هدف مشترک همه دولتها حمایت است
امتیازهای ویژه بازماندگان جنگها در جهان
حامد رسولی
بسیاری از کشورها در حافظه تاریخی خود دستکم یکبار جنگ را ثبت کردهاند. پیامدهای جنگ بسیار گسترده و عمیق است. از تخریب آثار و شهرها، زیرساختها و بناهای قدیمی گرفته که بخشی از فرهنگ ملل به حساب میآیند تا انسانهایی که طی جنگ کشته میشوند و از حیات طبیعی خود محروم میشوند، خانوادههایی که گسسته میشوند و افرادی که عزیزان خود را از دست میدهند. در جریان هرجنگ و پس از آن دولتها سیاستهایی به منظور کاهش پیامدهای جنگ در نظر میگیرند و سازمانهای دولتی و غیردولتی و گروهها و نهادهای مختلف آن را اجرا میکنند. هدف از این سیاستها کاهش صدمههای وارده و حمایت از آسیبدیدگان جنگی و کمک به آنها برای ورود دوباره به جامعه است. در حال حاضر جنگ سوریه مهمترین و واضحترین نمونه از عمق پیامدهای منفی جنگ بر مردم و جامعه و یک کشور است. صدها هزار نفر از خانههای خود آواره شده و صدها هزار نفر کشته و مجروح شدهاند و همچنان امکان کمکرسانی گسترده به آنها وجود ندارد. در مقابل این نمونه زنده از جنگ در جهان امروز، جنگ جهانی اول و دوم نیز لطمههای جبرانناپذیری به کشورهای درگیر آن وارد کرد و هنوز هم آسیبدیدگان این جنگ بیشترین شمار آسیبدیدگان جنگی در جهان را تشکیل میدهند. از آنجا که تاریخ بسیاری از کشورهای جهان با جنگ و خونریزی عجین است، دولتمردان میکوشند خدمات و امتیازهای متعددی را به بازماندگان جنگ از کهنهسربازان گرفته تا خانوادههای آنها ارائه دهند.
آذربایجان
آذربایجان یکی از کشورهایی است که بازماندگان جنگی آن عمدتا در جنگ جهانی دوم حضور داشتهاند. تنها برخی از آنها اخیرا در جنگهای آذربایجان و ارمنستان شرکت کردهاند که به این جمعیت اضافه شدهاند. با وجود اینکه آمار دقیقی از کشتهشدگان جنگ ارائه نمیشود تعداد معلولان 7 هزار و تعداد آوارگان یک میلیون نفر برآورد میشود. متولی رسیدگی به امور جانبازان در این کشور کانون بازنشستگان جنگ جهانی دوم و هشت سازمان و بنیاد غیردولتی است. همچنین شعبه ویژهای در ریاستجمهوری و هیئت دولت وجود دارد که امور مربوط به تامیناجتماعی بازنشستگان و معلولان جنگ را نظارت و اجرا میکند. خدمات ارائهشده به بازماندگان جنگها در آذربایجان در قالب پرداخت حقوق و مزایا به افراد درجه 1 و 2 و 3 خانوادههای قربانیان، ایجاد اشتغال و کاریابی برای معلولین و شرکتکنندگان جنگ، ارائه امور آموزشوپرورش، تعاون و امور اجتماعی و خدمات عمومی از قبیل استفاده از وسایل نقلیه به صورت رایگان به استثنای بلیت هواپیما، کشتی و تاکسی است.
آلمان
آلمان که نام آن با جنگ جهانی دوم گره خورده، تعداد زیادی از بازماندگان جنگی را در خود جای داده است. دولت آلمان تسهیلات ویژهای بهخصوص برای فرزندان قربانیان و مفقودان جنگی در نظر گرفته است. سعی دولت آلمان این بوده که فرزندان این افراد در محیطی مناسب و به دور از خانوادهشان که به لحاظ روحی صدمه دیدهاند تربیت شوند، لذا در سالهای پس از جنگ مراکزی تاسیس شد که متفاوت با پرورشگاهها با امکانات و رسیدگی ویژه کار تعلیم و تربیت این کودکان را به عهده گرفتند و امکانات این مراکز به گونهای بود که تمامی خانوادهها و زنانی که شوهرانشان را در طول جنگ از دست داده بودند، فرزندان خود را به این مراکز میسپردند. در زمینه حمایت از معلولان و مصدومان جنگ نیز در حال حاضر3 هزار و 200 نفر از نابینایان جنگ و همسران آنان تحت پوشش و حمایت کانون نابینایان جنگ قرار دارند. همچنین ارائه خدمات رفاهی و اجتماعی به 300 هزار نفر از خانواده قربانیان جنگ شامل مواردی میشود مانند اختصاص صندلی ویژه برای معلولان، پیشبینی تردد آنها به ساختمانها و فروشگاهها، اختصاص محلهای ویژه پارک اتومبیل در خیابان و پارکینگهای عمومی.
