آمار سکته مغزی از مرز هشدار گذشت
سمیرا عظیمینژاد
دوشنبه پیش رو مصادف با 29اکتبر، روز جهانی سکته مغزی است. این بیماری را میتوان یکی از عمده بیماریهای غیرواگیر در کشور به حساب آورد که زنگ خطر شیوع آن، خیلی وقت است به صدا درآمده و هزینههای درمانی گزافی را هم به بیماران و بیمهها تحمیل میکند.
چندی قبل، دکتر الهه تقوایی زحمتکش، عضو انجمن سکته مغزی ایران با صراحت اعلام کرد که «سن سکته مغزی در کشور ما بسیار پایین آمده و سالانه 100هزار نفر در ایران به سکته مغزی دچار میشوند و این موضوعِ بسیار خطرناکی است.»
برخی تحقیقات میدانی از سوی انجمنهای علمی نیز از آمارهای بسیار قابلتاملی در خصوص شیوع سکته مغزی در ایران روایت دارد. بر اساس این مطالعات، جوانان ایرانی بیشتر مبتلا به سکته مغزی میشوند، البته منظور از جوانان، افراد کمتر از 50سال است؛ طوری که گفته میشود، بروز سکته مغزی در جوانان ایرانی، هفت برابر میانگین جهانی است.اینکه آمار سکته مغزی در میان جوانان ایرانی از مرز هشدار گذشته است، بهخوبی نشان میدهد که بخش پیشگیری از این بیماری صعبالعلاج، چندان جدی گرفته نشده است. آمارهای دیگر نیز از وخامت اوضاع ابتلا به سکته مغزی در ایران حکایت دارد. گفته میشود ایرانیها ۱۰سال زودتر از سایر کشورها به سکته مغزی مبتلا میشوند و بر اساس پژوهشهای میدانی، سکته مغزی در مردان ایرانی ۲۵درصد بیشتر از زنان گزارش شده است. دکتر کاویان قندهاری، پزشک فوقتخصص سکته مغزی، آمار بروز سکته مغزی در ایران را خیلی وخیمتر از این حرفها میداند و میگوید: «ایران پس از اوکراین، بالاترین میزان شیوع سکتههای مغزی را طبق تحقیقات انجام شده در بین کشورهای جهان دارد.»
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تاکید دارد: «شیوع سن ابتلا به سکته مغزی در ایران، 10 سال پایینتر از سایر کشورهاست، طوری که اکنون سن ابتلا به این بیماری در کشورمان حدود 50 سال است، در حالی که معمولا سکتههای مغزی در سایر کشورها در سنین بالاتر از 60 سالگی رخ میدهد.»
آمارهای هشداردهنده درباره وضعیت قرمز بروز سکته مغزی در ایران از بار سنگین هزینههای درمان این بیماری نیز حکایت دارد. با توجه به اینکه بیماران مبتلا به سکته مغزی در صورت زنده ماندن، نیاز به خدمات بستری طولانیمدت دارند، بیمههای درمانی در ایران بابت درمان و توانبخشی بیماران مبتلا به سکته مغزی متحمل هزینههای گزافی میشوند، در حالی که میشود با تغییر سبک زندگی، جدی گرفتن آموزش، اطلاعرسانی و فرهنگسازی، همچنین پی گرفتن سیاستهای پیشگیرانه، در مسیری گام گذاشت که بهجای هزینهکردن برای درمان بیماران مبتلا به سکته مغزی، این هزینهها صرف پیشگیری از این بیماری شود. در این صورت علاوه بر اینکه این هزینهها بسیار کاهش خواهد یافت، سلامت جامعه نیز ارتقا پیدا میکند.
بار هزینه درمان سکته مغزی بر دوش بیمههای درمانی
آمار بالای ابتلا به سکته مغزی، تقریبا وضعیت مشابهی در همه شهرهای ایران دارد و از مرز هشدار گذشته، اما در شهرهای شلوغ و بزرگتر، میزان ابتلا به این بیماری صعبالعلاج و پرهزینه، بسیار بیشتر است. به طور مثال، آمارهای رسمی هم تاکید دارد که روزانه 100 تهرانی به دام سکته مغزی میافتند که 15درصد از آنان فوت میشوند.
