آشنایی با زیروبم یک رشته مهارتی فنی که بازار کار خوبی هم دارد
تراشکار ماهر، بیکار نمیماند!
تراشکاری، ترکیبی از دو حرکت است؛ دَوران قطعه کار و پیشروی ابزار. در بعضی از موارد اجرایی، ممکن است قطعه کار ثابت بوده و ابزار دور قطعه کار دَوران کند، اما اصول اصلی، یکی است، بنابراین تراشکاری به معنای برداشتن مواد از روی سطح جانبی یک قطعه کار دوار با یک ابزار تک لبه است. این حرفه یکی از چند حرفه پرمشتری خصوصا در بخشها و واحدهای صنعتی کشور است و البته ریزهکاریهای زیادی هم دارد که در ادامه به بخشی از مهمترین آنها میپردازیم.
فواد شمس
تاریخچه ماشین تراش
ماشینهای تراش که ابتداییترین نوع ماشینهای افزار بهشمار میروند تاریخچهاش به قرن 17 و 18میلادی برمیگردد. در ابتدا معمولیترین یا قدیمیترین روش تراش، تراشیدن چوب بهوسیله درخت بوده به این معنی که دو سر چوب را بین دو درخت قرار داده و یک طناب به شاخه درخت بسته و آن را حول چوب موردنظر پیچیده و طرف دیگر طناب را شخص دیگری گرفته و با دست، طناب را به حرکت در میآورد. شخص دومی که در طرف مقابل قرار گرفته بود با رنده، چوب را میتراشید. این روش، قدیمیترین روش تراش بوده که بعد از مدتی، تکامل پیدا کرد.
اولین ماشین تراش در سال 1740 در فرانسه ساخته شد. در این ماشین، وسیله چرخش محور اصلی، بهوسیله دست بود که دسته گرداننده محور آن مستقیماً روی پیش دستگاه که به محور اصلی، توسط دو چرخدنده ساده به میله پیچ بری متصل بود، قرار گرفته بود. در این نوع ماشین برای تعویض چرخدندههای متفاوت برای پیچ تراشی پیچهای مختلف پیشبینی شده بود.
در سالهای 1800 و 1830 در ایالات متحده آمریکا، ماشینهای تراشی ساخته شد که به بدنه چوبی و پایه آهنی مجهز بود. در سال 1836، شخصی به نام «Patnon » در ماساچوسف آمریکا، ماشین تراشی با میله پیچ بری ساخت.
بعدها ماشین تراش مدرنتری ساخته شد که با آن میشد پیچهای مختلفی را تراشید و هم، بارهای طولی و عرضی که بهوسیله یک چرخدنده روی دستگاه سوپرت طولی و عرضی قرار داشت بهصورت خودکار انجام شود. بعد از مدتی ماشینهای تراش جعبه دندهای ساخته شد. امروزه با وجود اینکه بیش از 178سال از اختراع ماشین تراش «ماندسلی» میگذرد، هنوز ماشین تراش، هسته مرکزی صنایع امروزی را تشکیل میدهد.
تراشکاری در فضای امروزی
«برشکاری»، «شکل دادن»، «مونتاژکاری» و «پرداخت کاری» از جمله مراحل اصلی شکلگیری یک محصول است. در هنرستانهای فنیوحرفهای در زیرمجموعه رشته تراشکاری و فرزکاری، این مهارتها کاملا بهصورت تئوری و عملی به هنرجویان آموزش داده میشود.
در دانشکدههای فنی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد نیز همین موارد البته بهصورت پیشرفتهتر و تخصصیتر آموزش داده میشود. قطعا اگر در زمینه تراشکاری چه تئوری و چه عملی مهارتآموزی جدی صورت بگیرد بازار کار بسیار خوب و تضمینشدهای پیش روی شما خواهد بود. در واقع، تراشکاری را میتوان یکی از پایهایترین مهارتها در صنعت دانست، به طوری که جزء صنایع مادر بهشمار میرود. از این رو، کسب مهارتهای لازم در این رشته برای هر کسی میتواند یک منبع درآمد تضمینشده در هر شرایط اقتصادی بهحساب بیاید.
هنرجویان در مقاطع مختلف هنرستان در رشته تراشکاری با روشهای شکلدادن قطعات فلزی و غیرفلزی بهوسیله دستگاههای صنعتی نظیر تراش، فرز و… آشنا میشوند. این دستگاهها به روش برادهبرداری به قطعات شکل میدهند. هنرجویان نحوه کارکردن دستگاهها و طریقه طراحی و ساخت یک قطعه که شامل طراحی، محاسبات کشیدن نقشه صنعتی و سپس عملیات کارگاهی ساخت قطعه است را فرامیگیرند.
