوروزی
خدمترسانی متولیان رفاه به سیلزدگان
پربارشترین سال آبی در یک دهه، خسارتهای مالی گسترده و تلفات جانی 62 نفری، تمام آن چیزی است که حالا بعد از قریب به 23روز از شروع موج طغیان رودخانهها و سیلابها در کشور گزارش میشوند. موج بزرگ بارندگیها از 25 اسفند شروع شد و بعد از آن، سیلاب و خرابیهای گسترده بود که چهره شهرها و روستاها از شمال تا غرب و جنوب کشور را دستخوش تغییر کرد. نقطه شروع بارندگی، سیل و گرفتاریهای آن، استانهای سمنان و خراسان شمالی بودند، موج دوم آن، مازندران و گلستان را گرفتار کرد و خیلی زود شهرهایی مانند آققلا، گنبد و گمیشان را درنوردید و بیشترین خسارت را هم این دو استان متحمل شدند. استانهای فارس و استانهای کمربند غرب و جنوب غرب نظیر ایلام، خوزستان، چهارمحالوبختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و... موج دوم را از سر گذراندند. آخرین موج سیلاب نیز به لرستان بهخصوص شهرستان پلدختر رسیده که در مقایسه با بقیه مناطق سیلزده کشور وضعیت شکنندهتری دارد. بارندگیهای شدید نوروزی تقریبا تمام استانهای کشور را متاثر کرده و آن طور که بهنام سعیدی، سخنگوی مدیریت بحران گفته، 400 شهر درگیر آن بودهاند و هنوز هم چندین استان در شرایط اضطراری قرار دارند. با وجود اینکه هماکنون آب ناشی از طغیان رودخانهها و سیلاب فروکش کرده، اما زیرساختهای ارتباطی و مواصلاتی آسیب بسیار دیدهاند و امدادرسانی به دشواری انجام میشود.
خسارت 12هزار میلیارد تومانی سیل
ارزیابیهای اولیه از میزان خسارتهای سیلاب اخیر نشان میدهد تا چهاردهم فروردین ماه امسال، حدود 12هزار میلیارد تومان به استانهای درگیر خسارت وارد شده که در میان آنها، گلستان با چهار هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان درصدر قرار دارد. برآوردهای اولیه از تخریب کامل و جزئی حدود 90هزار واحد مسکونی تخریب شده حکایت دارد و مسئولان گفتهاند سیلاب 12هزار کیلومتر از راههای کشور را تخریب کرده و حدود هزارو600 میلیارد تومان هم به این شکبه سراسری خسارت وارد کرده است، بنابراین مشخص است سیلاب اخیر، به اندازهای سهمگین و خسارتزا بوده که مدیریت آن بهسادگی امکانپذیر نبوده است.
سنگبنای امدادونجات در قانون نظام جامع
از همان نخستین ساعات وقوع سیلابهای گسترده در کشور، سازمانها و نهادهای دخیل در مدیریت بحران و امدادونجات به کارزار آمدند. آنطور که رسانهها میگویند سیلاب نوروزی، ۱۹۰۰ شهر و روستا را به نوعی درگیر کرد و گرچه در بسیاری از مناطق بهدلیل شرایط آبوهوایی حاد و فزاینده بودن بحران و آسیبهایی که به شبکههای ارتباطی و مسیرهای دسترسی وارد شده بود، امدادرسانی و برقراری شرایط مساعد به آسانی ممکن نبود، طبق گفتههای معاون عملیات سازمان امدادونجات، در ارتباط با جزئیات سیل و آبگرفتگی شهرها و روستاها، 1900شهر، روستا و محور کوهستانی در این مدت درگیر حادثه شدهاند و به بیش از ۲۱۷هزار نفر نیز امدادرسانی شده است. علاوه بر این، ارگانهای نظامی و صندوقها و نهادهای بیمهای و حمایتی نیز هرکدام یا بنا به انجام وظیفه یا حس همنوعدوستی در عملیات امداد و مدیریت بحران مشارکت کردهاند. سازمانها، ارگانها و نهادهایی که متکفل رفاه عمومی هستند و کارکردشان در بحرانها بهخصوص برای پیشگیری و کاهش آسیبهای ثانویه حیاتی است. تشکیل ستاد ویژه حمایت از سیلزدگان، ارسال ادوات و ماشینآلات سنگین برای همراهی با عملیات امدادونجات، توزیع اقلام و مایحتاج ضروری، ایمنسازی مراکز در معرض خطر سیل با اولویت مراکز نگهداری از گروههای آسیبپذیر، جابهجایی مراکز نگهداری مددجویان سازمان بهزیستی و سایر گروههای هدف این سازمان، استقرار تیمهای فنی سازمان فنیوحرفهای برای حضور عملیاتهای تعمیرات، امدادرسانی، استقرار تیمهای اورژانس سازمان بهزیستی و ارسال پیامکهای هشدار و اطلاعرسانی از جمله اقدامات امدادی و حمایتی و پشتیبانی در حین بحران، سرفصل کارهایی است که در سه هفته اخیر کارگزاران رفاهی انجام دادهاند. اقداماتی که با نگاهی دقیقتر میتوان