متخصصان تاکید دارند که اگر بیمار مبتلا به سکته مغزی در زمان طلایی درمان، یعنی تا چهار ساعت و نیم بعد از بروز سکته به خدمات درمانی دسترسی داشته باشد، هزینههای بیمار ممکن است از دو میلیون تومان بیشتر نشود، اما اغلب بیماران مبتلا به سکته مغزی، این بازه طلایی درمان را از دست میدهند و کارشان به عملهای جراحی پیشرفته کشیده میشود که در آن صورت حداقل 15میلیون تومان هزینه درمان خواهد شد.
همچنین باید در نظر داشت با توجه به اینکه بیمار مبتلا به سکته مغزی، تا مدتهای طولانی باید تحت گفتاردرمانی، فیزیوتراپی و خدمات متعدد دیگر باشد، این هزینههای مراقبت از بیمار مبتلا به سکته مغزی نیز بر اساس دادههای انجمن سکته مغزی، ممکن است بین 10 تا 20 میلیون تومان هزینه داشته باشد.
حال اگر این هزینههای هنگفت را ضربدر 100هزار نفری کنیم که سالانه به سکته مغزی مبتلا میشوند، آنگاه میبینیم که فرایند درمان و بازتوانی بیماران سکته مغزی، چه هزینههای سنگینی را به نظام سلامت تحمیل میکند؛ هزینههایی که بیشترین بار آن را بیمههای درمانی به دوش میکشند.
مشکلات پیش روی درمان سکته مغزی در ایران
شاید بتوان بزرگترین مشکل بر سر راه درمان سکته مغزی را نبود سیستم پیشگیرانه قوی دانست. فاکتورهایی مثل چاقی، کمتحرکی، فشارخون زیاد، چربی و قند بالا، مصرف الکل و دخانیات، مصرف نوشابهها، فستفودها و به طور کلی انتخاب سبک غلط زندگی، عوامل مهمی در بروز سکته مغزی شناخته میشوند که همه این عوامل تا حد زیادی قابل پیشگیری هستند، اما نظام درمان طی چند دهه اخیر ترجیح داده بهجای تمرکز بر رفع این عوامل، عمده هزینههای این بخش را برای درمان سکته مغزی صرف کند.
دکتر بابک زمانی، رئیس انجمن سکته مغزی ایران در گفتوگو با «آتیهنو» به بخشی از همین مشکلات پیش روی درمان سکته مغزی در ایران اشاره میکند و یادآور میشود: «اختلال تکلم، ضعف یک طرفه بازوها و کجشدن صورت از جمله نشانههای بروز سکته مغزی است که فردی با این علائم باید خیلی سریع به مراکز درمانی منتقل شود، اما متاسفانه پس از انتقال بیمار نیز مشکلات دیگری در سیستم درمانی وجود دارد. مثلا هنوز بسیاری از بیمارستانهای کشور، از تجهیزات مداخلات وریدی برای درمان سکته مغزی بیبهره هستند که این مسئله بسیار اسفناک است.»
به گفته زمانی، در حوزه ارائه خدمات توانبخشی به بیماران دچار سکته مغزی نیز با ضعفهای جدی مواجه هستیم و خیلی از این بیماران در صورت زندهماندن پس از سکته مغزی، به حال خودشان رها میشوند که باید در این زمینه هم اصلاحات جدی صورت بگیرد. مشکل دیگری که این متخصص مغز و اعصاب به آن اشاره دارد، این است که سالانه فقط حدود دو هزار بیمار سکته مغزی در 24ساعت اولیه پس از بروز بیماری به مراکز درمانی کشور انتقال داده میشوند، در حالی که این میزان بسیار ناچیز است، زیرا بر اساس استانداردهای علمی باید این میزان ارجاع بیمار حداقل به میزان 20درصد بیماران دچار سکته مغزی افزایش پیدا کند.
بیماری سکته مغزی بهعنوان نخستین عامل ناتوانی در ایران و دومین عامل مرگومیر در کشور شناخته میشود، در حالی که همین بیماری بهعنوان پنجمین عامل مرگومیر در جهان به حساب می آید. قطعا کاهش آمار ابتلا به این بیماری به عزمی ملی نیاز دارد تا هم مردم به سمت الگوی زندگی سالم حرکت کنند و هم متولیان نظام سلامت، پیشگیری از این بیماری را در اولویت درمان آن قرار دهند.