اتریش
در کشور اتریش آسیبدیدگان دوران جنگ عمدتا مربوط به جنگ دوم جهانی هستند. سازمان تامیناجتماعی با سابقه بیش از صد سال دارای ساختاری بسیار پیچیده است و افرادی که به دلیل جنگ معلول شدهاند از امتیازهای ویژهای همچون بیمه اجتماعی، کمکهزینه پرستاری، خدمات اجتماعی و پرداخت غرامت اجتماعی برخوردارند. به افرادی که برای استقلال ارتش جنگیده یا قربانی شدهاند کمکهای ویژهای نیز تعلق میگیرد. در حال حاضر تعداد افرادی که با ملیت اتریش در جنگ آسیب دیدهاند 80 هزار نفر است. ضمنا در شرایط خاصی بازماندگان این قبیل معلولان پس از فوت آنها میتوانند مستمری دریافت کنند.
ترکمنستان
بر پایه آمارهای اعلامشده، نزدیک به ۷۰۰ هزار نفر از مردم ترکمنستان در جریان جنگ جهانی شرکت داشتهاند. درباره تعداد کشتهشدگان ترکمن در این جنگ آمارهای متفاوتی از ۲۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار نفر ذکر میشود. تعداد مجروحان این جنگ نیز مشخص نیست اما تحلیلگران میگویند، هر خانواده ترکمن به نوعی از این جنگ صدمه دیده است. دولت ترکمنستان در سال ۲۰۰۰ میلادی با صدور مصوبهای تمامی کشتهشدگان این جنگ و بازماندگان آن را قهرمان ملی ترکمنستان اعلام کرد. در ترکمنستان 5 هزار و ۲۱۷ نفر از افرادی که در جنگ جهانی دوم شرکت داشتند، هنوز زندهاند و دولت برای تمامی آنها مزایای ویژهای در نظر گرفته است. درباره مجروحان جنگی باقیمانده از جنگهای جهانی دوم و افغانستان نیز دولت ترکمنستان سیاستهای حمایتی ویژهای را اجرا میکند. رزمندگان جنگ در ترکمنستان از امتیازات ویژهای ازجمله درمان و داروی رایگان، مقرری بازنشستگی (بیش از سایر بازنشستهها)، مسکن، برخی مواد غذایی و همچنین استفاده از وسایل حملونقل رایگان برخوردارند. دولت ترکمنستان با کشورهای شوروی سابق توافقنامههایی امضا کرده که براساس آن بازماندگان جنگ جهانی دوم و افغانستان از پرداخت هزینه روادید سفر بین ترکمنستان و کشورهای عضو جامعه مشترکالمنافع معاف هستند.
ژاپن
ازجمله کشورهای صنعتی در جهان ژاپن است که پیشرفت علمی و صنعتی خود را اساسا بر ویرانههای پس از جنگ جهانی دوم بنیان گذاشته است. با وجود اثرات نامطلوب بمب اتمی بر ژاپن، با توجه به فرهنگ سختکوشی و برنامهریزی در میان مردم ژاپن، این کشور توانسته بسیاری از آثار ناگوار اقتصادی جنگ بر کشور خود را بکاهد.
در این کشور دفتر مدیریت و هماهنگی و وزارت بهداشت و رفاه کار در ارتباط با مقرری پرسنل نیروهای مسلح و خدمات مربوط به پرسنل غیرنظامی فعالیت میکند که سیستم مستمری ژاپن (شامل نظامیان) را اداره میکند. این سیستم دارای شرایطی مانند تعلیق مستمری، استحقاق دریافت مستمری، قطع مستمری و... به صورت مدون است.
عراق
عراق در راستای حفظ روحیه سربازان خود در طول جنگ تحمیلی بر ایران تلاش بسیاری کرد و پس از کشته شدن سربازان نیز یکی از امتیازاتی که برای آنان در نظر گرفت، حق مسکن بود که بر اساس آن واگذاری منزل مسکونی (آپارتمان) به همسر و به نام فرزندان ثبت میشد. در همین راستا، در صورتی که خانوادهای بیش از یک کشته داده باشد، قطعه زمینی با مساحت بیشتری به آنان واگذار میشد. همچنین عدم تخلیه منازل نظامیان کشتهشده و معافیت از مالیات برای ساخت منزل مسکونی جهت بازماندگان، همین طور پرداخت 30 هزار دلار جهت ساخت منزل مسکونی از دیگر امتیازات اسکانی و تقدیری از کشتهشدگان و خانوادههای آنان بود. از دیگر خدمات ارائهشده به آنها درمان رایگان در هر نقطه از کشور است. خدمات حقوق و مزایا، خدمات آموزشی، امتیاز واگذاری خودرو و دیگر خدمات ویژه عمومی از دیگر امتیازات نظامیان و خانوادههای آنها در عراق بود.