منطق اجرایی آنها را در قوانین مرجعی مانند قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامیناجتماعی دریافت. قانونی 19مادهای مصوب خرداد سال83 که اساس آن، دستیابی به منسجمترین نوع سیاستهای رفاهی و توسعه عدالت اجتماعی و حمایت از عموم مردم در برابر رویدادهای اجتماعی، اقتصادی، طبیعی و پیامدهای آن بود و از برخی جهات کلیدی، در زمره مترقیترین قوانین موضوعه ایران قرار میگیرد. قانونی که نظام تامیناجتماعی کشور را به سه حوزه مستقل اما مرتبط حمایتی و پشتیبانی، بیمهای و امدادی تقسیمبندی کرده و سازوکارهایی برای سیاستگذاری، هماهنگی و هدفمند کردن فعالیتهای پیشگیرانه و اجرایی در بخشهای اثرگذار بر تامیناجتماعی تدوین کرده و تمامی مسئولیتها و اختیارات مربوط به دستگاههای اجرایی دولتی و عمومی، صندوقها و نهادهای فعال در حوزههای بیمهای، حمایتی و امدادی نظام رفاهی کشور را برشمرده است. در بخش امدادی این قانون که شامل امدادونجات در حوادث غیرمترقبه است، قانونگذار رویکرد رفاهی را برگزیده است. در حقیقت تلقی این است که در حوادث غیرمترقبهای نظیر سیل، خشکسالی، زلزله، توفان و... آسیبدیدگان نیاز به حمایتهای رفاهی مثل خدمات بیمهای و درمانی، کمکهای خیریهای و در نهایت جبران خسارات وارد شده به خود را دارند و اهمیت آن نیز با خدمات امدادونجات مرسوم در این گونه بلایا برابری میکند. گرچه در برداشت قانونگذار، فعالیتهای سامانبخش در حوادث غیرمترقبه ماهیتی رفاهی دارند یا در جایی از مواد و تبصرههای آن با تصور اینکه پیشگیری از بروز یا تشدید معلولیتها و آسیبهای اجتماعی در بلایای طبیعی ضروری است، صحه گذاشته شده، روشن است که امدادونجات ذیل گفتمان رفاهی قانون ساختار نظام جامع، متشکل از دو بخش است که شق نخست آن، عموما به سازمان هلالاحمر و سپرده شده و در بخش ثانویه و عموما ناپیدا فرض بر این است که نهادهای حمایتی مثل بهزیستی و کمیته امداد و صندوقهای بیمهای نظیر سازمان تامیناجتماعی هنگام بحران باید حضور فعالانه داشته باشند و همگی با راهبری وزارت رفاه فعالیت کنند. (مواد 3 و 5 قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامیناجتماعی) با این پشتوانه تئوریک و ساختارهایی که متعاقب تصویب و اجرای قانون یاد شده بهوجود آمده (شورای عالی رفاه و تامیناجتماعی)، حضور سازمان تامیناجتماعی، بهزیستی و... در مناطق سیلزده کشور هم نهتنها توجیهپذیر، بلکه الزامی هم میشود. گو اینکه همین کار را وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و ارکان تابعه آن در بحران سیل اخیر کردهاند و آن طور که وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفته حتی در مراحل پس از بحران نیز به صورت گسترده و ویژه به گروههای هدف مانند کارگران بیکارشده، تعاونیها، بنگاههای اقتصادی آسیبدیده، بازنشستگان و... رسیدگی میکنند.
28هزار فقره وام قرضالحسنه و بلاعوض
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفته، ۲۸هزار فقره تسهیلات وام به سیلزدگان در دستورکار دو بانک رفاه کارگران و توسعه تعاون که هر دو از زیرمجموعههای وزارت رفاه هستند، پرداخت خواهد شد. محمد شریعتمداری با تشریح اقدامات حمایتی این وزارتخانه از سیلزدگان، گفته تمام توان خود را برای حمایت از آسیبدیدگان سیل به کار خواهیم بست و همه اقدامات لازم در حوزه اختیارات این وزارتخانه تا رفع مشکلات سیلزدگان با اولویت و جدیت تداوم خواهد داشت. براساس سخنان شریعتمداری، بانک توسعه تعاون تاکنون پرداخت ۱۱هزار فقره تسهیلات قرضالحسنه و جعاله تعمیرات مسکن را برای استانهای سیلزده در دستورکار قرار داده و بانک رفاه نیز ۱۷هزار فقره تسهیلات را به سیلزدگان تخصیص داده است. چند روز پیش هم مدیرعامل بانک رفاه کارگران اختصاص مبلغ 50 میلیارد تومان برای تهیه اقلام موردنیاز و مواد بهداشتی به استان گلستان را طی دستوری داده بود که قرار است در فاز نخست آن 1000 فقره تسهیلات قرضالحسنه پنجمیلیون تومانی به آسیبدیدگان از سیل استانهای شمالی کشور اختصاص یابد.
