یادداشت
طبقه نوکیسه بلای جان طبقه کارگر
حسین بشیری گیوی
بعد از سال84، دو اتفاق مهم در عرصه طبقاتی اتفاق افتاد، اما جامعه هنوز با این دو مفهوم کنار نیامده است و این دومفهوم افکارعمومی را جریحهدار کرده و حوزه عمومی شهروندان را با مخاطرات اساسی روبهرو کرده است. اولین مورد اختلاسهای کلان باعث شد که برخی از افراد، یک شبه میلیاردر شدند و دومین مورد، حوزه دلالی است که با وجود تحریمها و تمایلات انحصارگرایی در حوزه صادرات و واردات، گسترش پیدا کرد.
با چنین تحولاتی، نظام اقتصادی را افراد نوظهور بههم زدند. بهعنوان مثال، خانههای بالای 500متر در شهرها افزایش پیدا کرد، به تبع آن، وسایل و مبلمان منزل از 20میلیون تومان تا 2میلیارد تومان در فروشگاهها نمایان شدند.
اما مهمترین مسئلهای که با تغییر آرایش طبقاتی در ایران بهوجود آمد، وجود ماشینهایی با مبلغ 500میلیون تا چند میلیارد تومانی در فضای شهرهاست. در دهه80، با دو عامل اختلاس و نظام دلالی انحصاری اینگونه موارد افزایش پیدا کرد.
طبقه نوظهور آرایش طبقاتی را بههم زد، البته از نگاه جامعهشناختی این کار به شکلگیری تغییرات میانجامد. طبقه نوظهور همه چیز را برای طبقه خود میخواهد و در برخی مواقع چنان انحصارگرایی را پیش میبرد که صدای خیلی از خردهکارخانهداران و خردهدلان هم بلند میشود. در تمامی ابعاد جامعه میتوان مثالهای متعدد و متنوع را بیان کرد. حال با چنین مواردی مگر آسیبهای اجتماعی کاهش پیدا میکند؟ کارگران با شرایط پیشآمده چگونه میتوانند در فضاهای شهری زندگی کنند؟ آیا فضای شهری شکلگرفته، قفس آهنین مضاعفی را در جامعه شکل میدهد تا کارگران و طبقات پایین جامعه در رنج و عذاب زندگی کنند؟ آیا این ازخودبیگانگی شکلگرفته و تشدیدشده مجالی برای رفاه کارگران ایجاد میکند؟
عریانی طبقات جامعه همچنین میزان آسیبهای اجتماعی در طبقه کارگر را افزایش داده است. از خشونت و خودکشی گرفته تا طلاق و افزایش تجرد قطعی. این آسیبهای اجتماعی چنان جوامع آسیبپذیر را در نوردیده که در برخی موارد مسئله اجتماعی به سمت بحران میل میکند. افزایش سرسامآور وسایل خانگی یکی از دلایلی است که میزان تجرد قطعی را در بین اعضای خانوادههای کارگران افزایش میدهد.
در افزایش سرسامآور وسایل خانگی، باز جای پای طبقه نوظهور مشاهده میشود. عریانی که طبقات نوظهور در جامعه بهوجود آورده، هم سنت را به چالش کشیده، هم مدرنیته را و این چالش، هزینههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و در نهایت اقتصادی را بر طبقات خصوصا طبقه کارگر وارد کرده است.
طبقه نوظهور اختلاسگر و دلالی جدید همه ارزشها را درنوردید و چنان شرایطی را بهوجود آورد تا به امروز دولتها نتوانستهاند این نابسامانی فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را سامان بخشند.