گفتوگو با منیره بهرامی، کارآفرین عرصه زیستشناسی
آگاهی، قدم اول کارآفرینی است
تمام کودکیاش را در بُشرویه بوده؛ شهری کویری در خراسانجنوبی با مردمانی از جنس بدیعالزمان فروزانفر. منیره از این شهر میآید، از شهر بادگیرهای خراسان. در این شهر کودکی کرده و بالیده شده، در کنار مادر و پدری که یک زمان در آینده در وجود او جمع شدند و شخصیت کاری و حرفهای او را شالوده نهادند. پدرش در آزمایشگاه پژوهشسرای دانشآموزی کار میکرد و مادرش مسئول کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بُشرویه بود. منیره در کنار هر دو آنها پرورش یافت و از همان کودکی در دامنی که پرورده شد فهمید که کجا قرار دارد و کجا میتواند برود. او علاقهمند به زیستشناسی شد و الفبای نوشتن را در کانون پرورش فکری آموخت.
مهرناز شهباز
از خاک خراسان تا آن سوی مرزها
کانون اما خط مسیر آینده او را روشنتر کرد؛ اینکه بیشتر چه میخواهد و برای چه باید بکوشد. کتابها و آموزههای کانون پرورش فکری کودک و نوجوان که مادرش هم در آنجا مسئولیت مهمی داشت تمام وجود او را برای آینده بارور میکرد. در کانون یاد گرفته بود که میتوان نوجوانان و کودکان را از دریچه نگاه خودشان آگاه و آموخته کرد و حالا که او دختری جوان شده، میخواهد ملموستر مخاطبان را با جهان پیرامونشان آشنا کند؛ چه در علم ژنتیک و پزشکی که پیوسته و در کنار هم عامل پیشگیری و درمان بسیاری از بیماریها هستند و چه در شناخت کشورهای منطقه که خود پتانسیل مبادلات دانش و خدمات را بین کشورهای همسایه تقویت میکند. او دانشآموخته زیستشناسی سلولی و مولکولی است و در دانشگاه شهید بهشتی و فردوسی مشهد تحصیل کرده. منیره بعد از قبولی در دانشگاه، از خراسان به تهران رفت، اما خاک خراسان باز او را در مقاطع تحصیلی بالاتر فراخواند و حالا او در جوار پدر و مادر و در مشهد، مشغول گذراندن دوره دکترایش است. منیره با این عقیده که برای کاربردیشدن علم باید از پس هزینههای گزافی که در کشور صرف تحصیل آن شده برآمد و آنها را از لفافه تئوریها بیرون کشید، میگوید: «حقیقت این است که در سرزمین ما برای تولید علم، هزینه زیادی صرف میشود، اما به اندازه هزینهای که میشود از نتیجه تحقیقات استفاده کاربردی نمیشود، به همین دلیل من باور داشتم در کنار تولید علم که در دانشگاهها متمرکز است باید به کاربردیشدن علم هم فکر کنم، به همین منظور در کنار تحصیلم بهخصوص از سال اول دکترا، حوزه کارآفرینی را هم انتخاب کردم و بهعنوان یک پژوهشگر کارآفرین، فعالیتم را شروع کردم.»
دختری که دل به باورهایش سپرد
منیره به باوری که دارد و از کودکی درون او شکل گرفته جامه عمل پوشانده و قدم در راهی گذاشته که بتواند به سهم خودش ضمن کارآفرینی از آنچه به تعبیر او کاربردی نشده برای عموم مردم پرده بردارد: «تا الان بودجه زیادی صرف تولید و تحصیل علم شده، اما این علم نتوانسته کاربردی شود، برای اینکه بتوانم کمکی به کاربردیشدن علم کرده باشم، راهی که به نظر من رسید تولید و مدیریت محتوا بود که در واقع زبان علم را به یک زبان ساده و قابل فهم برای تمام اقشار جامعه تبدیل کنم.» این همان چیزی است که منیره بهرامی مبنای کارآفرینیاش قرار داده؛ کارآفرینی مبتنی بر مدیریت محتوای علمی کشور. آنچه در واقع منیره را به کارآفرینی در زمینه تولیدمحتوا کشانده، این است که محتوای علمی خوبی در کشور وجود دارد، اما اینکه چگونه این محتوا به رشته نگارش دربیاید که قابل دسترسی و استفاده برای همه اقشار جامعه باشد، خود چالشی بوده که او را بر این داشته با بهکارگیری مهارت نوشتن برای آگاهیرسانی به عموم مردم، دست به کارآفرینی در زمینه تولیدمحتوا بزند.
منیره امسال برگزیده جایزه علمی رضوی شده. جایزهای که به یک درصد از دانشمندان و پژوهشگران موثر جهان اسلام تعلق میگیرد. او علاوه بر تحقیق و پژوهش در علوم سلولی مولکولی، از بنیانگذاران شرکت دانشبنیان «ایدهپروران مشرق غزال» و نماینده رسمی چندین شرکت بینالمللی در حوزه علم و فنآفرینی است و توانسته برنده لوح زرین دو دوره جشنواره فنآفرینی شیخ بهایی شود. منیره مشاور علمی مرکز کسبوکار دانشجویی «ساینس تک پلاس» است و بهخاطر فعالیتهای علمی و کارآفرینیاش عضو بنیاد علمی نخبگان کشور هم هست.