مستمری مددجویان سیلزده سه برابر میشود
در خبر مرتبط دیگر، شریعتمداری تاکید کرده این وزارتخانه از مددجویان زیرپوشش خود که بر اثر سیل دچار خسارتهای زیادی شدهاند حمایت میکند که یکی از آنها پرداخت وام قرضالحسنه پنج میلیون تومانی برای خرید لوازم منزل است. محمد شریعتمداری همچنین گفته تمام مددجویان بهزیستی و کمیته امداد در مناطق سیلزده کمکهزینه معیشتی به میزان سه برابر مستمری، دریافت میکنند و سازمان بهزیستی علاوه بر توزیع هدفمند اقلام ضروری میان همه مددجویان، به مددجویانی که سرپرست خانوار نیز هستند مبلغ 10میلیون تومان کمک بلاعوض برای بازسازی مسکن پرداخت میکند. به گفته شریعتمداری، شناسایی مراکز حمایتی خسارتدیده و آسیبهای وارد شده به مددجویان بهطور دقیق انجام میشود و تیمهای اورژانس اجتماعی، روانشناسان و مشاوران برای حمایتهای اجتماعی و روانی در مناطق سیلزده فعالاند.
خدمترسانی تامیناجتماعی به سیلزدگان
از نخستین روزهای وقوع سیلاب فراگیر، در سازمان تامیناجتماعی نیز بیمارستانها و مراکز درمانی به حالت آمادهباش درآمدند و محمدحسنزدا، سرپرست این سازمان برای تسهیل خدمترسانی به بیمهشدگان و کارگاههای زیرپوشش در استانهای سیلزده دستوراتی به مدیران واحدهای بیمهای و درمانی داد و تاکید کرد که ارائه خدمات درمانی به مصدومان با استفاده از تمام امکانات و ظرفیت مراکز درمانی انجام میشود. زدا وعده داده کارگاههای زیرپوشش سازمان تامیناجتماعی که فعالیت آنها در اثر سیل متوقف شده، از حمایتهای این سازمان از جمله برقراری مقرری بیمه بیکاری برای کارگران، برخوردار شوند. خبری که قطعا برای سیلزدهها و آمارهای نسبتا بالایی که درباره خسارات آن منتشر شده، دلگرمکننده خواهد بود. طبق اظهارات کریم یاوری، مدیرکل حمایت از مشاغل و بیمه بیکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تنها در استان گلستان، آسیبدیدگی حدود ۲۰۰ واحد تولیدی در شهرک صنعتی آققلا و تخریب واحدهای تولیدی گلستان منجر به بیکاری موقت ۳ تا ۵ هزار نفر از کارگران این استان شده است. در چنین شرایطی سرپرست سازمان تامیناجتماعی سرعت و کیفیت خدمترسانی به سیلزدگان را مهمترین وظیفه تامیناجتماعی دانسته و از همراهی و کمک این نهاد بیمهای به تولیدکنندگان و کارفرمایان و جامعه کارگری خبر داده است. آن طور که او گفته در صورتی که افراد فوت شده در سیلاب اخیر در زمره بیمهشدگان سازمان تامیناجتماعی باشند، مستمری بازماندگان واجد شرایط آنها در اسرع وقت برقرار میشود. در این مدت جلسات متعدد مدیریت بحران در ادارههای بیمهای و درمانی استانهای سیلزده برگزار شد و چندین تیم درمانی نیز به مناطقی که با بحران سیلاب دستوپنجه نرم میکردند اعزام شدند.
انبارهای دارویی شستا باز است
در همین حال شرکت سرمایهگذارى تامیناجتماعى (شستا) نیز ستاد مدیریت بحران خود را فعال کرد و علاوه بر بررسى وضع شرکتها و پرسنل در مناطق سیلزده، دستوراتی براى بهرهبردارى از حداکثر ظرفیتها و توان هلدینگها و شرکتهاى تابعه برای یاریرسانی به سیلزدگان داده شد. مدیرعامل این مجموعه اقتصادی در گفتوگو با خبرگزاری «ایسنا»، از آمادهباش شرکتهای پخش دارویی شستا برای ارسال محمولههای دارویی به مناطق سیلزده در صورت اعلام نیاز دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز درمانی تامیناجتماعی خبر داده و تاکید کرده، هیچ نگرانی بابت کمبود دارو در مناطق سیلزده وجود ندارد. محمد رضوانیفر گفته از همان روزهای نخست فروردین ماه ستاد بحران در مجموعه شستا تشکیل شده و امکانات لجستیکی راهسازی و... در اختیار فرمانداریها و نیروهای امدادی قرار گرفته است. وی با بیان اینکه تا اطلاع ثانوی خدمات پیام کوتاه، تماس و اینترنت کاربران اپراتور رایتل نیز در مناطق سیلزده رایگان است، به اعلام آمادهباش مراکز پخش دارویی شستا اشاره کرده و گفته، تمام مراکز و انبارهای دارویی این مجموعه افتصادی اعم از شرکت دارویی پخش هجرت، داروپخش و اکسیر در آمادهباش هستند و در صورت اعلام نیاز دانشگاههای علوم پزشکی و مراکز درمانی ملکی تامیناجتماعی و انجام هماهنگیهای لازم به سرعت دارو در اختیار آنها قرار میگیرید.