مزیت آموزش در هنرستانهای فنیوحرفهای این است که هنرجو همزمان موضوعات را به طور تئوری و عملی میآموزد و سریعا میتواند وارد بازار کار شود. در رشته تراشکاری هم با توجه به ماهیت مهارتی که به هنرجو آموزش داده میشود بازار کار بسیار متنوع و گستردهای را شامل میشود که حتی در شرایط رکود اقتصادی فعلی هم خواهان بسیاری دارد.
مهارتآموزی تکمیلی تراشکاری
البته بیشتر افراد بعد از کسب مهارتهای لازم در همان هنرستانهای فنیوحرفهای جذب بازار کار میشوند، اما شاید برخی ترجیح بدهند در کنار کسبوکار، تحصیلات خود را در این رشته تکمیل کنند.
رشته تراشکاری در مقاطع کاردانی و کارشناسی به دو گرایش قالبسازی و ماشین ابزار تقسیم میشود. در مقاطع تحصیلات تکمیلی به سه گرایش سیستمهای تولید صنعتی، شکلدهی فلزات و در برخی از دانشگاهها مکاترونیک تقسیم میشود.
فارغالتحصیلان مقطع کارشناسی تراشکاری با کسب مهارتهای تخصصی، این توانایی را پیدا میکنند که در صنایع تخصصی همچون ماشینسازی، ابزارسازی، خودروسازی، صنایع کشاورزی، صنایع هوایی و تسلیحاتی، به ساخت و تولید ماشینآلات، طراحی کارگاه یا کارخانه تولیدی بپردازند و نظارت و بهرهبرداری و اجرای صحیح طرحها را به سرانجام برسانند. دانشجویان رشته تراشکاری علاوه بر مهارتهای عملی لازم، باید در دروس ریاضی، فیزیک و مکانیک نیز بهصورت تئوریک تحصیل کنند. همچنین درک دروس پایه مانند استاتیک و مقاومت مصالح برای درک دروسی مانند ارتعاشات دینامیک، دینامیک ماشین، ارتعاشات ماشین و ابزار و... لازم است.
پس از مهارتآموزی
تراشکار باید توانایی جسمی لازم را داشته باشد تا بتواند کارهای کارگاهی را بهخوبی انجام دهد و استعداد کارهای فنی را نیز داشته باشد. باید تاکید کرد که رشته تراشکاری با توجه به وسعت زیرمجموعههایش جزء رشتههایی محسوب میشود که با بسیاری از صنایع مادر در ارتباط است، از همین رو اگر کسب مهارت، اصولی و درست صورت گیرد قطعا بازار کار بسیار مناسبی حتی در شرایط رکود اقتصادی فعلی برای تراشکاری میتوان متصور بود.
تراشکاری cnc
یکی از روشهای تخصصی تراشکاری، روش cnc است. این روش در واقع یک مهارت تخصصی است که معمولا برای ساخت یک قطعه پُر تکرار در کارگاههای تراشکاری بهکار میرود تا کارگاه دارای تولیدی سریع، ارزان، همچنین کیفیت مناسب باشد. برای آن دسته از کارگاههایی که درخواست زیادی برای تولید دارند و دقت و تکرارپذیری از ارکان مهم کار آنان بهحساب میآید دستگاه تراشcnc ، گزینه مطلوب محسوب میشود. استفاده از ابزار مناسب و توانایی استفاده از برنامههای از پیش طراحی شده و دستیابی به مسیرهای تولید و فرایندهای آن موجب میشود که نیاز به نظارت اپراتور، کمتر شده و در نتیجه آن، کار با چند دستگاه cnc بهصورت همزمان برای یک اپراتور فراهم شود. در واقع میتوان با این مهارت یک خط تولید کوچک راهاندازی کرد. استفاده از این روش در مقایسه با روشهای سنتی تراشکاری در سالهای اخیر توانسته تغییری بزرگ در بحث تولید و بهرهوری بهوجود بیاورد. در واقع برای تولید قطعات با تیراژ و دقت بالا و قطعاتی که همزمان احتیاج به محورهای مختلف دارند میتوان از سری تراشهای cnc استفاده کرد.