منیره و دنیا از ورای تئوریها
او برای مدیریت محتوای علمی، ایدهاش را با دوستانش که علاقهمند به این حوزه بودند در میان گذاشت و بدین ترتیب گروهی تشکیل دادند و تقسیمکار کردند. آنها از سرمایه شخصیشان دویست میلیون تومان سرمایهگذاری کردند. تولید محتوای آنها بیشتر در سه بخش اصلی قرار میگیرد؛ یکی با موضوع سرطان، دیگری با موضوع ژن و سلول و سومین بخش کار آنها آشنایی با کشورهای همسایه است: «کارمان در ابتدا با یک دانشنامه سرطان شروع شد، سایتی به نام «سرطان را بشناسیم» یا «knowcancer» راهاندازی کردیم و هر هفته یک سرطان مشخص و هر روز یک آیتم از آن سرطان، مثل معرفی و علائم و تشخیص آن به عموم از طریق سایت و کانالهای مجازی آگاهیرسانی میکردیم.» از آنجایی که منیره در سفرهایی که به ترکیه و پاکستان داشته و هم در ایران از نزدیک شاهد آن بوده؛ در مراکز درمانی سلولی، بیماران بیشتر بهعنوان مورد پژوهشی پذیرفته میشدند و در واقع مراکز درمانی مستقل و مستقیم در این زمینه وجود نداشته و حالا منیره و همکارانش که پیشتر مجله ای به نام «genes and cells » راهاندازی کرده بودند، میخواهند یک مرکز بینالمللی سلول و ژندرمانی هم راه اندازی کنند: «در فاز اول با یک مجله تخصصی با نام «ژن و سلول» شروع کردیم که سه سال از انتشار آن میگذرد و چهار شماره از آن، آنلاین شده. در کنار اینها یک سری رویدادها مثل نشست و کارگاههای مربوط به همین موضوع را برگزار کردیم و در حال حاضر مذاکرات لازم برای راهاندازی این موسسه را انجام میدهیم.»
دختر بُشرویه و پسر پنجابی
منیره از تجربهای که در رویداد بینالمللی فنلاند داشته میگوید؛ تجربهای که او را برای راهاندازی دانشنامه آشنایی با کشورهای منطقه تشویق کرد: «وقتی برای اولین بار در جشنواره شیخ بهایی برگزیده شدیم، توانستیم در رویداد فنلاند حضور پیدا کنیم. حضوری که بیشتر بهخاطر ایده تولید محتوای علمی و کاربردی بود، اما سوالی که ما را به چالش میکشید این بود که وقتی شما نتوانستید خدماتتان را به کشور همسایه خودتان بدهید چطور ما به شما اعتماد کنیم و از شما خدمات بگیریم، از آنجا بود که فهمیدم ما هنوز کشورهای همسایهمان را خوب نشناختیم و از این پتانسیل بهرهای نبردهایم، بنابراین یک دانشنامه آشنایی با کشورهای منطقه به ذهنم آمد که با همکاری سه نفر از دوستانم برای بخش پاکستان راه انداختیم.» سایت این دانشنامه به نام «pakistaninfo» به زبان انگلیسی، فارسی و ترکی در شش بخش، تولید محتوا دارد، مثل معرفی طبیعت، دانشگاهها و کارآفرینی و رویدادهای ملی و بخش بینالمللی. این محتوا کمک میکند ایرانیها دید بهتری از پاکستان داشته باشند و وقتی دید بهتری داشته باشند ناخودآگاه حجم تبادلات و حجم همکاریهای بین دو کشور بهتر خواهد بود.ایدهای که منیره آن را عملیاتی کرده، توانسته برای سیزده نفر بهطور مستقیم و برای 23نفر کارآفرینی غیرمستقیم داشته باشد. محتوایی که او و دوستانش در پروژههایشان تولید و مدیریت میکنند در اختیار پژوهشگران و محققان کشورهای «اکو» و البته عموم مردم قرار میگیرد.منیره بهرامی برای راهی که فکر میکرد و باور داشت باید در آن قدم بردارد و آن علم و آگاهی برای عموم مردم بود تمام تلاشش را کرده و میکند. تمام سختیهای راه را کشیده و پایش را فراتر از مرزهای ایران در ترکیه و پاکستان و شاید هم آنسوتر برده و میبرد. حالا اما دختر خراسان در خاک وطن دل به پسر پنجابی داده. مردی از دیار پاکستان که در ایران در شمار کارآفرینان و فنآفرینان جوان است. منیره با محمد عرفان در اندیشه پیریزی و تاسیس پایههای یک کمیته بینالمللی کارآفرینیاند و دست در دست یکدیگر چشم به فرداهای پاکستان و ایران دوختهاند.